Η εικόνα από τη Νίκαια τις τελευταίες ημέρες ήταν από εκείνες που δύσκολα περνούν απαρατήρητες. Την Κυριακή 13 Σεπτεμβρίου 2026, χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν για να αποχαιρετήσουν τον Γιώργο Μαζωνάκη, με τη συγκίνηση να κορυφώνεται στη «λαϊκή αγρυπνία» που πραγματοποιήθηκε στον Ιερό Ναό Αγίας Τριάδας Νίκαιας. Η σορός του τέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα από τις 19.30 και ο κόσμος παρέμεινε εκεί μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες της Δευτέρας.Τη Δευτέρα 14 Σεπτεμβρίου τελέστηκε η εξόδιος ακολουθία στην Αγία Τριάδα Νίκαιας, στις 13.00, και στη συνέχεια η σορός του μεταφέρθηκε στο Γ’ Νεκροταφείο Αθηνών, όπου έγινε η ταφή. Η συγκίνηση, επομένως, δεν αφορούσε μόνο τη Νίκαια, την πόλη όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε ο Μαζωνάκης, αλλά είχε ξεκάθαρα πανελλαδικό χαρακτήρα.

Η περίπτωση του Γιώργου Μαζωνάκη έφερε ξανά στο προσκήνιο ένα φαινόμενο που έχει επαναληφθεί αρκετές φορές στην Ελλάδα. Υπάρχουν καλλιτέχνες που καταφέρνουν να δημιουργήσουν με το κοινό μια σχέση πολύ βαθύτερη από εκείνη της απλής αναγνωρισιμότητας. Οι άνθρωποι ακούν τη φωνή τους στις πιο προσωπικές στιγμές τους, συνδέουν τα τραγούδια τους με πρόσωπα και καταστάσεις και τελικά αισθάνονται ότι ο καλλιτέχνης αποτελεί κομμάτι της δικής τους ζωής. Έτσι, όταν έρχεται η ώρα του αποχαιρετισμού, η ανάγκη να βρεθούν κοντά του γίνεται σχεδόν προσωπική υπόθεση.

Το τελευταίο «αντίο»

Μόλις λίγα χρόνια νωρίτερα, μια αντίστοιχη εικόνα είχε καταγραφεί στην περίπτωση του Παντελή Παντελίδη. Ο τραγουδιστής έχασε τη ζωή του στις 18 Φεβρουαρίου 2016, σε τροχαίο δυστύχημα στη Λεωφόρο Βουλιαγμένης. Στη Νέα Ιωνία, όπου πραγματοποιήθηκε το λαϊκό προσκύνημα, οι εικόνες ήταν συγκλονιστικές, με τον κόσμο να συρρέει κατά χιλιάδες. Το Σάββατο 20 Φεβρουαρίου 2016 τελέστηκε η κηδεία του στον Ιερό Ναό Αγίου Σπυρίδωνος στη Νέα Ιωνία και στη συνέχεια η ταφή του έγινε στο Κοιμητήριο Μεταμόρφωσης.

Ο Παντελίδης είχε καταφέρει μέσα σε λίγα χρόνια να δημιουργήσει μια ιδιαίτερη σχέση με το κοινό του. Τα τραγούδια του είχαν γίνει καθημερινό άκουσμα, ενώ οι στίχοι του μιλούσαν σε ένα κοινό που αναγνώριζε σε αυτούς δικές του εμπειρίες. Ο θάνατός του, επομένως, δεν αντιμετωπίστηκε μόνο ως η απώλεια ενός δημοφιλούς τραγουδιστή. Για χιλιάδες ανθρώπους ήταν η απώλεια ενός καλλιτέχνη που είχαν συνδέσει με μια συγκεκριμένη περίοδο της ζωής τους.

Το ίδιο συναίσθημα είχε δημιουργηθεί και στην περίπτωση του Βασίλη Καρρά, τον Δεκέμβριο του 2023. Ο τραγουδιστής έφυγε από τη ζωή στις 24 Δεκεμβρίου, σε ηλικία 70 ετών. Την Τρίτη 26 Δεκεμβρίου η σορός του τέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα στον Ιερό Ναό της Του Θεού Σοφίας στη Θεσσαλονίκη, όπου ακολούθησε και η εξόδιος ακολουθία. Την Τετάρτη 27 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε η ταφή του στο Κοκκινοχώρι Καβάλας, τη γενέτειρά του, παρουσία πλήθους κόσμου.

Και στην περίπτωση του Καρρά, η σχέση δεν περιοριζόταν στους ανθρώπους που τον έβλεπαν στις πίστες. Για ένα μεγάλο κομμάτι του κοινού του, η φωνή του είχε συνδεθεί με βραδιές, παρέες, οικογενειακές στιγμές και τραγούδια που είχαν μείνει για χρόνια στη ζωή τους. Το γεγονός ότι άνθρωποι από διαφορετικά μέρη της Ελλάδας θέλησαν να βρεθούν κοντά του στο τελευταίο «αντίο» έδειξε ξανά πως ένας καλλιτέχνης μπορεί να ξεπεράσει τα γεωγραφικά όρια της καταγωγής του και να αποκτήσει πανελλαδική απήχηση.

Από τον Καζαντζίδη στον Mad Clip

Ακόμα πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Mad Clip, καθώς αποδεικνύει ότι αυτός ο δεσμός δεν αφορά μόνο τους καλλιτέχνες του λαϊκού τραγουδιού. Ο 34χρονος τράπερ, κατά κόσμον Πίτερ Αναστασόπουλος, έχασε τη ζωή του σε τροχαίο στις 2 Σεπτεμβρίου 2021. Τη Δευτέρα 6 Σεπτεμβρίου 2021 πραγματοποιήθηκε η κηδεία του στον Ιερό Ναό Παναγίτσας Παλαιού Φαλήρου, όπου συγκεντρώθηκαν φίλοι, συγγενείς, καλλιτέχνες, αλλά κυρίως θαυμαστές του.

