Την επιμέλεια και τη διοργάνωση της εκδήλωσης είχε ο Παμμηλιακός Αθλητικός Σύλλογος Μήλου, με πρωτεργάτη και εμπνευστή τον πρόεδρό του, Μιχάλη Βαμβακάρη, ο οποίος με αγάπη για τον τόπο του και βαθιά πίστη στη δυναμική των τοπικών προϊόντων, επιδιώκει να αναδείξει τη γαστρονομική κληρονομιά της Μήλου και να τη μεταφέρει στις νεότερες γενιές.
Ο «κόκκινος χρυσός» της μηλέικης κουζίνας
Οι δύο πρώτες ημέρες του φεστιβάλ ήταν αφιερωμένες σε ένα από τα πιο ξεχωριστά προϊόντα της Μήλου: τον περίφημο μηλέικο πελτέ ή «μπερτέ», όπως τον αποκαλούν χαρακτηριστικά οι ντόπιοι.
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί τον χαρακτηρίζουν ως το «μηλέικο χαβιάρι». Ο κατακόκκινος αυτός πελτές αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι κάθε παραδοσιακού μηλέικου νοικοκυριού και είναι η βάση για πολλές από τις αυθεντικές συνταγές του νησιού. Είναι, χωρίς υπερβολή, ο βασιλιάς της μηλέικης κουζίνας.
Η πρώτη ύλη του είναι η άνυδρη ντομάτα της Μήλου, γνωστή ως «μπουρνέλα». Πρόκειται για μια ιδιαίτερη τοπική ποικιλία μικρής, ελαφρώς μακρόστενης ντομάτας, που θυμίζει μικρό βελανίδι.
Οι ιδιαίτερες συνθήκες του νησιού έχουν καθορίσει και τον χαρακτήρα αυτού του καρπού. Το ηφαιστειακό έδαφος και το άνυδρο κλίμα της Μήλου οδηγούν το φυτό να αναπτύσσει βαθιές ρίζες, ενώ η καλλιέργεια γίνεται χωρίς πότισμα, αξιοποιώντας τη φυσική υγρασία του εδάφους και της νύχτας. Ο καρπός έχει παχιά φλούδα, ελάχιστα υγρά και ιδιαίτερα συμπυκνωμένα φυσικά σάκχαρα, χαρακτηριστικά που τον καθιστούν ιδανικό για την παραγωγή του περίφημου μηλέικου πελτέ.
Η διαδικασία παρασκευής του είναι μια ολόκληρη τελετουργία που περνά από γενιά σε γενιά. Οι ντόπιοι συγκεντρώνουν τον χυμό της ντομάτας, τον αλατίζουν και τον απλώνουν στον ήλιο πάνω σε μεγάλες τάβλες, ώστε να στεγνώσει φυσικά και να συμπυκνωθεί. Στο τέλος αναμειγνύεται με ελαιόλαδο, αποκτώντας το χαρακτηριστικό κατακόκκινο χρώμα και την έντονη, βαθιά και συμπυκνωμένη γεύση του.
Ο μηλέικος πελτές χρησιμοποιείται στα κοκκινιστά φαγητά του νησιού, ενώ πολλές φορές απολαμβάνεται απλά ως άλειμμα πάνω σε φρέσκο ψωμί. Είναι μια γεύση που για τους Μηλιούς δεν είναι απλώς ένα υλικό της κουζίνας, αλλά ένα κομμάτι της καθημερινότητας και της μνήμης τους.
Κατά τη διάρκεια των δύο πρώτων ημερών, οι τοπικοί σύλλογοι και οι γυναίκες που διατηρούν ζωντανή την παραδοσιακή κουζίνα του νησιού παρουσίασαν αυθεντικές μηλέικες συνταγές. Ανάμεσά τους ξεχώρισαν τα σαλίκια μπουμπουριστά με μηλέικο πελτέ, όπως ονομάζονται στη Μήλο οι χοχλιοί, καθώς και τα παραδοσιακά σκορδολάζανα Μήλου με μηλέικο πελτέ.
