Cyprus
Έκθεση της Κομισιόν για την Κύπρο καταγράφει ότι οι νέοι, οι χαμηλόμισθοι, τα άτομα με αναπηρίες και τα νοικοκυριά που κινδυνεύουν από τη φτώχεια σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος, ενώ η ενεργειακή φτώχεια, η κακή ποιότητα των κατοικιών και η ανεπαρκής κοινωνική προστασία οξύνουν το πρόβλημα
Του Κωνσταντίνου Ζαχαρίου
Το στεγαστικό πρόβλημα έχει εξελιχθεί σε μία από τις σοβαρότερες κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις στην Κύπρο. Δεν αφορά μόνο την άνοδο των τιμών των ακινήτων, αλλά και την εκτόξευση των ενοικίων, την έλλειψη κοινωνικής και προσιτής κατοικίας, τις πιέσεις από ξένους αγοραστές και τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, καθώς και την υποβάθμιση μέρους του στεγαστικού αποθέματος.
Αυτή την εικόνα καταγράφει η έκθεση της Κομισιόν για την Κύπρο, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου 2026. Τα ευρήματα δείχνουν ότι, για δεκαετίες, η κρατική στεγαστική πολιτική επικεντρώθηκε σχεδόν αποκλειστικά στην ενίσχυση της ιδιοκατοίκησης, αφήνοντας ουσιαστικά ανύπαρκτο τον πυλώνα της κοινωνικής και προσιτής ενοικιαζόμενης κατοικίας.
Μόλις τα τελευταία χρόνια επιχειρείται η διαμόρφωση πολιτικής κοινωνικής ενοικίασης. Το κενό, ωστόσο, παραμένει μεγάλο, καθώς η αγορά ενοικίων λειτουργεί χωρίς επαρκές πλαίσιο προστασίας. Οι ενοικιαστές βρίσκονται αντιμέτωποι με επισφαλείς συμβάσεις, περιορισμένα δικαιώματα και ανεπαρκείς δικλίδες απέναντι στις εξώσεις.
Η στέγη μετατρέπεται σε επενδυτικό προϊόν και οδηγεί σε κοινωνικό αδιέξοδο 16
Την ίδια ώρα, τα ενοίκια αυξάνονται ταχύτερα από τις τιμές των κατοικιών, εξέλιξη που συνδέεται με την εισροή ξένων κατοίκων και τη μειωμένη προσφορά ακινήτων για μακροχρόνια μίσθωση. Το 2025, οι δαπάνες ενοικίου απορροφούσαν κατά μέσο όρο το 22% του εισοδήματος των νοικοκυριών, ενώ στη Λεμεσό η επιβάρυνση ήταν αισθητά μεγαλύτερη.
Παράλληλα, από το 2020 έως το 2025, οι ονομαστικές τιμές των κατοικιών αυξήθηκαν κατά περίπου 28%. Η κατάργηση του επενδυτικού προγράμματος πολιτογραφήσεων περιόρισε προσωρινά τη ζήτηση από ξένους επενδυτές, όμως η επίδραση αντισταθμίστηκε γρήγορα από τις πολιτικές προσέλκυσης ξένων εταιρειών και εργαζομένων.
Οι πιέσεις είναι εντονότερες στη Λεμεσό, την Πάφο και τη Λάρνακα, όπου οι τιμές των κατοικιών είναι περίπου 39% υψηλότερες από τον εθνικό μέσο όρο. Το μεγαλύτερο βάρος σηκώνουν οι νέοι, τα νοικοκυριά χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος και όσοι εξαρτώνται από την αγορά ενοικίου.
Παρότι περίπου το 70% του πληθυσμού ζει σε κατοικίες μεγαλύτερες από τις ανάγκες του, το στεγαστικό έλλειμμα υπολογίζεται σε 39.000 κατοικίες. Χιλιάδες ακίνητα υποχρησιμοποιούνται ή μετατρέπονται σε επενδυτικά προϊόντα, ενώ χιλιάδες οικογένειες αδυνατούν να εξασφαλίσουν αξιοπρεπή και προσιτή στέγη.
Η έκθεση επιβεβαιώνει ότι το στεγαστικό αποτελεί κοινωνικό ζήτημα πρώτης γραμμής. Η απάντηση δεν μπορεί να περιορίζεται στην προσδοκία ότι η αγορά θα αυτορρυθμιστεί. Απαιτείται αποφασιστική και συντονισμένη κρατική παρέμβαση, με επίκεντρο το δικαίωμα όλων σε ασφαλή, αξιοπρεπή και προσιτή κατοικία.
Η στέγη μετατρέπεται σε επενδυτικό προϊόν και οδηγεί σε κοινωνικό αδιέξοδο 17
Πρόσθετη πίεση στην ήδη επιβαρυμένη αγορά κατοικίας προκαλεί η ραγδαία εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων, ιδιαίτερα στις παράκτιες και τουριστικές περιοχές.
