Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google
Add philenews.com on Google
Η 15η Αυγούστου είναι μια σημαδιακή μέρα για την Κυπριακή Αριστερά. Γιατί τη μέρα αυτή κλείουν 100 χρόνια από την ίδρυση του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου (ΚΚΚ) και στη συνέχεια του ΑΚΕΛ που το διαδέχτηκε. Στις 15 Αυγούστου 1926 συγκροτήθηκε στη Λεμεσό το ιδρυτικό συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου ως το πρώτο πολιτικό κόμμα στην Κύπρο το οποίο διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της πολιτικής ζωής του τόπου.
Το ιστορικό υπόβαθρο
Η Οκτωβριανή Επανάσταση στην Τσαρική Ρωσία το 1917 και η επικράτηση του κομμουνισμού υπό την ηγεσία του Λένιν διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη και εξάπλωση του κομμουνισμού στον κόσμο, περιλαμβανομένης και της Κύπρου.
Οι πρώτες κινήσεις για τη συγκρότηση κομμουνιστικών πυρήνων στο νησί έγιναν στη Λεμεσό το φθινόπωρο του 1922, αφού η πόλη αυτή ήταν πια το πιο σημαντικό εμπορικό, βιομηχανικό και πνευματικό κέντρο του τόπου διαδεχόμενη τη Λάρνακα που έχασε αυτή τη δυναμική της. Το σωματείο Λαϊκή Συνεργατική Ένωση που ιδρύθηκε στην πόλη αυτή την περίοδο, και αργότερα το Εργατικό Κέντρο Λεμεσού, διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στη γένεση και ανάπτυξη του συνδικαλιστικού και αριστερού κινήματος. Μια ομάδα από πνευματικούς ανθρώπους και διανοούμενους – δημοσιογράφους, ποιητές και λογοτέχνες – που σύχναζαν στα κέντρα αυτά μπήκαν μπροστά σε ένα αγώνα για κοινωνική δικαίωση και εξάλειψη της φτώχειας και της εκμετάλλευσης.
Επικεφαλής ήταν ο Πάνος Φασουλιώτης, ο Γιάγκος Ηλιάδης-Φαέθων, ο Γιάννης Παπαγγέλου Λέφκης, ο Λεωνίδας Στρίγγος, ο Κώστας Χριστοδουλίδης-Σκελέας, ο Χαράλαμπος Σολομωνίδης, ο Μάρκος Μαρκουλλή και καμιά δεκαριά άλλοι. Μερικοί απ’ αυτούς είχαν κάποια πληροφόρηση για την ανάπτυξη του κομμουνισμού στη Ρωσία και την Ελλάδα από τα λιγοστά περιοδικά και εφημερίδες που περιέρχονταν στα χέρια τους μέσα από φιλικές σχέσεις που διατηρούσαν με παράγοντες στην Αθήνα και την Αλεξάνδρεια και μέσω αυτών που κατέφθαναν στο λιμάνι της Λεμεσού ως μέλη των πληρωμάτων ελληνικών πλοίων. Δημιουργήθηκαν έτσι οι πρώτοι κομμουνιστικοί πυρήνες και τα πρώτα εργατικά σωματεία όπου συζητούνταν οι εξελίξεις στη Σοβιετική πια Ρωσία και οι προοπτικές που διανοίγονταν για τους εργάτες και τους αγρότες. Ο συχνές επαφές και η καθοδήγηση που λάμβαναν κυρίως από το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ) τους οδήγησε στην απόφαση να ιδρύσουν το δικό τους Κομμουνιστικό Κόμμα στην Κύπρο.
Η ίδρυση του ΚΚΚ
Για το σκοπό αυτό ήρθε κρυφά στην Κύπρο από την Αθήνα ο κυπριακής καταγωγής Χαράλαμπος Βατυλιώτης-Βάτης που ήταν τότε ενεργό και δραστήριο μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας. Είχε ήδη αποφασιστεί με πάσα μυστικότητα να γίνει το ιδρυτικό συνέδριο στη Λεμεσό στις 14 και 15 Αυγούστου 1926. Επιλέγηκαν οι ημερομηνίες αυτές για να παραπλανήσουν τις αποικιακές αρχές για τα πραγματικά γεγονότα, αλλά να θεωρήσουν ότι η ασυνήθιστη παρουσία κάποιων ατόμων στη Λεμεσό οφειλόταν στη μεγάλη γιορτή του Δεκαπενταύγουστου.
