Συναντήσεις/ Φωτογραφία: Lea Skayem
Ο Αντώνης Γεωργίου συναντά τον χορογράφο Ali Chahrour ο οποίος σκηνοθετεί την θεατρική και χορευτική παραγωγή When I Saw the Seaπου παρουσιάζεται στο πλαίσιο του Διεθνούς φεστιβάλ Λευκωσίας την Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου 2026.
Τι είναι το σύστημα kafala και τι σας έκανε να θέλετε να το διερευνήσετε μέσα από την τέχνη; Πώς γνωρίσατε τις Tenei Ahmad, Zena Moussa, Rania Jamal που παρουσιάζονται στην σκηνή;
Το σύστημα kafala έχει ρυθμίσει εδώ και δεκαετίες τη μετανάστευση και την εργασία των μεταναστών εργαζομένων. Έχει όμως βρεθεί στο επίκεντρο έντονης κριτικής εξαιτίας της εκτεταμένης εκμετάλλευσης, των χαμηλών μισθών, των κακών συνθηκών εργασίας, των διακρίσεων και της κακοποίησης.
Στις 27 Σεπτεμβρίου 2024, κατά τη διάρκεια του καταστροφικού ισραηλινού πολέμου στον Λίβανο, πολλές οικιακές εργαζόμενες μετανάστριες εγκαταλείφθηκαν από τους εργοδότες τους, καθώς εκείνοι έφευγαν για να σωθούν. Απέμειναν παγιδευμένες σε περιοχές που βομβαρδίζονταν σφοδρά, χωρίς διαβατήρια, προσωπικά αντικείμενα ή πρόσβαση σε καταφύγια. Κάποιες γυναίκες μάλιστα κλειδώθηκαν μέσα σε σπίτια και αφέθηκαν να επιβιώσουν μόνες τους.
Ήταν εκείνη την περίοδο, κάτω από τις βόμβες, που αρχίσαμε να αναπτύσσουμε αυτό το έργ. Μέσα από συζητήσεις με κοινότητες μεταναστών, ακτιβιστές και ΜΚΟ, γνωρίσαμε τη Rania, την Tenei και τη Zena, οι ιστορίες επιβίωσης και αντίστασής τους έγιναν κεντρικό μέρος του έργου.
Κάποτε θύματα εκμετάλλευσης και αδικίας, αυτές οι γυναίκες μετέτρεψαν τις εμπειρίες τους σε ακτιβισμό. Στη σκηνή μοιράζονται όχι μόνο ιστορίες οδύνης, αλλά και ιστορίες αντίστασης, δύναμης και αγώνα για ελευθερία και αξιοπρέπεια.
Μετέτρεψαν τις εμπειρίες τους σε ακτιβισμό
Το θέατρο ανέκαθεν αντλούσε από τον πραγματικό πόνο και τη χαρά της ζωής
Ίσως η τέχνη να μπορεί να δημιουργήσει αλλαγές μέσα στα άτομα που τη βιώνουν και συμμετέχουν σε αυτήν
Πώς δουλέψατε μαζί τους; Ποιο ήταν το σημαντικότερο πράγμα που ζητήσατε από τις τρεις γυναίκες ως ερμηνεύτριες επί σκηνής;
Στη δουλειά μου προσεγγίζω το σώμα ως ένα αρχείο και ως φορέα αναμνήσεων, εμπειριών και της καθημερινής ζωής. Πιστεύω ότι κάθε άνθρωπος έχει τη δική του, μοναδική ποιότητα κίνησης. Στον χώρο των προβών προσπαθώ να δημιουργώ ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης και ασφάλειας, όπου οι performers μπορούν να εξερευνούν και να αποδέχονται τη δική τους κίνηση, χωρίς κρίσεις ή προκατασκευασμένες αντιλήψεις για την ομορφιά, την αισθητική ή τις καθιερωμένες τεχνικές.
Έτσι δουλεύω με τις τρεις γυναίκες στο When I Saw the Sea και έτσι δουλεύω γενικότερα, ακόμη και με επαγγελματίες χορευτές.
Για μένα, η χορογραφία είναι επίσης μια πράξη ακρόασης και μαρτυρίας. Ἐχει να κάνει με το να προσέχεις τις λεπτομέρειες και να θυμάσαι την ανάγκη και την επείγουσα συνθήκη που βρίσκεται πίσω από την παρουσία ενός ανθρώπου στη σκηνή, όχι μόνο τη μορφή αυτού που βλέπουμε.
