Σχεδόν το μισό των εσόδων από περιβαλλοντικούς φόρους στην Κύπρο προήλθε το 2024 από τα νοικοκυριά, τα οποία κατέβαλαν συνολικά €355,46 εκατ. Το ποσό ήταν μεγαλύτερο ακόμη και από τη συνολική συνεισφορά όλων των εγχώριων επιχειρηματικών κλάδων, παρά το γεγονός ότι σημαντικό μέρος των εκπομπών της χώρας προέρχεται από την ηλεκτροπαραγωγή, τη βιομηχανία και τις μεταφορές.
Του
Κωστή Πιτσιλλούδη
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat (22/07), τα συνολικά έσοδα από περιβαλλοντικούς φόρους στην Κύπρο ανήλθαν το 2024 σε €718,72 εκατ. Από αυτά, το 49,46% καταβλήθηκε από τα νοικοκυριά, το 45,66% από τους εγχώριους παραγωγικούς και επιχειρηματικούς κλάδους και το υπόλοιπο 4,88% από μη κατοίκους.
Συγκεκριμένα, οι εγχώριοι επιχειρηματικοί κλάδοι κατέβαλαν συνολικά περίπου €328,18 εκατ. σε περιβαλλοντικούς φόρους. Το ποσό αυτό ήταν κατά €27,28 εκατ. χαμηλότερο από τη συνολική επιβάρυνση των νοικοκυριών.
Η βιομηχανία, η ενέργεια, η ύδρευση και οι κατασκευές κατέβαλαν €143,20 εκατ., που αντιστοιχούσαν στο 19,92% του συνόλου. Ο τομέας των υπηρεσιών κατέβαλε €178,19 εκατ. ή 24,79%, ενώ η γεωργία, η δασοκομία και η αλιεία συνεισέφεραν €6,79 εκατ. ή μόλις 0,95%. Οι μη κάτοικοι κατέβαλαν επιπλέον €35,08 εκατ.
Ενέργεια και αυτοκίνητο
Το μεγαλύτερο μέρος των κυπριακών περιβαλλοντικών φόρων αφορούσε την ενέργεια, καθώς οι ενεργειακοί φόροι απέφεραν περίπου €516,51 εκατ. ή σχεδόν το 72% του συνόλου. Ακολούθησαν οι φόροι στις μεταφορές με €118,66 εκατ. και οι φόροι στη ρύπανση και στους φυσικούς πόρους με €83,55 εκατ.
Τα νοικοκυριά κατέβαλαν το 46,26% των ενεργειακών φόρων, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου €238,93 εκατ. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, φόροι σε βενζίνη, πετρέλαιο, άλλα ενεργειακά προϊόντα και ηλεκτρισμό, καθώς και τα έσοδα από δικαιώματα εκπομπών, τα οποία ταξινομούνται από τη Eurostat ως ενεργειακοί φόροι.
Ακόμη μεγαλύτερη ήταν η συμμετοχή των νοικοκυριών στους φόρους μεταφορών, όπου κατέβαλαν €81,72 εκατ. ή το 68,87% των συνολικών εσόδων της συγκεκριμένης κατηγορίας. Σύμφωνα με τη μεθοδολογία της Eurostat, οι φόροι μεταφορών δεν περιλαμβάνουν τις επιβαρύνσεις στα καύσιμα, αλλά καλύπτουν, μεταξύ άλλων, φόρους και τέλη που συνδέονται με την αγορά, την εγγραφή, την κατοχή και τη χρήση οχημάτων. Ο πίνακας δεν παρέχει, ωστόσο, περαιτέρω ανάλυση του κυπριακού ποσού ανά συγκεκριμένο φόρο ή τέλος.
Το υψηλό μερίδιο των νοικοκυριών είναι συμβατό με τον υψηλό βαθμό χρήσης και ιδιοκτησίας αυτοκινήτων στη χώρα. Σύμφωνα με χωριστά στοιχεία της Eurostat, η Κύπρος διέθετε 661 επιβατικά αυτοκίνητα ανά 1.000 κατοίκους το 2024, έναντι 578 κατά μέσο όρο στην ΕΕ. Δεν μπορεί, όμως, να εξαχθεί αποκλειστικά από τα φορολογικά δεδομένα άμεση αιτιώδης σύνδεση μεταξύ των δύο ευρημάτων.
Στους φόρους ρύπανσης και φυσικών πόρων, τα νοικοκυριά κατέβαλαν €34,81 εκατ. ή το 41,66% του συνόλου. Μεταξύ των επιχειρηματικών κλάδων, τη μεγαλύτερη συμμετοχή είχαν οι υπηρεσίες, με περίπου €30,89 εκατ. ή 36,97%, ενώ οι δραστηριότητες βιομηχανίας και κατασκευών κατέβαλαν περίπου €14,24 εκατ. ή 17,04%.