Στην προσπάθεια αυτή συμμετείχαν και μαγείρεψαν:
- ο Σύλλογος Γυναικών Μήλου «Η Αφροδίτη»
- ο Εξωραϊστικός Σύλλογος Τριοβασάλου Μήλου
- ο Εξωραϊστικός και Πολιτιστικός Σύλλογος Πέραν Τριοβασάλου Μήλου
- ο Εξωραϊστικός Σύλλογος Γεφυρτζιάς Μήλου «Η Χώρα»
- ο Σύλλογος Ενεργών Πολιτών Πλάκας Μήλου
- το ΚΑΠΗ Μήλου
Η παρουσία και η συμμετοχή όλων απέδειξαν για ακόμη μία φορά ότι η γαστρονομική παράδοση δεν διατηρείται μόνο μέσα από βιβλία και συνταγές, αλλά κυρίως μέσα από τους ανθρώπους που συνεχίζουν να τη μαγειρεύουν, να τη μοιράζονται και να τη μεταδίδουν.
Ένας αμπελώνας εκεί όπου κάποτε υπήρχε ορυχείο
Το ταξίδι στη Μήλο δεν θα μπορούσε να περιοριστεί μόνο στις γεύσεις. Στο πλαίσιο της διοργάνωσης πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στον αμπελώνα της Τράχηλας, έναν ιδιαίτερο χώρο που δημιουργήθηκε μέσα σε τμήμα πρώην ορυχείου περλίτη. Εκεί είχαμε την ευκαιρία να ξεναγηθούμε από τον δασολόγο κ. Γιώργο Πετράκη, ο οποίος μας παρουσίασε την ιστορία, την προσπάθεια αποκατάστασης του χώρου και τη δημιουργία του πρότυπου βιολογικού αμπελώνα.
Η δημιουργία του αμπελώνα αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας διαφορετικής προσέγγισης στην αποκατάσταση του τοπίου. Αντί η αποκατάσταση να περιοριστεί μόνο σε δενδροφυτεύσεις, επιλέχθηκε μια πιο πρωτότυπη και δημιουργική λύση: η δημιουργία παραγωγικής γης.
Το 2014 φυτεύτηκαν περίπου 17.500 κλήματα Ασύρτικου, ενώ στη συνέχεια προστέθηκαν ποικιλίες όπως το Μαυροτράγανο, η Μανδηλαριά και το Ψαροσύρτικο. Η συνολική έκταση του αμπελώνα έφτασε περίπου τα 63 στρέμματα.
Η καλλιέργεια εφαρμόζεται με βιολογικές πρακτικές και αποτελεί ένα ιδιαίτερο παράδειγμα περιβαλλοντικής αποκατάστασης, όπου ένας χώρος με έντονη μεταλλευτική ιστορία αποκτά ξανά ζωή και παραγωγικό χαρακτήρα.
Το πιταράκι στο επίκεντρο της τελευταίας ημέρας
Η τρίτη και τελευταία ημέρα του φεστιβάλ ήταν αφιερωμένη στο ίδιο το «Πιταράκι», το παραδοσιακό έδεσμα που δίνει και το όνομά του στη διοργάνωση.
Πρόκειται για ένα ιδιαίτερο είδος τηγανητής πίτας, φτιαγμένο με απλά αλλά πολύτιμα υλικά: αλεύρι, ελαιόλαδο και γέμιση από τα ξεχωριστά τοπικά τυριά της Μήλου, κρεμμύδι και δυόσμο.
Μέσα από την εκδήλωση αναδείχθηκε ο πλούτος της μηλέικης τυροκομικής παράδοσης και τα ιδιαίτερα τυριά του νησιού, όπως το σκληρό μηλέικο ξεροτύρι, ένα ώριμο και πικάντικο τυρί με έντονο χαρακτήρα, η μανούρα, το ντόπιο φρέσκο τυρί, καθώς και η ιδιαίτερη αλμυρή μηλέικη μυζήθρα ή ανθότυρο.
Πλήθος κόσμου βρέθηκε στην εκδήλωση, συμμετέχοντας σε μια γιορτή γεμάτη χρώματα, αρώματα και μουσικές. Γυναίκες των συλλόγων, φορώντας παραδοσιακές φορεσιές, χόρεψαν παραδοσιακούς χορούς και ετοίμασαν χειροποίητα μηλέικα πιταράκια, δημιουργώντας μια εικόνα που έμοιαζε να ενώνει το χθες με το σήμερα.
