Μια προδρομική «performance», ίσως η πρώτη στον ελλαδικό χώρο σε σχέση με την Κύπρο, ήταν αυτή της Μαρίας Καραβέλα, που έγινε, ή καλύτερα «επιτελέστηκε», στην παραλιακή πλατεία της Κορίνθου το 1975.
Ήταν μια δημόσια παρέμβαση, όπου η Ελληνίδα πρωτοπόρος της περφόρμανς παρουσίασε δυο εφήμερα έργα, το «Νταχάου» και «Κύπρος», για ένα μόνο Σαββατοκύριακο.
Για το πρώτο είχε στήσει εκεί ένα πραγματικό δωμάτιο με τσιμεντόλιθους, πλημμυρισμένο με γράμματα και αποκόμματα εφημερίδων. Το δεύτερο περιλάμβανε την προβολή μιας ταινίας σε μεγάλη οθόνη, σκηνές από τα γεγονότα του 1974, ενώ σε παραπλήσιο τοίχο υπήρχε το περίγραμμα μιας ανθρώπινης μορφής, ένα άδειο σώμα. Στο πλακόστρωτο της πλατείας ήταν γραμμένα πολιτικά μηνύματα και χάρτες του νησιού.
Μπορεί μια «περφόρμανς» να διαφέρει ως είδος τέχνης από τις εικαστικές εγκαταστάσεις, τα γνωστά «installations», ωστόσο πολλές περφόρμανς ξεδιπλώνονται μπροστά ή μέσα σε εξίσου έντεχνες εγκαταστάσεις, όπως είδαμε κατ’ επανάληψη να συμβαίνει και στις περφόρμανς του Χορστ Βάγιερσταλλ των ’80s στην ημικατεχόμενη Λευκωσία.
Πρωτόγνωρες επιτελέσεις, χορικές εν πολλοίς, ενώπιον του τετρωμένου κυπριακού κοινού της εποχής, εικαστικά συμβάντα που εισήγαγαν με παραδειγματικό τρόπο τα βασικά στοιχεία κι αυτού του είδους της τέχνης στον τόπο μας. Ο χώρος, ο χρόνος και προπάντων η παρουσία του σώματος του καλλιτέχνη στον δημόσιο χώρο.
Σ’ αυτό το τελευταίο σημείο εντοπίζονται και οι γενικότερες διαφορές στις προθέσεις των «κυπρολογικών» εν γένει επιτελέσεων, ιδίως στις περιπτώσεις όπου θεματοποιείται η διαίρεση της πόλης και εμφαίνεται η επιθυμία για υπέρβασή της.
Εξάλλου, πέρα από τις ατομικές περφόρμανς, υπήρξαν και πολλές άλλες συλλογικές δράσεις, που περιείχαν πιο σύνθετες εννοιολογικές πρακτικές και άλλα διαλογικά-αρχειακά στοιχεία, όπως για παράδειγμα το συμμετοχικό εγχείρημα του Γάλλου φωτογράφου JR του 2022, όπου η εντός των τειχών πόλη πρόσφερε το τέλειο σκηνικό για το «People Who Dream of Peace and Connection».
Στα πλαίσια αυτών των δράσεων ακτιβιστές- καλλιτέχνες κι από τις δυο κοινότητες φωτογραφήθηκαν για μια έκθεση με μεγάλες ασπρόμαυρες αφίσες, που στη συνέχεια ανάρτησαν οι ίδιοι στους τοίχους των κτιρίων ένθεν και ένθεν της γραμμής αντιπαράθεσης, μια σύμπραξη με ανθρωπιστικές διαθέσεις και υπόδηλες πολιτικές προθέσεις, «επαναπροσεγγιστικής» προφανώς χροιάς, χωρίς ωστόσο τις συνήθεις πολιτικές παρεμβολές ή άλλες έξωθεν διαμεσολαβήσεις.