Το συνέδριο συγκροτήθηκε το βράδυ του Σαββάτου 14 Αυγούστου σε μια απόμερη ισόγεια κατοικία στην οδό Βασιλείου Μακεδόνα αρ. 13 και κράτησε όλη τη νύκτα και όλη την ημέρα της Κυριακής 15 Αυγούστου. Παρευρέθηκαν 22 άτομα μεταξύ των οποίων και μια γυναίκα, αλλά ουδείς Τουρκοκύπριος. Και επειδή δεν υπήρχαν αρκετές καρέκλες μερικοί σύνεδροι κάθονταν στο πάτωμα. Του συνεδρίου προέδρευσε ο Βατυλιώτης οποίος διέθετε κάποια εμπειρία ένεκα της ανάμειξής του στο ΚΚΕ. Ύστερα από χαμηλόφωνες ολονύκτιες συζητήσεις το Σάββατο 14 Αυγούστου και ολοήμερες την Κυριακή 15 Αυγούστου λήφθηκαν οι αποφάσεις που χρειάζονταν σχετικά με το Καταστατικό του νέου κόμματος και το Πρόγραμμα Δράσης του. Πρώτος Γενικός Γραμματέας εκλέχθηκε ο Κώστας Χριστοδουλιδης-Σκελέας ο οποίος είχε συμβάλει καθοριστικά στη συγκρότηση του συνεδρίου.
Τόση ήταν η μυστικότητα για τα γεγονότα, ως μέτρο προστασίας από της αποικιακές αρχές, που δεν δόθηκε καμιά δημοσιότητα για τη συγκρότηση του συνεδρίου και την ίδρυση του νέου κόμματος. Η εφημερίδα του κόμματος ΝΕΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ έκαμε μια αναφορά στα γεγονότα ύστερα από ένα περίπου μήνα όταν έγραφε παραπλανητικά ότι το συνέδριο έγινε στις 20 Αυγούστου αντί στις 14 και 15 του μήνα εκείνου.
Οι θέσεις στο Κυπριακό
Στο Καταστατικό του Κόμματος καταγράφονται με σαφήνεια οι φιλεργατικές θέσεις του σχετικά με τους όρους απασχόλησης των εργατών, τα ημερομίσθια, τις ώρες εργασίας και άλλα συναφή θέματα που αφορούσαν τους εργάτες και τους αγρότες. Στο Καταστατικό όμως που δημοσιεύτηκε στην ίδια εφημερίδα στις 24 Δεκεμβρίου 1926 αποφεύχθηκε επιμελώς οποιαδήποτε αναφορά στο Κυπριακό, κατά πόσο δηλαδή το νέο κόμμα αποσκοπούσε στην ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα ή στην ανεξαρτησία της κα την εγκαθίδρυση κομμουνιστικού καθεστώτος.
Στο Άρθρο 1 του Καταστατικού με έφερε τίτλο Σκοποί του Κόμματος καταγράφονταν τέσσερις βασικοί σκοποί: Ότι, δηλαδή, το κόμμα θα αγωνιστεί:
> Α. για την οργάνωση και οικονομική καλυτέρευση των αγροτών
>Β. για την πολιτική ανεξαρτησία της Κύπρου
>Γ;;;
>Δ. για την ανάπτυξη της διεθνούς αλληλεγγύης του Εργατικού Κινήματος.
Στο γ), παρόλο που ήταν αριθμημένο δεν αναφέρεται τίποτε και εμφανίζεται κενό στο δημοσίευμα. Όμως στο χειρόγραφο του Καταστατικού που είχαν εξασφαλίσει οι βρετανικές αρχές ασφαλείας, και βρίσκεται στο Κρατικό Αρχείο, καταγράφεται σαφώς στο γ) ότι πολιτικός στόχος για την Κύπρο ήταν η ”εγκαθίδρυση της Εργατο-Αγροτικής Σοβιετικής Δημοκρατίας Κύπρου”.
