Ο Σέρβος πρόεδρος στη συνάντηση με τον Zelensky δήλωσε πως στηρίζει επισήμως την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας ενώ απέφυγε να πει το όνομα του Vladimir Putin
Η επίσκεψη του Ουκρανού προέδρου στο Βελιγράδι, όμως, αντί να λειτουργήσει ως απλή διπλωματική χειραψία, άνοιξε ένα βαθύτερο πολιτικό ρήγμα στη Σερβίακαι αποκάλυψε τις αντιφάσεις και των δύο πλευρών.
Η πρώτη επίσημη επίσκεψη του Volodymyr Zelensky στη Σερβία δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί μια συνηθισμένη διπλωματική συνάντηση.
Ο Ουκρανός πρόεδρος έφθασε στο Βελιγράδι την Παρασκευή 7 Αυγούστου και το Σάββατο 8 Αυγούστου είχε τις επίσημες συνομιλίες με τον Aleksandar Vucic, σε μια επίσκεψη που από την πρώτη στιγμή απέκτησε πολύ μεγαλύτερο πολιτικό βάρος από τις συμφωνίες για οικονομία, ενέργεια ή αγροτική συνεργασία που ανακοινώθηκαν δημοσίως.
Το πραγματικό αντικείμενο της συνάντησης ήταν πολύ ευρύτερο.
Ήταν η θέση της Σερβίας απέναντι στον πόλεμο στην Ουκρανία.
Ήταν οι σχέσεις του Βελιγραδίου με τη Μόσχα.
Ήταν οι δυτικές πιέσεις για κυρώσεις κατά της Ρωσίας.
Ήταν η ευρωπαϊκή πορεία της Σερβίας.
Και πάνω απ’ όλα ήταν η προσπάθεια του Aleksandar Vucic να αποδείξει ότι εξακολουθεί να μπορεί να συνομιλεί με όλες τις πλευρές χωρίς να επιλέγει οριστικά στρατόπεδο.
Το πρόβλημα Vucic
Αυτό ακριβώς, όμως, είναι και το μεγαλύτερο πρόβλημα της πολιτικής του.
Για χρόνια ο Vucic έχει οικοδομήσει μια εξωτερική πολιτική που στηρίζεται όχι τόσο σε ξεκάθαρη στρατηγική όσο στη διαρκή ισορροπία ανάμεσα σε ανταγωνιστικά κέντρα ισχύος.
Η Σερβία επιδιώκει την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, διατηρεί στενή ενεργειακή σχέση με τη Ρωσία, δεν έχει επιβάλει κυρώσεις στη Μόσχα και την ίδια στιγμή στηρίζει επισήμως την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας.
Μέχρι σήμερα αυτή η τακτική επέτρεπε στο Βελιγράδι να κερδίζει χρόνο.
Η επίσκεψη Zelensky δείχνει όμως ότι τα περιθώρια αυτής της πολιτικής γίνονται ολοένα στενότερα.
Ο Vucic μίλησε για την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας
Μετά τη συνάντηση, ο Aleksandar Vucic επανέλαβε δημοσίως ότι η Σερβία υποστηρίζει τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και την εδαφική ακεραιότητα όλων των κρατών-μελών του ΟΗΕ, συμπεριλαμβανομένης της Ουκρανίας.
Παράλληλα ευχαρίστησε την Ουκρανία επειδή δεν έχει αναγνωρίσει την ανεξαρτησία του Κοσόβου και συνεχίζει να υποστηρίζει την εδαφική ακεραιότητα της Σερβίας.
Σε επίπεδο διπλωματικής γλώσσας, η θέση αυτή είναι συνεπής.
Σε επίπεδο πολιτικής πραγματικότητας, όμως, ο Vucic βρίσκεται εγκλωβισμένος μέσα στις ίδιες του τις αντιφάσεις.
Εάν υπερασπίζεται απόλυτα την αρχή της εδαφικής ακεραιότητας ως θεμέλιο του διεθνούς δικαίου, τότε η θέση του για την Ουκρανία είναι σχεδόν αυτονόητη.
Εάν όμως επιθυμεί ταυτόχρονα να διατηρεί προνομιακή πολιτική και ενεργειακή σχέση με τη Ρωσία, τότε είναι υποχρεωμένος να αποφεύγει το επόμενο βήμα: την πλήρη ευθυγράμμιση με τις δυτικές κυρώσεις και τη σαφή πολιτική σύγκρουση με τη Μόσχα.
Και αυτό ακριβώς έκανε και τώρα.
Ο Vucic είχε ξεκαθαρίσει ήδη πριν από την επίσκεψη ότι η πολιτική της Σερβίας απέναντι στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας δεν αλλάζει.
Με άλλα λόγια: ναι στην εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας, αλλά όχι στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας.
Ναι στον Zelensky στο Βελιγράδι.
Αλλά όχι σε μια στρατηγική ρήξης με τη Μόσχα.
Ο Vucic απέφυγε να πει το όνομα του Putin
Το όνομα που ο Vucic απέφυγε να πει
Η αμηχανία έγινε ακόμη πιο εμφανής κατά τη συνέντευξη Τύπου.