Εξάλλου, η «ακτιβιστική» καλλιτεχνική δραστηριότητα των τελευταίων χρόνων φαίνεται να εστιάζει αυθόρμητα πια και σε πολλά άλλα θέματα, όπως είναι η μετανάστευση, η κλιματική αλλαγή και προπάντων η έμφυλη ταυτότητα. Είναι δε θέμα χρόνου τα τρέχοντα θέματα της διαφθοράς να περάσουν στο προσκήνιο.
Προάγγελος αυτής της εξέλιξης υπήρξε αναμφίβολα «Η Σπασμένη Κανάτα», «The Broken Pitcher», ένα έργο που συνδημιούργησαν ο Πήτερ Εραμιάν, η Natascha Sadr Haghighian και η Μαρίνα Χριστοδουλίδου πριν λίγα χρόνια.
Πρόκειται για ένα videoinstallation με κεντρικό θέμα την προσπάθεια μιας οικογένειας να αποτρέψει την εκποίηση της κατοικίας της. Το απαρτίζουν ένα δωμάτιο συνεδριάσεων εμπορικής τράπεζας και μια ταινία διαρκείας 69’, όπου οι αναμνήσεις της οικογένειας εκθέτουν τον επιθετικό ρόλο του χρηματοπιστωτικού συστήματος και τη στάση των υπηρετών του, γενικά τις βιωμένες χρηματοπιστωτικές ανωμαλίες του κυπριακού πολιτικού συστήματος που τόσο ξεδιάντροπα μάς αυτοαποκαλύπτεται τον τελευταίο καιρό.
Πρόκειται για ένα σύνθετο έργο που ταξίδεψε πολύ στο εξωτερικό, Λειψία, Άμστερνταμ, Μόναχο, σε μια σειρά από καθόλα επιτυχείς παρουσιάσεις. Γιατί τελικά η χρήση του δημόσιου χώρου ως πεδίο έκφρασης, επικοινωνίας και διεκδίκησης, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη Δημοκρατία.
Ελεύθερα, 28.06.2026
Μια προδρομική «performance», ίσως η πρώτη στον ελλαδικό χώρο σε σχέση με την Κύπρο, ήταν αυτή της Μαρίας Καραβέλα, που έγινε, ή καλύτερα «επιτελέστηκε», στην παραλιακή πλατεία της Κορίνθου το 1975.
Ήταν μια δημόσια παρέμβαση, όπου η Ελληνίδα πρωτοπόρος της περφόρμανς παρουσίασε δυο εφήμερα έργα, το «Νταχάου» και «Κύπρος», για ένα μόνο Σαββατοκύριακο.
Για το πρώτο είχε στήσει εκεί ένα πραγματικό δωμάτιο με τσιμεντόλιθους, πλημμυρισμένο με γράμματα και αποκόμματα εφημερίδων. Το δεύτερο περιλάμβανε την προβολή μιας ταινίας σε μεγάλη οθόνη, σκηνές από τα γεγονότα του 1974, ενώ σε παραπλήσιο τοίχο υπήρχε το περίγραμμα μιας ανθρώπινης μορφής, ένα άδειο σώμα. Στο πλακόστρωτο της πλατείας ήταν γραμμένα πολιτικά μηνύματα και χάρτες του νησιού.
Μπορεί μια «περφόρμανς» να διαφέρει ως είδος τέχνης από τις εικαστικές εγκαταστάσεις, τα γνωστά «installations», ωστόσο πολλές περφόρμανς ξεδιπλώνονται μπροστά ή μέσα σε εξίσου έντεχνες εγκαταστάσεις, όπως είδαμε κατ’ επανάληψη να συμβαίνει και στις περφόρμανς του Χορστ Βάγιερσταλλ των ’80s στην ημικατεχόμενη Λευκωσία.
Πρωτόγνωρες επιτελέσεις, χορικές εν πολλοίς, ενώπιον του τετρωμένου κυπριακού κοινού της εποχής, εικαστικά συμβάντα που εισήγαγαν με παραδειγματικό τρόπο τα βασικά στοιχεία κι αυτού του είδους της τέχνης στον τόπο μας. Ο χώρος, ο χρόνος και προπάντων η παρουσία του σώματος του καλλιτέχνη στον δημόσιο χώρο.
