Του Κωνσταντίνου Ζαχαρίου
Ζημιές δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ προκαλούν κάθε χρόνο στην κυπριακή αγορά τα προϊόντα παραποίησης και απομίμησης, πλήττοντας ιδιαίτερα κλάδους που συνδέονται με το design και την εικόνα των προϊόντων.
Σύμφωνα με στοιχεία του Γραφείου Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO), οι ετήσιες απώλειες στην Κύπρο ανέρχονται στα 63 εκατ. ευρώ σε τομείς της αγοράς, με τη μεγαλύτερη ζημιά να καταγράφεται στα είδη ένδυσης.
Από το συνολικό ποσό, τα 49 εκατ. ευρώ αφορούν την ένδυση, τα 12 εκατ. ευρώ τα κοσμήματα και τα ρολόγια, ενώ άλλα 2 εκατ. ευρώ συνδέονται με τις τσάντες χειρός. Τα ποσά αποτυπώνουν την οικονομική διάσταση ενός φαινομένου που δεν περιορίζεται στις μεγάλες επώνυμες επιχειρήσεις, αλλά επηρεάζει και μικρότερες επιχειρήσεις, δημιουργούς και επαγγελματίες που προσπαθούν να σταθούν σε μια ανταγωνιστική αγορά.
Εκτεθειμένες οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις
Ιδιαίτερα εκτεθειμένες είναι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες συχνά στηρίζουν την εμπορική τους ταυτότητα σε λίγα διακριτικά σχέδια, σε συγκεκριμένη αισθητική ή σε ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που κάνουν τα προϊόντα τους αναγνωρίσιμα. Για πολλές ΜμΕ, το design δεν είναι απλώς θέμα εμφάνισης, αλλά εργαλείο διαφοροποίησης, προβολής και επιβίωσης. Όταν ένα σχέδιο αντιγράφεται ή κυκλοφορεί χωρίς άδεια, η ζημιά δεν αφορά μόνο τις πωλήσεις, αλλά και την αξιοπιστία, τη φήμη και την επένδυση που έγινε για την ανάπτυξη του προϊόντος.
Το πρόβλημα γίνεται σύνθετο, καθώς οι μικρότερες επιχειρήσεις έχουν περιορισμένες δυνατότητες παρακολούθησης της αγοράς και επιβολής των δικαιωμάτων τους. Σε αντίθεση με μεγαλύτερες εταιρείες, δεν διαθέτουν πάντοτε τους οικονομικούς και νομικούς πόρους για να εντοπίζουν απομιμήσεις και να προστατεύουν αποτελεσματικά τα σχέδιά τους. Αυτό τις καθιστά πιο ευάλωτες απέναντι σε πρακτικές παραποίησης και μη εξουσιοδοτημένης αντιγραφής.
Το design καθορίζει τις αγοραστικές αποφάσεις
Τα στοιχεία του EUIPO δείχνουν ότι το design έχει καθοριστικό ρόλο στις αγοραστικές αποφάσεις στην ΕΕ. Το 72% των Ευρωπαίων καταναλωτών το θεωρεί σημαντικό όταν αποφασίζει τι θα αγοράσει, ενώ το 31% δηλώνει ότι είναι πολύ ή εξαιρετικά σημαντικό. Παράλληλα, σχεδόν τρεις στους τέσσερις, ποσοστό 73%, δηλώνουν πρόθυμοι να πληρώσουν περισσότερα για προϊόν με καλύτερο design.
Η σημασία αυτή είναι εντονότερη στις νεότερες ηλικίες. Το 80% των καταναλωτών 18 έως 24 ετών δηλώνει ότι το design επηρεάζει σημαντικά τις αγορές τους. Οι νεότεροι είναι επίσης πιο διατεθειμένοι να πληρώσουν υψηλότερες τιμές για προϊόντα με καλύτερο design και να το συνδέουν με θετικά συναισθήματα.
Ανά κλάδο, η βαρύτητα του design είναι ιδιαίτερα έντονη στα έπιπλα και στη μόδα. Το 76% των καταναλωτών στην ΕΕ το θεωρεί πολύ σημαντικό κατά την αγορά επίπλων, ενώ στα ενδύματα και αξεσουάρ το ποσοστό φθάνει το 66%. Παρότι η ποιότητα και η τιμή παραμένουν οι σημαντικότεροι παράγοντες, το design διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό τις προτιμήσεις, ιδίως στις νεότερες γενιές.