Το νεανικό πλήθος που βρέθηκε τότε στο Παλαιό Φάληρο ήταν η άλλη όψη του ίδιου φαινομένου. Ο Mad Clip δεν εκπροσωπούσε το λαϊκό τραγούδι, αλλά την trap και τη σύγχρονη urban μουσική. Παρ’ όλα αυτά, είχε δημιουργήσει τη δική του γενιά ακροατών, για την οποία τα τραγούδια του αποτελούσαν κομμάτι της καθημερινότητας. Η μαζική παρουσία στην κηδεία του έδειξε ότι η ανάγκη του κόσμου να αποχαιρετήσει έναν καλλιτέχνη δεν συνδέεται απαραίτητα με το μουσικό είδος, αλλά με τον δεσμό που έχει δημιουργηθεί ανάμεσα στη μουσική και το κοινό.

Ακόμα παλαιότερα, τον Απρίλιο του 2012, ήταν ο Δημήτρης Μητροπάνος που συγκέντρωνε χιλιάδες ανθρώπους στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών. Ο σπουδαίος τραγουδιστής έφυγε από τη ζωή στις 17 Απριλίου 2012. Την Πέμπτη 19 Απριλίου πραγματοποιήθηκε η κηδεία του στο Α’ Νεκροταφείο, ενώ προηγουμένως η σορός του είχε εκτεθεί σε λαϊκό προσκύνημα στο παρεκκλήσι του Αγίου Λαζάρου.

Χιλιάδες άνθρωποι κάθε ηλικίας βρέθηκαν εκεί για να τον αποχαιρετήσουν. Ο Μητροπάνος είχε μια σπάνια διαδρομή, καθώς κατάφερε να παραμείνει σημείο αναφοράς για διαφορετικές γενιές. Η φωνή του ήταν αναγνωρίσιμη από ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και τα τραγούδια του είχαν περάσει από γενιά σε γενιά. Έτσι, η παρουσία χιλιάδων ανθρώπων στην κηδεία του δεν ήταν απλώς ένας φόρος τιμής σε έναν σπουδαίο τραγουδιστή. Ήταν η έκφραση μιας σχέσης που είχε χτιστεί μέσα σε δεκαετίες.

Και αν υπάρχει μία περίπτωση που συμπυκνώνει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο την έννοια της πανελλαδικής λαϊκής απήχησης, αυτή είναι ο Στέλιος Καζαντζίδης. Ο θάνατός του, στις 14 Σεπτεμβρίου 2001, προκάλεσε τεράστια συγκίνηση. Η κηδεία του πραγματοποιήθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου στην Ελευσίνα και στη συνέχεια η ταφή έγινε στο κοιμητήριο της πόλης.

Χιλιάδες άνθρωποι από διαφορετικά μέρη της Ελλάδας έφτασαν στην Ελευσίνα για να τον αποχαιρετήσουν. Η εικόνα εκείνης της ημέρας παραμένει χαρακτηριστική: άνθρωποι να ακολουθούν την πομπή, να τραγουδούν τα τραγούδια του και να τον συνοδεύουν στην τελευταία του κατοικία. Για πολλούς από αυτούς, ο Καζαντζίδης δεν ήταν απλώς ένας μεγάλος τραγουδιστής. Ήταν η φωνή με την οποία είχαν μεγαλώσει. Τα τραγούδια του είχαν μιλήσει για τον πόνο, την ξενιτιά, τον έρωτα, τη φτώχεια, την οικογένεια και τις δυσκολίες της ζωής. Είχαν, επομένως, συνδεθεί με βιώματα πολύ πέρα από τη μουσική.

Η σχέση που μένει μετά τη μουσική

Από τον Καζαντζίδη μέχρι τον Μαζωνάκη και από τον Μητροπάνο και τον Καρρά μέχρι τον Παντελίδη και τον Mad Clip, αλλάζουν οι εποχές, οι ήχοι και οι ηλικίες του κοινού. Δεν αλλάζει, όμως, η ανάγκη του ανθρώπου να αισθάνεται ότι ένας καλλιτέχνης είναι «δικός του».

Κάποιοι γίνονται πρότυπα, άλλοι γίνονται φωνές μιας ολόκληρης γενιάς και άλλοι απλώς συνοδεύουν τις πιο προσωπικές στιγμές των ακροατών τους. Όταν, λοιπόν, φύγουν από τη ζωή, ο κόσμος δεν αποχαιρετά μόνο το πρόσωπο που έβλεπε πάνω στη σκηνή, αλλά και τις αναμνήσεις που είχε συνδέσει μαζί του.

Ίσως γι’ αυτό οι εικόνες από τη Νίκαια, τη Νέα Ιωνία, τη Θεσσαλονίκη, το Παλαιό Φάληρο, το Α’ Νεκροταφείο και την Ελευσίνα, όσο διαφορετικές κι αν είναι μεταξύ τους, μοιάζουν τελικά τόσο πολύ. Γιατί πίσω από τα πλήθη και τις μεγάλες συγκεντρώσεις υπάρχει πάντα η ίδια ανάγκη: να πει ο καθένας το δικό του τελευταίο «αντίο» σε μια φωνή που, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, είχε γίνει μέρος της ζωής του.

*Δημοσιεύθηκε στο Secret των Παραπολιτικών