Η Νεκταρία Κοκκινάκη στο πλευρό των συλλόγων
Σημαντική ήταν και η παρουσία της σεφ-παραδοσιακής μαγείρισσας Νεκταρίας Κοκκινάκη, η οποία μαγείρεψε μαζί με τους τοπικούς συλλόγους και συμμετέχει κάθε χρόνο στις εκδηλώσεις του νησιού, στηρίζοντας έμπρακτα την προσπάθεια ανάδειξης των τοπικών κουζινών και των αυθεντικών προϊόντων κάθε περιοχής.
Η συμβολή της στην ανάδειξη της παραδοσιακής γαστρονομίας είναι σταθερή, με στόχο να διατηρηθούν οι συνταγές, οι τεχνικές και οι γεύσεις που αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτιστικής ταυτότητας των τόπων μας.
Ιδιαίτερα σημαντική ήταν και η στήριξη της Minoan Lines, η οποία αποτέλεσε μεγάλο υποστηρικτή της εκδήλωσης. Η καθημερινή σύνδεση της Μήλου με την Αθήνα και το Ηράκλειο έχει ιδιαίτερη σημασία για τους κατοίκους του νησιού. Δεν είναι τυχαίο ότι, όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά οι ντόπιοι, το πλοίο των Μινωικών Γραμμών υπήρξε για αυτούς «σωσμός», καθώς συνέβαλε ουσιαστικά στη σύνδεση του νησιού και στην αντιμετώπιση της αίσθησης της απομόνωσης.
Η Νεκταρία Κοκκινάκη επιμελείται επίσης το μενού των à la carte εστιατορίων των πλοίων της εταιρείας, αναδεικνύοντας παραδοσιακές συνταγές και ντόπια προϊόντα από μικρούς παραγωγούς της Κρήτης. Το μενού φέρει το Σήμα Ποιότητας «Κρήτη», στο πλαίσιο της προσπάθειας ανάδειξης της αυθεντικής κρητικής γαστρονομίας και των προϊόντων του τόπου.
Μια γιορτή ανθρώπων που αγαπούν τον τόπο τους
Ιδιαίτερα συγχαρητήρια αξίζουν στον πρόεδρο και εμπνευστή της εκδήλωσης, Μιχάλη Βαμβακάρη, πρόεδρο του Παμμηλιακού Αθλητικού Συλλόγου Μήλου, για την πρωτοβουλία και την αγάπη με την οποία υπηρετεί τον τόπο του.
Γιατί πίσω από κάθε τέτοια διοργάνωση υπάρχουν άνθρωποι που πιστεύουν ότι τα τοπικά προϊόντα, η γαστρονομία και η παράδοση μπορούν να αποτελέσουν δύναμη για το μέλλον ενός τόπου.
Σημαντική ήταν φυσικά και η συμβολή όλων των μελών του συλλόγου που εργάστηκαν για την πραγματοποίηση του δεύτερου Φεστιβάλ «Πιταράκι»:
- Στέλιος Λιβανιός, αντιπρόεδρος
- Τέσση Μάλη, γραμματέας
- Έλη Ιορδανίδου, ταμίας
- Ελένη Ρετσίνα
- Στέλιος Κουφός
- Αντώνης Κυρίτσης
- Νίκος Λιακάκος
- Φρανκίσκος Νικολακάκος
Το δεύτερο Φεστιβάλ «Πιταράκι» απέδειξε πως η γαστρονομία μπορεί να γίνει ένας ισχυρός τρόπος για να αφηγηθεί ένας τόπος την ιστορία του. Μέσα από ένα πιταράκι, έναν πελτέ, μια άνυδρη ντομάτα ή ένα κομμάτι τυρί, μπορεί να κρύβεται ολόκληρη η ταυτότητα ενός νησιού.
Και αυτή ίσως είναι η μεγαλύτερη αξία τέτοιων εκδηλώσεων: ότι δεν αναδεικνύουν μόνο προϊόντα. Αναδεικνύουν ανθρώπους, μνήμες, ιστορίες και έναν τρόπο ζωής.
Η στήριξη τέτοιων πρωτοβουλιών είναι ιδιαίτερα σημαντική, γιατί προάγουν τη γαστρονομία, τον πολιτισμό και την τοπική ταυτότητα κάθε περιοχής. Το «Πιταράκι» της Μήλου έχει ήδη βάλει τα θεμέλια για να εξελιχθεί σε έναν σημαντικό θεσμό για το νησί.
Greece