Η εμπορική αξία γίνεται ευάλωτο σημείο
Ακριβώς αυτή η εμπορική αξία καθιστά το design ευάλωτο. Το EUIPO επισημαίνει ότι προϊόντα παραποίησης και απομίμησης, που μιμούνται την εμφάνιση γνήσιων προϊόντων, έχουν διαδοθεί ευρέως. Η εξάπλωση του ηλεκτρονικού εμπορίου και η επιρροή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης διευκολύνουν την προβολή και τη διάθεσή τους, καθιστώντας δυσκολότερο τον έλεγχο της αγοράς.
Η παραποίηση, ωστόσο, δεν είναι μόνο ζήτημα παράνομης παραγωγής και εμπορίας. Περίπου το 13% των Ευρωπαίων αναφέρει ότι έχει αγοράσει σκοπίμως προϊόντα παραποίησης ή απομίμησης. Στους νεότερους καταναλωτές 15 έως 24 ετών, το ποσοστό φθάνει το 26%, αναδεικνύοντας και τη διάσταση των καταναλωτικών στάσεων.
Δισεκατομμύρια οι απώλειες στην ΕΕ
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι απώλειες είναι τεράστιες. Ο κλάδος της μόδας και της ένδυσης εκτιμάται ότι χάνει κάθε χρόνο 12 δισ. ευρώ λόγω προϊόντων παραποίησης και απομίμησης. Επιπλέον, οι απομιμήσεις τσαντών χειρός, κοσμημάτων και ρολογιών κοστίζουν στους γνήσιους κατασκευαστές περίπου 2,7 δισ. ευρώ σε απώλειες πωλήσεων ετησίως στην ΕΕ.
Ο εκτελεστικός διευθυντής του EUIPO, João Negrão, τόνισε ότι το ευρωπαϊκό design αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της Ευρώπης. Όπως ανέφερε, διαμορφώνει τα προϊόντα που οι πολίτες εμπιστεύονται και βοηθά τις επιχειρήσεις να ξεχωρίσουν στη διεθνή αγορά. Σημείωσε επίσης ότι η προστασία του design δίνει στους δημιουργούς αυτοπεποίθηση να καινοτομούν και στις επιχειρήσεις το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που χρειάζονται.
Κίνδυνοι για καταναλωτές και περιβάλλον
Πέραν του οικονομικού αντικτύπου, το EUIPO προειδοποιεί ότι τα προϊόντα παραποίησης και απομίμησης μπορεί να ενέχουν κινδύνους για την υγεία και την ασφάλεια των καταναλωτών, καθώς και για το περιβάλλον, αφού συχνά δεν συμμορφώνονται με πρότυπα ασφάλειας και ποιότητας. Έρευνες δείχνουν επίσης ότι το εμπόριό τους συνδέεται με δίκτυα οργανωμένου εγκλήματος και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με εργασιακή εκμετάλλευση.
Οι κλάδοι που βασίζονται στο design απασχολούν περίπου 28 εκατομμύρια άτομα στην ΕΕ, δηλαδή γύρω στο 13% της απασχόλησης, και παράγουν πάνω από το 16% του ΑΕΠ της Ένωσης. Την ίδια ώρα, μελέτες του EUIPO δείχνουν ότι οι μικρές επιχειρήσεις που καταχωρίζουν τα design τους εμφανίζουν σχεδόν 30% περισσότερα έσοδα ανά εργαζόμενο και καταβάλλουν μισθούς σχεδόν 25% υψηλότερους από επιχειρήσεις χωρίς καταχωρισμένα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας.
Προστασία με χαμηλότερο κόστος
Παρά τα οφέλη, μόνο περίπου το 1% των ΜμΕ στην ΕΕ κατέχουν καταχωρημένα δικαιώματα για τα design τους. Για την ενίσχυση της προστασίας, το EUIPO προωθεί εργαλεία όπως το Ταμείο για τις ΜΜΕ, το IP Scan και η πλατφόρμα IP Enforcement Portal. Παράλληλα, η καταχώριση ενωσιακού design παρέχει προστασία σε όλα τα 27 κράτη-μέλη με μία ηλεκτρονική αίτηση στο EUIPO, με τέλος που ξεκινά από τα 350 ευρώ και δυνατότητα ανανέωσης κάθε πέντε χρόνια, έως και 25 έτη.
Economic Read MoreΤου Κωνσταντίνου Ζαχαρίου
