Cyprus
Του Κωσταντίνου Ζαχαρίου
Παρά τις προσδοκίες που καλλιεργήθηκαν και τις διαβουλεύσεις που προηγήθηκαν στην Κύπρο, στον ΟΗΕ, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και μεταξύ των εγγυητριών δυνάμεων, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ βρέθηκε ξανά αντιμέτωπος με την απουσία της αναγκαίας πολιτικής βούλησης από τους δύο ηγέτες για δύσκολους συμβιβασμούς. Γι’ αυτό απέφυγε να εξαγγείλει άμεση επανέναρξη των συνομιλιών ή να καθορίσει ημερομηνία για νέα διευρυμένη συνάντηση.
Δεν έκλεισε, ωστόσο, την πόρτα σε μια νέα προσπάθεια. Διατήρησε ανοικτό το παράθυρο για συνέχιση της κινητικότητας, θέτοντας ως βασική προϋπόθεση την κατάλληλη προετοιμασία. Στην απόφασή του αυτή φαίνεται να βάρυνε ιδιαίτερα το σαφές μήνυμα που εξέπεμψε η κοινωνία.
Ολοκληρώνοντας την επίσκεψή του, ο Αντόνιο Γκουτέρες ανέφερε ότι άκουσε πολλούς Κυπρίους και πως η επιθυμία τους ήταν ξεκάθαρη: «Θέλουν ένα μέλλον που να χαρακτηρίζεται από συνεργασία, ευκαιρίες και ειρήνη». Με την αναφορά αυτή ανέδειξε ότι η λύση δεν αποτελεί υπόθεση μόνο των διαπραγματευτών και των διπλωματών, αλλά βαθιά κοινωνική ανάγκη που συμμερίζονται άνθρωποι και από τις δύο κοινότητες.
Το μήνυμα αυτό αποτυπώθηκε καθαρά στη Λευκωσία. Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι υποδέχθηκαν τον Γενικό Γραμματέα με κοινό αίτημα την επανέναρξη των συνομιλιών και την επανένωση της Κύπρου. Εκατοντάδες πολίτες, μαζί με εκπροσώπους οργανώσεων, πολιτικών δυνάμεων και φορέων, συμμετείχαν στις παράλληλες κινητοποιήσεις εκατέρωθεν της Πράσινης Γραμμής.
Συνολικά 108 οργανώσεις ένωσαν τη φωνή τους κάτω από το σύνθημα «Ομοσπονδιακή Λύση Τώρα», ζητώντας επιστροφή στις διαπραγματεύσεις, αξιοποίηση των συγκλίσεων που επιτεύχθηκαν μέχρι το Κραν Μοντανά και λύση Διζωνικής, Δικοινοτικής Ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα.
Παράλληλα, υπέδειξαν τον δρόμο που πρέπει να ακολουθηθεί: Μια διαδικασία βασισμένη στο διαπραγματευτικό κεκτημένο και στα έξι σημεία του Γενικού Γραμματέα, με αίσθηση του επείγοντος και σαφή προσανατολισμό στο αποτέλεσμα.
Οι διαφορές, πάντως, παραμένουν. Η ελληνοκυπριακή πλευρά προτάσσει τις συγκλίσεις και την επιστροφή στο Κραν Μοντανά, ενώ η τουρκοκυπριακή δίνει έμφαση στα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης και στη μεθοδολογία.
Μέσα σε αυτό το σύνθετο σκηνικό, η Μαρία Άνχελα Ολγκίν αναλαμβάνει να γεφυρώσει τις διαφορές, ενώ ο Ραφαέλε Φίτο διερευνά τρόπους ουσιαστικής συμβολής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τον ΟΗΕ να διατηρεί τον κεντρικό ρόλο.
Πάνω, όμως, από τις διαφορετικές προσεγγίσεις παραμένει ως παρακαταθήκη για τη συνέχεια της προσπάθειας το καθαρό μήνυμα της κοινωνίας: συνεργασία, ειρήνη και επανένωση. Η ευθύνη των δύο ηγετών είναι να το μετατρέψουν σε πολιτική βούληση και σε πραγματική πορεία προς τη λύση.
Συγκλίσεις με ανοικτές διαφορές
Παρά τις διαφορετικές ερμηνείες που ακολούθησαν τις επαφές, ο Νίκος Χριστοδουλίδης και ο Τουφάν Ερχιουρμάν φαίνεται να συγκλίνουν σε ορισμένες βασικές διαπιστώσεις.
Αποτιμούν θετικά την επίσκεψη του Αντόνιο Γκουτέρες και αναγνωρίζουν τη σημασία της προσωπικής εμπλοκής του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας τη συνδέει με τις διπλωματικές προσπάθειες της ελληνοκυπριακής πλευράς, ενώ ο Τουρκοκύπριος ηγέτης θεωρεί ότι επιβεβαιώνει το ενδιαφέρον των Ηνωμένων Εθνών για το Κυπριακό.
Παράλληλα, συμφωνούν ότι δεν πρέπει να πραγματοποιηθεί ακόμη μία διευρυμένη συνάντηση χωρίς ουσιαστική προετοιμασία και απτό αποτέλεσμα. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης επιδιώκει η νέα συνάντηση 5+1 να οδηγήσει σε ανακοίνωση επανέναρξης των συνομιλιών, ενώ ο Τουφάν Ερχιουρμάν απορρίπτει μια συνάντηση «για χάρη της συνάντησης».
