Τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση στη διαχείριση της μετανάστευσης, με έμφαση στην εφαρμογή του νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, τις επιστροφές, την προστασία των εξωτερικών συνόρων και τα δικαιώματα των μεταναστών, παρουσιάζει θεματική επισκόπηση που δημοσίευσε την Τετάρτη η Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EPRS).
Η δημοσίευση συγκεντρώνει αναλύσεις της EPRS που εκδόθηκαν από τον Ιανουάριο έως τον Σεπτέμβριο του 2026. Όπως επισημαίνεται, παρά τη σημαντική μείωση των παράτυπων αφίξεων μετά τη μεταναστευτική κρίση του 2015, η πίεση στα εθνικά συστήματα ασύλου παραμένει υψηλή σε ορισμένα κράτη μέλη. Παράλληλα, η ΕΕ εξακολουθεί να δέχεται νόμιμους μετανάστες, ενώ αρκετές χώρες αντιμετωπίζουν ελλείψεις εργατικού δυναμικού και δημογραφικές προκλήσεις.
Σύμφωνα με την EPRS, το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, το οποίο εφαρμόζεται από τον Ιούνιο του 2026, αποσκοπεί στη δημιουργία κοινού ευρωπαϊκού συστήματος για τη διαχείριση της μετανάστευσης, του ασύλου, των συνόρων και της ένταξης.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην πολιτική επιστροφών της ΕΕ, καθώς τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι μόνο περίπου το ένα τέταρτο όσων λαμβάνουν απόφαση επιστροφής εγκαταλείπουν πράγματι την ΕΕ. Για την αντιμετώπιση του ζητήματος, η Κομισιόν πρότεινε το 2025 νέο κοινό πλαίσιο επιστροφών, επί του οποίου το Ευρωκοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία τον Ιούνιο του 2026.
Η επισκόπηση εξετάζει επίσης τη δυνατότητα δημιουργίας κέντρων επιστροφών σε τρίτες χώρες μετά την έναρξη ισχύος του σχετικού Κανονισμού. Η EPRS σημειώνει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές θα προϋποθέτουν συμφωνίες με ασφαλείς τρίτες χώρες που σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, ενώ επισημαίνει τις πιθανές οικονομικές και νομικές δυσκολίες που συνδέονται με τη λειτουργία τους.
Σε ξεχωριστή ανάλυση εξετάζεται η ενίσχυση της εντολής του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex), μεταξύ άλλων στους τομείς της διαχείρισης των συνόρων, των επιστροφών, της συνεργασίας με τρίτες χώρες και της αντιμετώπισης υβριδικών απειλών. Η EPRS καταγράφει παράλληλα τις ανησυχίες που έχουν εκφραστεί από ενδιαφερόμενους φορείς και το Ευρωκοινοβούλιο σχετικά με τη λογοδοσία, τη διαφάνεια και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Αναφορά στη Θέουτα και στις πολιτικές ασύλου
Η θεματική επισκόπηση περιλαμβάνει ανάλυση για τις μαζικές παράτυπες διελεύσεις από το Μαρόκο προς τη Θέουτα στις 30 Ιουλίου 2026. Σύμφωνα με τη σύνοψη της EPRS, περίπου 80.000 άνθρωποι φέρεται να εισήλθαν τότε στην ισπανική πόλη, με τους περισσότερους να έχουν επιστρέψει έως τις 2 Αυγούστου.
Η ανάλυση εξετάζει τις αδυναμίες που ανέδειξαν τα γεγονότα στην προστασία των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, τον ρόλο της παραπληροφόρησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις διαφωνίες σχετικά με την πολιτική νομιμοποιήσεων της Ισπανίας και τους νομικούς περιορισμούς στις επαναπροωθήσεις.
Ανθρωπιστική βοήθεια και δικαιώματα μεταναστών
Στην επισκόπηση περιλαμβάνονται επίσης ζητήματα που αφορούν την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας σε μετανάστες, τις επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης και τη νομική υποστήριξη των αιτούντων άσυλο.
Μία από τις αναλύσεις εξετάζει τις κυρώσεις και τις ποινικές διώξεις που αντιμετωπίζουν άτομα και οργανώσεις τα οποία παρέχουν βοήθεια σε μετανάστες. Κατά την EPRS, το ισχύον ευρωπαϊκό πλαίσιο παρέχει στα κράτη μέλη ευρύ περιθώριο ως προς την εξαίρεση της ανθρωπιστικής βοήθειας από την ποινικοποίηση της διευκόλυνσης παράτυπης εισόδου ή διέλευσης. Η υπηρεσία καταγράφει τις εκκλήσεις του Ευρωκοινοβουλίου για ισχυρότερη προστασία της ανθρωπιστικής δράσης.
Παράλληλα, η EPRS αναφέρεται στις νομικές προϋποθέσεις για τη δημιουργία ευρωπαϊκού σώματος έρευνας και διάσωσης. Σύμφωνα με την ανάλυση, μία τέτοια πρωτοβουλία θα απαιτούσε νομική βάση, ενώ πιθανή διεύρυνση του ρόλου της Frontex στις επιχειρήσεις αυτές θα προϋπέθετε πρόσθετες αρμοδιότητες και πόρους.Η επισκόπηση καλύπτει ακόμη τις έννοιες της «ασφαλούς τρίτης χώρας» και της «ασφαλούς χώρας καταγωγής», τη συνεργασία με τρίτες χώρες για τη διαχείριση της μετανάστευσης, τη συμμετοχή των μεταναστών στις δημοκρατικές διαδικασίες και τις προκλήσεις που συνδέονται με την κλιματική μετανάστευση.
Σε ό,τι αφορά την τελευταία, η EPRS επισημαίνει ότι δεν υπάρχει σαφής διεθνώς αναγνωρισμένος ορισμός του «κλιματικού πρόσφυγα» και ότι τα πρόσωπα που εκτοπίζονται εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής δεν καλύπτονται αυτομάτως από τη Σύμβαση της Γενεύης του 1951 για τους Πρόσφυγες.
Πηγή – Διάλογος