Σε εκκρεμότητα ο φόρος άνθρακα
Η Κομισιόν αναφέρει στην Έκθεση Χώρας για την Κύπρο (03/06) ότι είχε σημειωθεί πρόοδος προς την υποβολή πράσινης φορολογικής μεταρρύθμισης, η οποία, όμως, δεν είχε ακόμη υιοθετηθεί. Σύμφωνα με την έκθεση, η μεταρρύθμιση περιλαμβάνει φόρο άνθρακα στα καύσιμα μεταφορών, τέλος στην κατανάλωση νερού και επιβάρυνση στην ταφή δημοτικών αποβλήτων, καθώς και αντισταθμιστικά μέτρα για τους επηρεαζόμενους τομείς.
Η Κομισιόν καταγράφει, επίσης, ότι είχε εισαχθεί το τέλος στο νερό, ενώ ο φόρος άνθρακα στα καύσιμα μεταφορών και ο φόρος ταφής δημοτικών αποβλήτων δεν είχαν εισαχθεί, όπως απαιτείτο στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης του Σχεδίου Ανάκαμψης. Αναφέρει, επιπλέον, ότι το τέλος ταφής, το οποίο επρόκειτο να εφαρμοστεί το 2025, είχε καθυστερήσει.
Παράλληλα, η Έκθεση αναφέρει ότι η Κύπρος θα διαθέσει έως €131 εκατ. από το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα την περίοδο 2026–2032, για στήριξη ευάλωτων νοικοκυριών και μικρών επιχειρήσεων.
Τι προέβλεπε το αρχικό σενάριο
Η αρχική μελέτη της πράσινης φορολογικής μεταρρύθμισης, την οποία παρουσίασαν το Υπουργείο Οικονομικών και το Κέντρο Οικονομικών Ερευνών του Πανεπιστημίου Κύπρου τον Μάρτιο του 2024, προέβλεπε φόρο άνθρακα πέντε σεντ ανά λίτρο στα καύσιμα κίνησης κατά το πρώτο έτος. Ο συντελεστής θα αυξανόταν στα επτά σεντ το 2025 και στα δέκα σεντ το 2026.
Για τα καύσιμα παραγωγής είχε εξεταστεί αρχικός φόρος επτά σεντ ανά λίτρο. Η μελέτη υπολόγιζε ότι οι δύο φόροι θα απέφεραν περίπου €32,72 εκατ. από τις επιχειρήσεις κατά το πρώτο έτος, ενώ το συνολικό κόστος για τους επιχειρηματικούς κλάδους εκτιμήθηκε σε €36,07 εκατ.
Οι βιομηχανίες που συμμετείχαν ήδη στο υφιστάμενο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών θα εξαιρούνταν από τον εθνικό φόρο άνθρακα στα καύσιμα παραγωγής. Εξαίρεση προβλεπόταν και για την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος, ώστε οι ίδιες εκπομπές να μην επιβαρύνονται ταυτόχρονα από τα δύο συστήματα τιμολόγησης άνθρακα.
Αναλογικά βαρύτερος για τα χαμηλά εισοδήματα
Η ίδια μελέτη εξέτασε την επίπτωση στα νοικοκυριά ενός φόρου πέντε σεντ στα καύσιμα κίνησης, μαζί με τον ΦΠΑ και τέλος ενός σεντ στο νερό. Υπολόγισε μέση αύξηση των καταναλωτικών δαπανών κατά 0,37% και μέση ετήσια απώλεια ευημερίας €121 ανά νοικοκυριό.
Η απόλυτη χρηματική απώλεια αυξανόταν μαζί με το επίπεδο κατανάλωσης, από €46 για το χαμηλότερο δεκατημόριο μέχρι €228 για το υψηλότερο. Ως ποσοστό, όμως, της συνολικής δαπάνης, η επιβάρυνση ήταν υψηλότερη για τα φτωχότερα νοικοκυριά. Το πρώτο δεκατημόριο θα αντιμετώπιζε αύξηση δαπανών 0,44%, έναντι 0,30% για το πλουσιότερο.
Η αρχική πρόταση είχε, συνεπώς, αντίστροφα προοδευτικό χαρακτήρα πριν από την εφαρμογή οποιωνδήποτε αντισταθμιστικών μέτρων, καθώς οι υψηλότερες εισοδηματικές ομάδες θα κατέβαλλαν μεγαλύτερα ποσά σε ευρώ, αλλά τα χαμηλότερα εισοδήματα θα έχαναν μεγαλύτερο μέρος του διαθέσιμου προϋπολογισμού τους.
Σημειώνεται ότι οι συγκεκριμένοι υπολογισμοί δεν αποτελούν καταγραφή πραγματικών επιβαρύνσεων. Βασίζονταν σε ένα αρχικό σενάριο συντελεστών, σε ποσότητες και τιμές που θεωρήθηκαν σταθερές στα επίπεδα του 2022 και σε στοιχεία οικογενειακών προϋπολογισμών, τα οποία είχαν επικαιροποιηθεί για τις ανάγκες της μελέτης.
Η εικόνα που προκύπτει είναι ότι, ακόμη και πριν από την επιβολή του νέου φόρου άνθρακα και του τέλους ταφής, τα κυπριακά νοικοκυριά κάλυπταν ήδη σχεδόν το μισό των εσόδων από περιβαλλοντικούς φόρους και περισσότερα από το σύνολο των εγχώριων επιχειρηματικών κλάδων.
Cyprus