Ενώ ο Volodymyr Zelensky μίλησε ευθέως για τις τελευταίες ρωσικές επιθέσεις και τις απώλειες στην Ουκρανία, ο Aleksandar Vucic απέφυγε να κατονομάσει ευθέως τον Vladimir Putin ακόμη και όταν δέχθηκε σχετική ερώτηση από Ουκρανή δημοσιογράφο.
Αντί να σχολιάσει ευθέως τις προθέσεις του Ρώσου προέδρου, περιορίστηκε στην εκτίμηση ότι δεν βλέπει τον πόλεμο να τελειώνει σύντομα και προειδοποίησε πως «μας περιμένει ένας δύσκολος χειμώνας».
Η σιωπή αυτή δεν είναι λεπτομέρεια.
Είναι πολιτική.
Ο Vucic γνωρίζει ότι κάθε φράση που μπορεί να ερμηνευθεί ως ανοικτή προσωπική επίθεση στον Vladimir Putin θα έχει συνέπειες στις σχέσεις με τη Ρωσία.
Γνωρίζει επίσης ότι μεγάλο μέρος της σερβικής κοινωνίας εξακολουθεί να διατηρεί ισχυρά φιλορωσικά αισθήματα.
Και, κυρίως, γνωρίζει ότι η Σερβία εξακολουθεί να έχει σοβαρή ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία.
Άρα, η εικόνα του προέδρου που υποδέχεται τον Zelensky με τιμές αλλά αποφεύγει να κατονομάσει τον Putin συμπυκνώνει ολόκληρη την εξωτερική πολιτική του Βελιγραδίου: μία χειραψία προς τη Δύση, ένα βλέμμα προς τη Μόσχα και καμία γέφυρα να μην καίγεται ολοκληρωτικά.
Ανοικτό και το ζήτημα της στρατιωτικής συνεργασίας
Απαντώντας σε ερωτήσεις δημοσιογράφων, ο Aleksandar Vucic δήλωσε ότι κατά τη διάρκεια των επαφών δεν τέθηκε θέμα στρατιωτικής συνεργασίας ανάμεσα στη Σερβία και την Ουκρανία.Ωστόσο, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο το θέμα αυτό να μπορούσε να συζητηθεί σε μεταγενέστερο χρόνο, μετά το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία.
Θύελλα στη Σερβία για την επίσκεψη Zelensky
Αυτή η ισορροπία, όμως, έχει προκαλέσει πλέον έντονη πολιτική αντιπαράθεση στο εσωτερικό της Σερβίας.
Και το ενδιαφέρον είναι ότι τα πυρά εναντίον του Aleksandar Vucic προέρχονται από εντελώς αντίθετες κατευθύνσεις.
Το φιλοευρωπαϊκό Zeleno-Levi Front χαιρέτισε την επίσκεψη Zelensky, αλλά κατηγόρησε ουσιαστικά τον Vucic ότι εξακολουθεί να χειρίζεται την εξωτερική πολιτική μέσα από καθημερινούς πολιτικούς υπολογισμούς αντί να υιοθετήσει καθαρή στάση απέναντι στη ρωσική στρατιωτική επιχείρηση και να επιβάλει κυρώσεις στη Ρωσία.
Στην άλλη πλευρά του πολιτικού φάσματος, το κοινοβουλευτικό κίνημα Mi Snaga Naroda εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση κατά της επίσκεψης.
Το κίνημα υποστήριξε ότι η παρουσία του Zelensky στο Βελιγράδι αποτελεί νέο πλήγμα στις σχέσεις Σερβίας–Ρωσίας και συνέδεσε ευθέως την υπόθεση με το φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο και το Κόσοβο. Υποστήριξε ότι η Σερβία εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από το ρωσικό αέριο και υπενθύμισε ότι η Ρωσία διαθέτει δικαίωμα βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, στοιχείο κρίσιμο για τη σερβική πολιτική στο ζήτημα του Κοσόβου.
Ορισμένες από τις επιθέσεις του συγκεκριμένου κινήματος κατά του Zelensky περιλαμβάνουν και την αυτονόητη καταγγελία ότι είναι «παράνομος και μη νομιμοποιημένος πρόεδρος» επειδή δεν πραγματοποιήθηκαν εκλογές το 2024.
Αλλά ανεξάρτητα από τη ρητορική των αντιπάλων του, ένα πράγμα είναι σαφές: ο Vucic κατάφερε να προκαλέσει ταυτόχρονα τους φιλορώσους επειδή υποδέχθηκε τον Zelensky και τους φιλοευρωπαίους επειδή δεν συγκρούεται αρκετά με τη Ρωσία.
Αυτό είναι ίσως το τίμημα μιας πολιτικής που επιχειρεί επί χρόνια να είναι με όλα και με όλους.
Ευρωπαϊκή πορεία ή αμοιβαία πολιτική εξυπηρέτηση;
Οι δύο πρόεδροι έδωσαν ιδιαίτερο βάρος και στην ευρωπαϊκή προοπτική των χωρών τους.