Για πολλές από τις μετανάστριες εργαζόμενες ήταν η πρώτη φορά που παρακολουθούσαν μια παράσταση σε θέατρο
Πώς θα περιγράφατε τελικά την παράσταση; Χορός, θέατρο, μουσική ή κάτι άλλο που ξεπερνά αυτές τις κατηγορίες;
Δεν περιορίζω τη δουλειά μου σε μια συγκεκριμένη κατηγορία ή πεδίο. Χρησιμοποιούμε όλα τα μέσα που είναι απαραίτητα για να εκφράσουμε τις ιδέες μας, το όραμά μας, τις ιστορίες μας και την καλλιτεχνική μας προσέγγιση.
Στο When I Saw the Sea, ο χορός, η μουσική και η αφήγηση συνυφαίνονται οργανικά. Δεν με ενδιαφέρει να διαχωρίζω αυτές τις μορφές, αλλά να επιτρέπω σε κάθε μέσο να υπηρετεί την παράσταση και τις ιστορίες που θέλουμε να αφηγηθούμε.
Τι σημαίνει για εσάς σήμερα ο όρος «σύγχρονος χορός»; Έχουν αλλάξει τα όριά του;
Ο σύγχρονος χορός δεν σημαίνει τίποτα για μένα.
Σε έναν κόσμο που κυριαρχείται από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πιστεύετε ότι η τέχνη εξακολουθεί να έχει σημαντικό ρόλο στην ανάδειξη κοινωνικών ζητημάτων και στην αλλαγή του τρόπου με τον οποίο τα βλέπουμε;
Πιστεύω ότι το θέατρο, και η τέχνη γενικότερα, είναι ανάμεσα στα λίγα μέσα που μπορούν να μας θυμίσουν την ανθρωπιά μας και να βοηθήσουν να διατηρήσουμε ό,τι έχει απομείνει από αυτήν.
Το θέατρο και ο χορός είναι μια συνάντηση με άλλους ανθρώπους και με τις φωνές τους, το σώμα, τη σάρκα, την ανάσα και τον ιδρώτα τους, χωρίς φίλτρα ή οθόνες ανάμεσα σε εσένα και τον άλλο ή ανάμεσα σε εσένα και όσα τόσο εύκολα μπορούμε να γράψουμε και να δημοσιεύσουμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Είναι μια αναμέτρηση με το σώμα, από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Πιστεύω στη δύναμη της τέχνης και στην ικανότητά της να επιφέρει κοινωνικές αλλαγή, όχι απαραίτητα σε μεγάλη κλίμακα και σίγουρα όχι για να σταματήσει πολέμους, να αλλάξει καθεστώτα ή να αποδώσει δικαιοσύνη. Ίσως όμως η τέχνη μπορεί να δημιουργήσει αλλαγές μέσα στα άτομα που τη βιώνουν και συμμετέχουν σε αυτήν.
Αυτό έχω διαπιστώσει με τους συμμετέχοντες στο When I Saw the Sea, αλλά και σε αρκετές προηγούμενες παραστάσεις που έχω δημιουργήσει. Η μεταμόρφωση μπορεί να είναι μικρή, προσωπική και αόρατη προς τα έξω, αλλά είναι πραγματική και, κάποιες φορές, ίσως από εκεί να αρχίζει η αλλαγή.
Τι πιστεύετε ότι αποκόμισαν οι ίδιες οι performers από αυτή την εμπειρία και τι άλλαξε για τους ίδιους μέσα από τη διαδικασία;
Προτιμώ να απαντήσουν οι ίδιες σε αυτή την ερώτηση, μπορώ όμως να μοιραστώ μερικές ιστορίες για τις οποίες έχω την άδειά τους να μιλήσω.
