Το πρώτο και πλέον σπάνιο κειμήλιο είναι μια γερμανική διαταγή της 11ης Μαρτίου 1943, η οποία φέρει την υπογραφή του Μαξ Μέρτεν, του Γερμανού αξιωματούχου που είχε κεντρικό ρόλο στην εφαρμογή των αντιεβραϊκών μέτρων στη Θεσσαλονίκη.
Η ημερομηνία του εγγράφου προσδίδει ιδιαίτερο αποτύπωμα στο περιεχόμενό του, καθώς απέχει μόλις λίγες ημέρες από την αναχώρηση του πρώτου τρένου εκτοπισμού των Εβραίων της πόλης προς το Αουσβιτς. Η διαταγή αφορά την αναγκαστική διαχείριση της εβραϊκής γεωργικής περιουσίας και προβλέπει τον διορισμό της Αγροτικής Τράπεζας της Ελλάδος, μέσω του υποκαταστήματός της στη Θεσσαλονίκη, ως διαχειριστή της εβραϊκής αγροτικής ιδιοκτησίας και των αγροτικών προϊόντων που παράγονταν για λογαριασμό των Εβραίων ιδιοκτητών.
Η γερμανική διαταγή με ημερομηνία 11 Μαρτίου 1943 και υπογραφή του Max Merten Φωτό πηγή: Δρ Λεόν Σαλτιέλ
Το έγγραφο αποτυπώνει με ψυχρή διοικητική γλώσσα έναν από τους μηχανισμούς μέσω των οποίων οι περιουσίες των Εβραίων περνούσαν υπό κατοχικό έλεγχο, την ώρα που οι ίδιοι οδηγούνταν βίαια στην εκτόπιση και τελικά στην εξόντωση. Για αυτό, το έγγραφο αποτελεί πρωτογενή ιστορική μαρτυρία για τον τρόπο με τον οποίο οργανώθηκε η οικονομική λεηλασία της εβραϊκής κοινότητας και μπορεί να συμβάλει στην περαιτέρω έρευνα για την τύχη των περιουσιών που κατασχέθηκαν.
Το δεύτερο αντικείμενο είναι ένα σατιρικό σκίτσο που χρονολογείται από το τέλος του 1944 ή τις αρχές του 1945 και απεικονίζει τον Αδόλφο Χίτλερ να μικραίνει σταδιακά καθώς περνούν τα χρόνια του πολέμου. Η εικόνα αρχίζει από το 1941 και, καθώς το χαρτί διπλώνεται, μεταφέρει τον θεατή στο 1942, το 1943 και το 1944, με τη μορφή του Χίτλερ να συρρικνώνεται, μέχρι την τελευταία ένδειξη του 1945, η οποία συνοδεύεται από ένα ερωτηματικό. Το σκίτσο φαίνεται να εντάσσεται στη συμμαχική προπαγάνδα της εποχής και αποτυπώνει, με τον δικό του συμβολικό τρόπο, την προσδοκία για την επικείμενη ήττα της ναζιστικής Γερμανίας.
Πτυσσόμενο καρτούν που δείχνει τον Χίτλερ να συρρικνώνεται προοδευτικά κάθε χρόνο καθώς ο πόλεμος στρεφόταν εναντίον της Γερμανίας, καταλήγοντας με την κενή κάρτα «1945;» Φωτό πηγή: Δρ Λεόν Σαλτιέλ
«Αποφάσισα να δωρίσω δύο αντικείμενα που απέκτησα πρόσφατα, για να υποστηρίξω τη σημαντική αποστολή του μουσείου», σημειώνει ο δρ Λεόν Σαλτιέλ, υπογραμμίζοντας ότι ειδικά η διαταγή του Μέρτεν «εμπλουτίζει τις γνώσεις μας για τη διαδικασία της λεηλασίας των εβραϊκών περιουσιών και ανοίγει νέους δρόμους για την έρευνα και την αποκατάσταση». Η επιλογή των δύο κειμηλίων δεν είναι τυχαία, καθώς το ένα φωτίζει τον μηχανισμό της δίωξης και της οικονομικής απογύμνωσης των Εβραίων και το άλλο αποτυπώνει τη σταδιακή κατάρρευση του ναζιστικού καθεστώτος.
Το 90% των Εβραίων της Θεσσαλονίκης εξοντώθηκε
Η δωρεά αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή τα αντικείμενα προορίζονται για ένα μουσείο που θα ανεγερθεί στον χώρο του παλαιού σιδηροδρομικού σταθμού της Θεσσαλονίκης, από όπου το 1943 αναχώρησαν οι συρμοί του θανάτου με προορισμό το Αουσβιτς. Από τις περίπου 50.000 Εβραίους της Θεσσαλονίκης, περίπου το 90% εξοντώθηκε. Μαζί με τους ανθρώπους χάθηκε ένα τεράστιο κομμάτι της κοινωνικής, πολιτιστικής και θρησκευτικής ζωής της πόλης. Σύμφωνα με τον δρα Σαλτιέλ, το Μουσείο Ολοκαυτώματος Ελλάδος δεν θα αποτελεί μόνο έναν χώρο μνήμης των θυμάτων, αλλά και έναν χώρο ανάδειξης της εβραϊκής κληρονομιάς, εκπαίδευσης, πολιτισμού και έρευνας. «Σε μια εποχή αναζωπύρωσης του μίσους και του αντισημιτισμού, το μουσείο φιλοδοξεί να διαφυλάξει τη μνήμη και να προωθήσει τα μηνύματα της ανεκτικότητας, της καταπολέμησης των διακρίσεων και της συνύπαρξης», τονίζει.
Greece
