Σαν έτοιμες από καιρό οι χώρες και φωνές που υποστηρίζουν μια υποτίθεται πιο «σκληρή» γραμμή για το μεταναστευτικό βγήκαν με αφορμή όσα συμβαίνουν στην Θέουτα, για να μιλήσουν για αφύλαχτα σύνορα και για ανάγκη να γίνει ακόμη πιο αποτελεσματική η φύλαξή τους. Μέχρι και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού βγήκε ο Αμερικανός Πρόεδρος και τοποθετήθηκε κατηγορώντας τους Δημοκρατικούς ότι εάν έρθουν στην εξουσία αυτά θα γίνονται καθημερινά και εκεί. Η πρωθυπουργός της Ιταλίας έφτασε μέχρι του σημείου να αναστείλει τη Συνθήκη Σέγκεν για όσους έρχονται από την Ισπανία (παρότι οι δύο χώρες δεν έχουν κοινά σύνορα).Όμως, όλα αυτά απλώς δείχνουν την αδυναμία της Ευρώπης να μπορέσει να έχει μια συνεκτική πολιτική για το μεταναστευτικό, που να εξυπηρετεί απλώς την πολιτική ατζέντα της Ακροδεξιάς.Γιατί είναι εύκολο να λες ότι «δεν φύλαγαν αποτελεσματικά τα σύνορα», ιδίως όταν δεν εξηγείς τι θα έπρεπε να γίνει για να είναι «αποτελεσματικά φυλαγμένα. Γιατί όντως εάν έβαζες τους συνοριοφύλακες να τους πυροβολούν ή να ρίχνουν χειροβομβίδες αυτό μπορεί να «απέτρεπε την εισβολή», αλλά από την άλλη θα είχαμε εκατοντάδες ή ακόμη και χιλιάδες νεκρούς. Αυτό θέλουμε; Ένοπλη αντιμετώπιση αμάχων ανθρώπων που απλώς ελπίζουν ότι θα έχουν ένα καλύτερο μέλλον στην άλλη πλευρά των συνόρων.Ούτε ισχύει ότι αυτή τη στιγμή τα ευρωπαϊκά σύνορα δεν φυλάσσονται: στην πραγματικότητα και οι πόροι που διατίθενται για τη φύλαξη έχουν αυξηθεί, και περισσότεροι φραγμοί έχουν υψωθεί και περισσότερο προσωπικό και εξοπλισμός διατίθεται. Όμως, το ερώτημα παραμένει: την κρίσιμη στιγμή τι θα γίνει; Επιχείρηση διάσωσης, ή διακινδύνευση να βυθιστεί η βάρκα με υπαρκ
Σαν έτοιμες από καιρό οι χώρες και φωνές που υποστηρίζουν μια υποτίθεται πιο «σκληρή» γραμμή για το μεταναστευτικό βγήκαν με αφορμή όσα συμβαίνουν στην Θέουτα, για να μιλήσουν για αφύλαχτα σύνορα και για ανάγκη να γίνει ακόμη πιο αποτελεσματική η φύλαξή τους. Μέχρι και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού βγήκε ο Αμερικανός Πρόεδρος και τοποθετήθηκε κατηγορώντας τους Δημοκρατικούς ότι εάν έρθουν στην εξουσία αυτά θα γίνονται καθημερινά και εκεί. Η πρωθυπουργός της Ιταλίας έφτασε μέχρι του σημείου να αναστείλει τη Συνθήκη Σέγκεν για όσους έρχονται από την Ισπανία (παρότι οι δύο χώρες δεν έχουν κοινά σύνορα).
Όμως, όλα αυτά απλώς δείχνουν την αδυναμία της Ευρώπης να μπορέσει να έχει μια συνεκτική πολιτική για το μεταναστευτικό, που να εξυπηρετεί απλώς την πολιτική ατζέντα της Ακροδεξιάς.
Γιατί είναι εύκολο να λες ότι «δεν φύλαγαν αποτελεσματικά τα σύνορα», ιδίως όταν δεν εξηγείς τι θα έπρεπε να γίνει για να είναι «αποτελεσματικά φυλαγμένα. Γιατί όντως εάν έβαζες τους συνοριοφύλακες να τους πυροβολούν ή να ρίχνουν χειροβομβίδες αυτό μπορεί να «απέτρεπε την εισβολή», αλλά από την άλλη θα είχαμε εκατοντάδες ή ακόμη και χιλιάδες νεκρούς. Αυτό θέλουμε; Ένοπλη αντιμετώπιση αμάχων ανθρώπων που απλώς ελπίζουν ότι θα έχουν ένα καλύτερο μέλλον στην άλλη πλευρά των συνόρων.