Ήταν πάγια ντιρεκτίβα της Γ΄ Κομμουνιστικής Διεθνούς που ίσχυε για όλα τα κομμουνιστικά κόμματα που ιδρύονταν: Ότι, δηλαδή, όταν ανέρχονταν στην εξουσία σε οποιαδήποτε χώρα του κόσμου, θα εγκαθίδρυαν Σοβιετικές Σοσιαλιστικές Δημοκρατίες οι οποίες στη συνέχεια θα συνενώνονταν και θα συγκροτούσαν Ομοσπονδίες Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών. Η ντιρεκτίβα της Γ΄ Διεθνούς προνοούσε τη συνένωση της Βαλκανικής Χερσονήσου, δηλαδή, της Ελλάδας, της Κύπρου, της Τουρκίας, της Αλβανίας, της Σερβίας, της Βουλγαρίας και άλλων χωρών και τη συγκρότηση της Βαλκανικής Ομοσπονδίας Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών, η οποία μαζί με άλλες ομοσπονδίες παρόμοιας φύσης που θα ιδρύονταν σε άλλες περιοχές του κόσμου θα επέφεραν την επικράτηση του κομμουνισμού σε όλο τον πλανήτη με την εγκαθίδρυση του παγκόσμιου προλεταριάτου. Κάτι που ο Πλουτής Σέρβας χαρακτήρισε ως ”δείγμα (ένα από τα πολλά) του εκτροχιασμού από τη λογική της διαλεκτικής και λογικής”. Που ωστόσο όμως το επιδίωξε και ο ίδιος ως ΓΓ του κόμματος από τα μέσα της δεκαετίας του 1930 μέχρι τη διάλυση του κόμματος το 1944.
Η ίδρυση του ΑΚΕΛ αποδίδεται στον Γ. Βασιλειάδη
Η θέση του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου για μετατροπή της Κύπρου σε Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία μέσα στα πλαίσια της εγκαθίδρυσης της Βαλκανικής Ομοσπονδίας Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών και η απομάκρυνση του κόμματος από την Ένωση, μαζί με τις διώξεις που υφίστατο από τις αποικιακές αρχές, οδήγησαν στην αποδυνάμωση του ΚΚΚ σε μεγάλο βαθμό. Οι ανησυχίες αυτές συζητήθηκαν στο Δ΄ Τακτικό Συνέδριο του Κόμματος που συγκροτήθηκε με πάσα μυστικότητα στη Δερύνεια στις 2 Μαΐου 1940. Αποτέλεσμα της συζήτησης ήταν η λήψη απόφασης για ίδρυση νέου κόμματος το οποίο σε ό,τι αφορά το Κυπριακό θα ακολουθούσε ενωτική γραμμή.
Χωρίς να έχει διαλυθεί το ΚΚΚ, μια ομάδα ανθρώπων που την αποτελούσαν μέλη και στελέχη του κόμματος αλλά και διανοούμενοι και προοδευτικοί άνθρωποι που δεν ανήκαν στον χώρο της Αριστεράς, προώθησαν την ιδέα για την ίδρυση νέου πολιτικού κόμματος. Η πατρότητα της ιδέας αυτής αποδίδεται κατά κύριο λόγο στον Γεώργιο Βασιλειάδη, ένα ”μικροαστό δικηγόρο της Λάρνακας” και κατά δεύτερο λόγο στον επίσης δικηγόρο και πολιτευτή Λεύκιο Ζήνωνος από τη Λεμεσό, που ούτε ο ένας ούτε ο άλλος ήταν κομμουνιστές. Άλλες πηγές αναφέρουν τον Πλουτή Σέρβα ως πρωταγωνιστή στην ίδρυση του νέου κόμματος για να απαλλαγεί από στελέχη στο ΚΚΚ που δεν τον συμπαθούσαν. Με αυτά τα δεδομένα και μετά από άδεια των αποικιακών αρχών που προσέβλεπαν σε ένα νέο πιο φιλικό και συνεργάσιμο μη κομμουνιστικό κόμμα, αντί του ΚΚΚ, έδωσαν άδεια στο όνομα του Γεώργιου Βασιλειάδη για τη συγκρότηση πολιτικής συγκέντρωσης στη Σκαρίνου για τη Δευτέρα 14 Απριλίου 1941. Στη συγκέντρωση αυτή συμμετείχαν 37 άτομα από όλη την Κύπρο από τα περίπου 50 που είχαν προσκληθεί. Μερικά απ’ αυτά ήταν παλιά στελέχη του ΚΚΚ, αλλά και προσωπικότητες όπως:
ο Γεώργιος Βασιλειάδης,
ο Ζήνων Ρωσσίδης και
ο Λεύκιος Ζήνωνος που δεν ήταν κομμουνιστές, αλλά διανοούμενοι, προοδευτικοί και δημοκρατικοί άνθρωποι.