Κοινή είναι επίσης η θέση ότι οι επαφές πρέπει να συνεχιστούν και να εντατικοποιηθούν. Ωστόσο, η σύγκλιση παραμένει γενική, καθώς οι δύο πλευρές δεν κατέληξαν ούτε σε συγκεκριμένα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης ούτε σε κοινή αντίληψη για τη μεθοδολογία της επόμενης φάσης.
Διαφορετική ιεράρχηση στον δρόμο προς τη νέα 5+1
Η βασική απόκλιση μεταξύ των δύο πλευρών αφορά την ιεράρχηση των τριών στοιχείων που έθεσε ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ: Τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, τη μεθοδολογία και την ουσία.
Η ελληνοκυπριακή πλευρά προτάσσει την ουσία, τις συγκλίσεις και το διαπραγματευτικό κεκτημένο μέχρι το Κραν Μοντανά. Εκτιμά ότι η αναφορά του Αντόνιο Γκουτέρες στις συγκλίσεις αποσαφηνίζει τη μορφή της επιδιωκόμενης λύσης και το σημείο επανέναρξης των συνομιλιών. Θεωρεί επίσης ότι η νέα διαδικασία δεν πρέπει να αρχίσει από το μηδέν, αλλά από εκεί όπου διακόπηκε το 2017, ενώ αντιμετωπίζει τα ΜΟΕ ως μέσο βελτίωσης του κλίματος και όχι ως προϋπόθεση για τη σύγκληση της 5+1.
Αντίθετα, η τουρκοκυπριακή πλευρά προτάσσει τα ΜΟΕ και τη συμφωνία επί της μεθοδολογίας. Ο Τουφάν Ερχιουρμάν υποστηρίζει ότι πρέπει πρώτα να αντιμετωπιστεί το έλλειμμα εμπιστοσύνης και να συμφωνηθούν οι όροι της διαδικασίας. Γι’ αυτό θεωρεί θετικό ότι δεν καθορίστηκε ημερομηνία, ενώ η ελληνοκυπριακή πλευρά επιδιώκει την ταχύτερη δυνατή σύγκληση της 5+1.
Η στρατηγική της Λευκωσίας για την επανεκκίνηση
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης παρουσιάζει τα αποτελέσματα της επίσκεψης Γκουτέρες ως επιβεβαίωση της κυβερνητικής στρατηγικής από τον Μάρτιο του 2023. Υποστηρίζει ότι η ενεργοποίηση του ΟΗΕ και η πιο άμεση εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι προϊόν στοχευμένων διπλωματικών ενεργειών.
Στο επίκεντρο της κυβερνητικής ανάγνωσης βρίσκεται η αναφορά στις συγκλίσεις. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας επισημαίνει ότι, για πρώτη φορά μετά το Κραν Μοντανά, συζητήθηκαν πτυχές της ουσίας και του διαπραγματευτικού κεκτημένου. Στόχος είναι η νέα συνάντηση 5+1 να οδηγήσει σε ανακοίνωση επανέναρξης των διαπραγματεύσεων από το σημείο όπου διακόπηκαν.
Παράλληλα, η κυβέρνηση επενδύει στην ευρωπαϊκή διάσταση, εκτιμώντας ότι η ΕΕ μπορεί να συμβάλει μέσω των ευρωτουρκικών σχέσεων και του περιεχομένου της λύσης. Επιδιώκει, έτσι, να αξιοποιήσει τις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες της Τουρκίας και να καταθέσει προτάσεις στον Ραφαέλε Φίτο.
Ξεκαθαρίζει, πάντως, ότι δεν μπορούν να δοθούν εκ των προτέρων ανταλλάγματα για τη συμμετοχή της Άγκυρας, αναγνωρίζοντας ότι η στάση της θα καθορίσει την έκβαση της προσπάθειας.
Η ανάγνωση Ερχιουρμάν για την επόμενη μέρα
Ο Τουφάν Ερχιουρμάν εμφανίζεται πιο αισιόδοξος μετά την επίσκεψη Γκουτέρες, αλλά για διαφορετικούς λόγους από την ελληνοκυπριακή πλευρά. Εκτιμά ότι οι αναφορές του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ στα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης και στη μεθοδολογία επιβεβαιώνουν θέσεις που είχε διατυπώσει πριν αναλάβει την ηγεσία της τουρκοκυπριακής κοινότητας.
Σύμφωνα με τη δική του ανάγνωση, ο οδικός χάρτης προβλέπει πρώτα πρόοδο σε ζητήματα των δύο κοινοτήτων, ακολούθως συμφωνία για τη μεθοδολογία και, στη συνέχεια, σύγκληση της 5+1. Γι’ αυτό θεωρεί ορθή τη μη ανακοίνωση ημερομηνίας, καθώς έτσι περιορίζεται ο κίνδυνος νέων άκαρπων συναντήσεων.
Παράλληλα, διευρύνει την ατζέντα των ΜΟΕ, εντάσσοντας το περιουσιακό, τις υπηκοότητες παιδιών μεικτών γάμων, την αθλητική «απομόνωση» των Τουρκοκυπρίων και τις στρατιωτικές συνεργασίες της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Δηλώνει έτοιμος για συχνές επαφές με τον Νίκο Χριστοδουλίδη, επιμένει όμως στην προτεραιότητα της μεθοδολογίας. Αποδέχεται επαφές με τον Ραφαέλε Φίτο, αλλά τονίζει ότι η διαδικασία πρέπει να παραμείνει υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.
Read More