Ούτε ισχύει ότι αυτή τη στιγμή τα ευρωπαϊκά σύνορα δεν φυλάσσονται: στην πραγματικότητα και οι πόροι που διατίθενται για τη φύλαξη έχουν αυξηθεί, και περισσότεροι φραγμοί έχουν υψωθεί και περισσότερο προσωπικό και εξοπλισμός διατίθεται. Όμως, το ερώτημα παραμένει: την κρίσιμη στιγμή τι θα γίνει; Επιχείρηση διάσωσης, ή διακινδύνευση να βυθιστεί η βάρκα με υπαρκτό κίνδυνο να πνιγούν όσοι επιβαίνουν σε αυτή; Κάτι που το έχουμε δει να γίνεται, δυστυχώς, ξανά και ξανά. Από τη Λαμπεντούζα μέχρι την Πύλο…
Βγήκε η ισπανική κυβέρνηση και μίλησε για ένα πρόβλημα που το δημιούργησε μια φημολογία από τους διακινητές. Πριν λίγες μέρες και ο Έλληνας πρωθυπουργός επίσης αναφέρθηκε στους διακινητές. Και σίγουρα υπάρχει ένα πρόβλημα με αυτές τις συμμορίες που εκμεταλλεύονται την ανάγκη των ανθρώπων να αναζητήσουν μια καλύτερη ζωή. Όμως, είμαστε γελασμένοι εάν πιστεύουμε ότι το μεταναστευτικό το δημιουργούν οι διακινητές. Γιατί δεν γεννούν τη μετανάστευση αυτοί. Επειδή οι άνθρωποι θέλουν να μεταναστεύσουν και δεν μπορούν να βρουν τρόπο να έρθουν νόμιμα στην Ευρώπη, έρχονται οι διακινητές και οι συμμορίες τους και εκμεταλλεύονται αυτή την ανάγκη.
Γιατί το ζήτημα δεν είναι απλώς να υψώσουμε καλύτερους φράχτες, γιατί αυτό από μόνο του δεν σταματάει την ανάγκη των ανθρώπων να θέλουν να τους πηδήξουν και να περάσουν στην άλλη πλευρά.
Για να το πω διαφορετικά: όσο ανάμεσα στη μία και την άλλη πλευρά του φράχτη θα υπάρχει μια μεγάλη διαφορά ως προς το βιοτικό επίπεδο, τα εισοδήματα, τις προοπτικές, οι άνθρωποι θα θέλουν να πηδήξουν. Ιδίως όταν από τη μια μεριά θα σωρεύεται η φτώχεια, η ανεργία, ο πόλεμος, η βαναυσότητα και από εδώ και πέρα ολοένα και περισσότερο το γεγονός ότι περιοχές θα καθίστανται αβίωτες εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής. Αν δεν θες να πηδάνε τους φράχτες οι άνθρωποι ή να θαλασσοπνίγονται για να φτάσουν στην Ευρώπη, καλό είναι να σκεφτείς τι είναι αυτό που θα τους κρατήσει στον τόπο τους, τι είναι αυτό που θα τους κάνει να μείνουν εκεί.
Και βέβαια κάποια στιγμή πρέπει να συζητήσουμε σοβαρά τι σημαίνει «απειλή». Γιατί είναι εύκολο να λες ότι έχουμε μια «εισβολή», να φτιάχνεις memes με ΑΙ που να δείχνουν εκατομμύρια «μελαμψούς» έτοιμους να μπουν στην Ευρώπη, να αναπαράγεις θεωρίες συνωμοσίας για τη «μεγάλη αντικατάσταση». Εάν είσαι και πολιτικός, μπορεί να διαπιστώσεις ότι όλα αυτά «πουλάνε» κιόλας, σε μια κοινωνία που είναι όλο και πιο ανασφαλής και αναζητά να δώσει πρόσωπο σε αυτό που νιώθει ότι την απειλεί.