Ο Vucic δήλωσε ότι η Ουκρανία θα έχει την πλήρη υποστήριξη της Σερβίας στην πορεία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ ο Zelensky δήλωσε ότι στηρίζει την επιτάχυνση της ευρωπαϊκής πορείας της Σερβίας.
Ακούγεται ως μια σχέση αμοιβαίας ευρωπαϊκής αλληλεγγύης.
Υπάρχει όμως και μια περισσότερο κυνική ανάγνωση.
Ο Vucic χρειάζεται το μήνυμα προς τις Βρυξέλλες ότι η Σερβία παραμένει χρήσιμος, προβλέψιμος και δυνητικά δυτικός παίκτης στα Βαλκάνια.
Ο Zelensky χρειάζεται το μήνυμα προς τη Μόσχα ότι η ρωσική επιρροή ακόμη και σε παραδοσιακά φιλικά κράτη δεν είναι δεδομένη.
Ο πρώην διπλωμάτης Dusko Lopandic εκτίμησε ότι μέσω της επίσκεψης ο Vucic στέλνει ακριβώς ένα μήνυμα προς τις Βρυξέλλες και το Βερολίνο, χαρακτηρίζοντας παράλληλα την εξωτερική πολιτική του Σέρβου προέδρου τακτική και βραχυπρόθεσμη, χωρίς πραγματική στρατηγική.
Η παρατήρηση έχει βαρύτητα.
Διότι πίσω από όλες τις δηλώσεις περί αρχών και ευρωπαϊκής αλληλεγγύης υπάρχει και η ωμή πολιτική συναλλαγή.
Το δύσκολο στοίχημα του Vucic
Ο Aleksandar Vucic έχει αποδείξει ότι είναι εξαιρετικά ικανός στο να μετατρέπει τις γεωπολιτικές αντιφάσεις της Σερβίας σε πολιτικό εργαλείο.
Επί χρόνια καταφέρνει να συνομιλεί με τη Μόσχα, το Πεκίνο, τις Βρυξέλλες και την Ουάσιγκτον.
Το ερώτημα είναι για πόσο ακόμη.
Η επίσκεψη Zelensky αποκαλύπτει ότι κάθε βήμα προς τη μία πλευρά παράγει πλέον μεγαλύτερο κόστος στην άλλη.
Η Ρωσία παραμένει σημαντική για την ενεργειακή ασφάλεια και το ζήτημα του Κοσόβου.
Η ΕΕ παραμένει ο βασικός οικονομικός και θεσμικός προορισμός της Σερβίας.
Η Ουκρανία ζητά αλληλεγγύη και μεγαλύτερη απομόνωση της Μόσχας.
Και η σερβική κοινωνία παραμένει βαθιά διχασμένη ως προς τη γεωπολιτική κατεύθυνση της χώρας.
Ο Vucic θέλει να κρατήσει όλες τις πόρτες ανοικτές.
Κάποια στιγμή, όμως, οι άλλοι μπορεί να απαιτήσουν να επιλέξει από ποια θα περάσει.
Μεγάλη διαδήλωση στο Βελιγράδι κατά της επίσκεψης Zelensky – Ρωσικές σημαίες και πορτρέτα Putin
Εν τω μεταξύ εκατοντάδες πολίτες συγκεντρώθηκαν στο κέντρο του Βελιγραδίου για να διαμαρτυρηθούν κατά της επίσκεψης του Zelensky στη Σερβία.
Η κινητοποίηση οργανώθηκε από το κοινοβουλευτικό κίνημα της αντιπολίτευσης Mi Snaga Naroda και πραγματοποιήθηκε κοντά στο μνημείο του Ρώσου αυτοκράτορα Νικόλαου του Δεύτερου, απέναντι από το κτίριο της σερβικής Προεδρίας.
Οι συγκεντρωμένοι κρατούσαν σημαίες της Σερβίας και της Ρωσίας, καθώς και εικόνες του Ρώσου προέδρου Vladimir Putin, ενώ εμφανίστηκε και διαγραμμένη φωτογραφία του Zelensky.
Dzhabarov (Ρωσία): Ο Vucic έστρωσε κόκκινο χαλί στον Zelensky για χάρη της Ευρώπης
Ο Ρώσος γερουσιαστής Vladimir Dzhabarov σχολίασε την επίσημη επίσκεψη του Volodymyr Zelensky στη Σερβία, εκτιμώντας ότι η θερμή υποδοχή που του επιφυλάχθηκε συνδέεται με την ευρωπαϊκή πορεία του Βελιγραδίου.
Ο Dzhabarov υποστήριξε ότι η επίσκεψη επιχειρεί να προκαλέσει αντιδράσεις από τη Ρωσία, σημειώνοντας ωστόσο ότι η Σερβία, ως κυρίαρχο κράτος, έχει το δικαίωμα να διατηρεί επαφές με όποια πλευρά επιθυμεί.
Παράλληλα, συνέδεσε τον ιδιαίτερα θερμό χαρακτήρα της υποδοχής με την επιθυμία της Σερβίας να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εκτιμώντας ότι το Βελιγράδι δέχεται αυξανόμενες πιέσεις για να ευθυγραμμιστεί με τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας.