Απουσίαζαν εντελώς εκπρόσωποι των Τουρκοκυπρίων, ενώ παρευρισκόταν μόνο μια γυναίκα αντιπρόσωπος ελληνοκυπριακής γυναικείας οργάνωσης. Του συνεδρίου προέδρευσε ο εκ Λεμεσού δικηγόρος και πρώην βουλευτής Φειδίας Κυριακίδης, ο οποίος ωστόσο τελικά δεν εντάχθηκε στο κόμμα λόγω διαφωνιών του.
Την Κυριακή 5 Οκτωβρίου 1941 συγκροτήθηκε στη Λεμεσό το Α΄ Τακτικό Συνέδριο του νέου κόμματος κατά το οποίο εκλέχθηκαν τα μόνιμα όργανά του, όπως το Πολιτικό Γραφείο, η Κεντρική Επιτροπή και η Κεντρική Γραμματεία. Γενικός Γραμματέας εκλέχθηκε ο Πλουτής Σέρβας ο οποίος διατήρησε επίσης τη θέση του Γενικού Γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος που δεν διαλύθηκε. Έτσι τα δύο κόμματα ΚΚΚ και ΑΚΕΛ είχαν τον ίδιο Γενικό Γραμματέα σε μια ιδιότυπη σχέση πολιτικής συμβίωσης που δεν είχε προηγούμενο. Αυτή η κατάσταση κράτησε μέχρι το Ε΄ Συνέδριο του ΚΚΚ στις 11 Νοεμβρίου 1944 οπόταν λήφθηκε απόφαση και διαλύθηκε το κόμμα ανοίγοντας έτσι το δρόμο στο νεοϊδρυθέν ΑΚΕΛ να κατευθύνει μόνο του την πορεία της Κυπριακής Αριστεράς.
Μαχητικές διαδηλώσεις υπέρ της ένωσης και σύλληψη της ηγεσίας από τους αποικιοκράτες
Μια βασική διαφοροποίηση στην πολιτική γραμμή του νέου κόμματος ήταν η μετατόπισή του από την επιδίωξη ανεξαρτησίας στην Κύπρο και την ίδρυση Σοβιετικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας στην ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Και με αυτό το σκεπτικό για πρώτη φορά η Αριστερά γιόρτασε την επέτειο της 25ης Μαρτίου το 1942, ενώ στις 30 Μαΐου του ιδίου έτους η Κεντρική Επιτροπή του κόμματος με απόφασή της υιοθέτησε πλήρως την Ένωση.
Μέσα σ’ αυτά τα πλαίσια στις 29 Απριλίου 1944 το Γ΄ Παγκύπριο Συνέδριο του ΑΚΕΛ απέστειλε υπόμνημα προς τον Κυβερνήτη διεκδικώντας την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Και στις 17 Αυγούστου του ιδίου έτους, παρά την απαγόρευση των αποικιακών αρχών, διοργάνωσε στη Λευκωσία με αφορμή την επίσκεψη στην Κύπρο του Βρετανού Υφυπουργού Αποικιών Sir Cosmo Parkinson, μαχητικές διαδηλώσεις με σύνθημα την Ένωση, ενέργεια που είχε ως αποτέλεσμα να συλληφθεί ολόκληρη σχεδόν η ηγεσία του κόμματος και να οδηγηθεί στο δικαστήριο. Το ΑΚΕΛ δεν πτοήθηκε όμως και κήρυξε την 28η Αυγούστου 1944 ως ”Ημέρα Εθνικών Εκδηλώσεων” για τη δυναμική προβολή του αιτήματος της Ένωσης οργανώνοντας μαχητικές εκδηλώσεις και κηρύττοντας γενική απεργία.
Έτσι η Κυπριακή Αριστερά εγκαταλείπει πια οριστικά την ανεξαρτησία της Κύπρου και μετατροπή της σε κομμουνιστικό κράτος και υιοθετεί πλήρως την Ένωση. Για να υπάρξουν, όμως, στη συνέχεια παλινδρομήσεις και πισωγυρίσματα από την Ένωση στην ανεξαρτησία όπως απέδειξε η στάση της στη Διασκεπτική το 1947-49. Για να επανέλθει όμως ξανά στην Ένωση και με το σύνθημα αυτό να συμμετάσχει ολόψυχα στο Ενωτικό Δημοψήφισμα της 15ης Ιανουαρίου 1950. Στη συνέχεια, βέβαια, υπήρξαν και άλλες παλινδρομήσεις στις πολιτικές θέσεις του ΑΚΕΛ σε ό,τι αφορά το Κυπριακό.
Αυτή όμως είναι μια άλλη ιστορία.
Εγγραφή στο Newsletter
Cyprus