Όμως, στην πραγματικότητα η Ευρώπη έχει μπορέσει όχι μόνο να απορροφήσει στο παρελθόν πολύ μεγάλους αριθμούς μεταναστών και προσφύγων αλλά και αυτό να λειτουργήσει θετικά και για την οικονομία και για την κοινωνία. Αρκεί να αναλογιστούμε στη χώρα μας πόσα χρωστάμε στους μετανάστες που ήρθαν εδώ από τη δεκαετία του 1990 και μετά. Γιατί δεν γίνεται να λέμε ότι γερνάμε ως ήπειρος, ότι υπάρχουν ελλείψεις σε συγκεκριμένες κατηγορίες εργασίας, ότι ερημώνονται περιοχές και την ίδια στιγμή να κραυγάζουμε ότι δεχόμαστε εισβολή οποτεδήποτε άνθρωποι θέλουν να έρθουν να εργαστούν.
Σημαίνουν όλα αυτά «ανοιχτά σύνορα»; Όχι, όλα αυτά προφανώς απαιτούν έλεγχο στο σύνορα ακριβώς ώστε η πρόσβαση σε αυτά να είναι πρώτα από όλα ασφαλής: και γι’ αυτούς που φτάνουν και για τις χώρες υποδοχής.
Όμως, απαιτούν πάνω από όλα μια «αλλαγή παραδείγματος» για το πώς συζητάμε για τη μετανάστευση. Η συζήτηση του θέματος μόνο με όρους «απειλής», «εισβολής», «υβριδικού πολέμου», το μόνο που θα κάνει είναι στο τέλος να μας φέρει αντιμέτωπους με ερωτήματα του τύπου «πατάμε τη σκανδάλη ή όχι;».
Ούτε, βέβαια η συζήτηση μπορεί να γίνει με όρους εσωτερικής πολιτικής κατανάλωσης, δηλαδή πάνω στην ατζέντα της ακροδεξιάς που σήμερα έχει καταφέρει να κάνει όλο το πολιτικό σύστημα να τοποθετείται πάνω στις δικές της θέσεις και εκτιμήσεις, ακόμη και όταν αυτές δεν έχουν καμία επαφή με την πραγματικότητα.
Αντιθέτως, δύο είναι οι βασικές κατευθύνσεις που θα πρέπει να πάρει αυτή η συζήτηση.
Η πρώτη είναι αυτή που αφορά το πώς δεν θα έχουν λόγο αυτοί οι άνθρωποι να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους. Και αυτό σημαίνει μια συζήτηση για το πώς η Ευρώπη συμβάλλει στην οικονομική ανάπτυξη των γειτονικών χωρών, προς προσφέρει ουσιαστική βοήθεια και επενδύσεις, πώς διαμορφώνει όρους οικονομικών συναλλαγών με αυτές ώστε να ενισχύονται οι οικονομίες τους, να αυξάνουν τα μεροκάματα, να δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας.
Και η άλλη είναι ότι αφού άνθρωποι θα έρθουν τελικά προς τα εδώ, πέραν του να είναι ασφαλής η διέλευσή τους είναι πολύ προτιμότερο να έχουν χαρτιά (που σημαίνει δικαιώματα αλλά και υποχρεώσεις), να μπορούν να εργαστούν νόμιμα, να έχουν πρόσβαση στο κοινωνικό κράτος (στο οποίο άλλωστε συμβάλλουν με τις ασφαλιστικές εισφορές τους), από το να είναι σε μια κατάσταση διαρκούς ημι-παρανομίας. Και εδώ είναι που έχει νόημα όντως η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη γιατί όλοι ξέρουμε πολύ καλά ότι αριθμοί που φαντάζουν μεγάλοι όταν είναι συσσωρευμένοι στα σύνορα ενός κράτους (ενίοτε και πάνω σε ένα νησί) χάνουν αυτό τον χαρακτήρα όταν μπορούν να κατευθυνθούν σε διαφορετικές χώρες.
Θα μπορέσει να γίνει η συζήτηση με τέτοιους όρους; Δεν το γνωρίζω. Γνωρίζω, όμως, ότι όσο δεν γίνεται τόσο απλώς θα περιμένουμε την επόμενη κρίση σε κάποια γωνιά των ευρωπαϊκών συνόρων. Με υπαρκτό κίνδυνο να πυκνώνουν οι φωνές που εμμέσως πλην σαφώς θα λένε «πνίξτε τους».