Μία από τις performers εξακολουθεί να εργάζεται ως καθαρίστρια με το κομμάτι, εκτός του συστήματος kafala, τελειώνει τη δουλειά της στο σπίτι του εργοδότη της και έρχεται κατευθείαν στις πρόβες. Ὀταν χρειάστηκε να ταξιδέψει μαζί με την παράσταση, η 17χρονη κόρη της αναγκάστηκε να αναλάβει τη δουλειά της και να χάσει μαθήματα στο σχολείο για να την αντικαταστήσει. Αφού είδαν την παράσταση, οι εργοδότες της συγκινήθηκαν βαθιά. Αργότερα της επέτρεψαν να ταξιδεύει χωρίς να χρειάζεται η κόρη της να την αντικαθιστά και η συμπεριφορά τους απέναντί της άλλαξε εντελώς.
Η παράσταση δημιούργησε επίσης έναν σπάνιο χώρο όπου άνθρωποι από την κοινωνία του Λιβάνου και οικιακές εργαζόμενες μετανάστριες μπορούσαν να συναντηθούν μέσα στο θέατρο. Για πολλές από τις μετανάστριες εργαζόμενες ήταν η πρώτη φορά που παρακολουθούσαν μια παράσταση σε θέατρο. Μοιράστηκαν τον ίδιο χώρο με Λιβανέζους, μεταξύ των οποίων και άνθρωποι μιας κοινωνικής τάξης που μπορεί να απασχολούν μετανάστριες οικιακές εργαζόμενες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να τους συμπεριφέρονται άσχημα Για μένα, αυτές οι συναντήσεις αποτελούν μέρος του αντίκτυπου του έργου.
Και σήμερα στον Λίβανο, γινόμαστε μάρτυρες της πρώτης ανοιχτής δικαστικής υπόθεσης που έχει καταθέσει οικιακή εργαζόμενη μετανάστρια εναντίον του Λιβανέζου εργοδότη της,. Πιστεύω ότι αυτές οι ατομικές πράξεις αντίστασης και αλλαγής αποτελούν επίσης μέρος της ευρύτερης μεταμόρφωσης στην οποία μπορεί να συμβάλει η τέχνη.
Υπάρχει ο κίνδυνος, ακόμη και άθελά μας, ο προσωπικός πόνος να μετατραπεί σε θέαμα σε τέτοιες περιπτώσεις; Πώς μπορεί να αποφευχθεί αυτό;
Σίγουρα υπάρχει κίνδυνος όταν φέρνεις στη σκηνή έντονες προσωπικές ιστορίες μέσα από τους ανθρώπους που τις έχουν ζήσει. Ὀπως υπάρχει όμως και ο κίνδυνος να στηρίζεσαι αποκλειστικά στην τεχνική, στα εφέ ή σε μια σύνθετη χορογραφία, η οποία μπορεί να καταλήξει κενή ή επιτηδευμένη.
Όμως το θέατρο ανέκαθεν αντλούσε από τον πραγματικό πόνο και τη χαρά της ζωής, την αποτυχία και την ανθεκτικότητα, τις ιστορίες των ανθρώπων. Για μένα όλα εξαρτώνται από τη σχέση που έχω, πρώτα ως άνθρωπος και έπειτα ως καλλιτέχνης, με αυτές τις ιστορίες και με τους ανθρώπους με τους οποίους δουλεύω. Είναι μια ευαισθησία που χάνει κάτι όταν προσπαθώ να την κάνω διανοητικό σχήμα ή να την εντάξω σε ακαδημαϊκά, καλλιτεχνικά ή θεατρικά πλαίσια.
Αυτό που μας ενώνει είναι μια κοινή ανάγκη να δημιουργήσουμε και η δέσμευσή μας να παραμείνουμε πιστοί σε αυτή την ανάγκη. Στόχος μου δεν είναι απλώς να δημιουργήσω μια παράσταση, αλλά να ξεκινήσω ένα ταξίδι μέσα στη ζωή μαζί με την ομάδα μου. Αυτό το ταξίδι είναι που διαμορφώνει τελικά την αισθητική και την καλλιτεχνική γλώσσα του έργου.
Τι θα θέλατε να πάρει μαζί του το κοινό φεύγοντας από την παράσταση;
Το κοινό αποφασίζει τι θέλει να πάρει από την παράσταση. Εγώ δεν έχω καμία προσδοκία από αυτούς. Όπου κι αν βρίσκονται στον κόσμο, όταν η παράσταση παρουσιάζεται για πρώτη φορά, εκείνοι αποφασίζουν πώς θέλουν να συνδεθούν μαζί της και τι επιλέγουν να κρατήσουν από την εμπειρία.
ΠΗΓΗ:Culture