Σ’ αυτό το τελευταίο σημείο εντοπίζονται και οι γενικότερες διαφορές στις προθέσεις των «κυπρολογικών» εν γένει επιτελέσεων, ιδίως στις περιπτώσεις όπου θεματοποιείται η διαίρεση της πόλης και εμφαίνεται η επιθυμία για υπέρβασή της.
Εξάλλου, πέρα από τις ατομικές περφόρμανς, υπήρξαν και πολλές άλλες συλλογικές δράσεις, που περιείχαν πιο σύνθετες εννοιολογικές πρακτικές και άλλα διαλογικά-αρχειακά στοιχεία, όπως για παράδειγμα το συμμετοχικό εγχείρημα του Γάλλου φωτογράφου JR του 2022, όπου η εντός των τειχών πόλη πρόσφερε το τέλειο σκηνικό για το «People Who Dream of Peace and Connection».
Στα πλαίσια αυτών των δράσεων ακτιβιστές- καλλιτέχνες κι από τις δυο κοινότητες φωτογραφήθηκαν για μια έκθεση με μεγάλες ασπρόμαυρες αφίσες, που στη συνέχεια ανάρτησαν οι ίδιοι στους τοίχους των κτιρίων ένθεν και ένθεν της γραμμής αντιπαράθεσης, μια σύμπραξη με ανθρωπιστικές διαθέσεις και υπόδηλες πολιτικές προθέσεις, «επαναπροσεγγιστικής» προφανώς χροιάς, χωρίς ωστόσο τις συνήθεις πολιτικές παρεμβολές ή άλλες έξωθεν διαμεσολαβήσεις.
Εξάλλου, η «ακτιβιστική» καλλιτεχνική δραστηριότητα των τελευταίων χρόνων φαίνεται να εστιάζει αυθόρμητα πια και σε πολλά άλλα θέματα, όπως είναι η μετανάστευση, η κλιματική αλλαγή και προπάντων η έμφυλη ταυτότητα. Είναι δε θέμα χρόνου τα τρέχοντα θέματα της διαφθοράς να περάσουν στο προσκήνιο.
Προάγγελος αυτής της εξέλιξης υπήρξε αναμφίβολα «Η Σπασμένη Κανάτα», «The Broken Pitcher», ένα έργο που συνδημιούργησαν ο Πήτερ Εραμιάν, η Natascha Sadr Haghighian και η Μαρίνα Χριστοδουλίδου πριν λίγα χρόνια.
Πρόκειται για ένα videoinstallation με κεντρικό θέμα την προσπάθεια μιας οικογένειας να αποτρέψει την εκποίηση της κατοικίας της. Το απαρτίζουν ένα δωμάτιο συνεδριάσεων εμπορικής τράπεζας και μια ταινία διαρκείας 69’, όπου οι αναμνήσεις της οικογένειας εκθέτουν τον επιθετικό ρόλο του χρηματοπιστωτικού συστήματος και τη στάση των υπηρετών του, γενικά τις βιωμένες χρηματοπιστωτικές ανωμαλίες του κυπριακού πολιτικού συστήματος που τόσο ξεδιάντροπα μάς αυτοαποκαλύπτεται τον τελευταίο καιρό.
Πρόκειται για ένα σύνθετο έργο που ταξίδεψε πολύ στο εξωτερικό, Λειψία, Άμστερνταμ, Μόναχο, σε μια σειρά από καθόλα επιτυχείς παρουσιάσεις. Γιατί τελικά η χρήση του δημόσιου χώρου ως πεδίο έκφρασης, επικοινωνίας και διεκδίκησης, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη Δημοκρατία.
Ελεύθερα, 28.06.2026
Το άρθρο Κανάτι που έσπασε εμφανίστηκε πρώτα στο Philenews.