Οι εγγεγραμμένες μονάδες σχεδόν διπλασιάστηκαν την περίοδο 2023-2026. Σήμερα, στο σχετικό μητρώο περιλαμβάνονται περισσότερα από 9.000 ακίνητα με σχεδόν 40.000 κλίνες, ενώ η πραγματική προσφορά εκτιμάται ότι είναι ακόμη μεγαλύτερη.
Ενδεικτικά, στα μέσα του 2024, περισσότερα από 7.000 ακίνητα λειτουργούσαν εκτός μητρώου.
Η μετατροπή κατοικιών σε τουριστικά καταλύματα μειώνει τη διαθεσιμότητα για μακροχρόνια μίσθωση και μόνιμη διαμονή, εντείνοντας περαιτέρω τις αυξήσεις των ενοικίων.
Η Κομισιόν επισημαίνει ότι, παρά τους ελέγχους, απαιτούνται πρόσθετες νομικές ρυθμίσεις για τη νόμιμη λειτουργία των υποστατικών και για δικαιότερους όρους στην αγορά.
Η στέγη μετατρέπεται σε επενδυτικό προϊόν και οδηγεί σε κοινωνικό αδιέξοδο 18
Τα σημερινά αδιέξοδα συνδέονται σε μεγάλο βαθμό με τη διαχρονική κατεύθυνση της στεγαστικής πολιτικής.
Μετά το 1974, το κράτος εφάρμοσε σχέδια που έδιναν έμφαση στην απόκτηση ιδιόκτητης κατοικίας από οικογένειες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, κυρίως μέσω μακροπρόθεσμων στεγαστικών δανείων με ευνοϊκούς όρους. Ύστερα από τη χρηματοπιστωτική κρίση, προωθήθηκαν μέτρα για τη σταθεροποίηση της αγοράς, τη στήριξη της ιδιοκατοίκησης και την αντιμετώπιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Η πολιτική αυτή, όμως, άφησε ένα μεγάλο κενό.
Η κοινωνική ενοικιαζόμενη κατοικία αντιστοιχεί σε σχεδόν μηδενικό ποσοστό του στεγαστικού αποθέματος, έναντι περίπου 8% κατά μέσο όρο στην ΕΕ.
Μέτρα όπως το «Ανακαινίζω – Ενοικιάζω», τα σχέδια για νέους και νεαρά ζευγάρια, τα κίνητρα του ΚΟΑΓ και η εξαγγελία για 500 προσιτές κατοικίες δεν επαρκούν για να ανατρέψουν την κατάσταση.
Η στέγη μετατρέπεται σε επενδυτικό προϊόν και οδηγεί σε κοινωνικό αδιέξοδο 19
Οι στεγαστικές δυσκολίες πλήττουν δυσανάλογα τους οικονομικά ασθενέστερους και τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
Το 2025, το ενοίκιο απορροφούσε κατά μέσο όρο το 28,3% του εισοδήματος των νοικοκυριών που βρίσκονταν σε κίνδυνο φτώχειας. Η Κομισιόν καταγράφει, παράλληλα, κρυφές μορφές στεγαστικής επισφάλειας και διακρίσεις στην πρόσβαση σε κατάλληλη στέγη. Ιδιαίτερες δυσκολίες αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρίες, λόγω της έλλειψης προσβάσιμων κατοικιών, καθώς και τα μέλη της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, για τα οποία επισημαίνεται ανεπαρκής θεσμική προστασία. Ανησυχία προκαλεί και το ζήτημα της αστεγίας, καθώς, σύμφωνα με το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας, 225 άτομα ζήτησαν βοήθεια το 2024.
Τα στοιχεία καταδεικνύουν την ανάγκη για στοχευμένα μέτρα κοινωνικής προστασίας, ενίσχυση των υπηρεσιών στήριξης και ουσιαστική διασφάλιση αξιοπρεπούς και ασφαλούς στέγης για όλους.
Η στέγη μετατρέπεται σε επενδυτικό προϊόν και οδηγεί σε κοινωνικό αδιέξοδο 20
Το στεγαστικό πρόβλημα δεν αφορά μόνο το κόστος αγοράς ή ενοικίασης, αλλά και την ποιότητα των κατοικιών.
Το 2023, προβλήματα όπως διαρροές, υγρασία, σάπια πατώματα και φθαρμένα κουφώματα επηρέαζαν το 32,1% του πληθυσμού, ποσοστό αισθητά υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ.Την ίδια ώρα, η ενεργειακή φτώχεια παραμένει σοβαρή πρόκληση, ιδιαίτερα για τα νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα. Η χαμηλή ενεργειακή απόδοση πολλών κατοικιών οδηγεί σε αυξημένους λογαριασμούς για θέρμανση και ψύξη, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.Η ενεργειακή αναβάθμιση του στεγαστικού αποθέματος αποτελεί, συνεπώς, βασική προϋπόθεση για την αντιμετώπιση της στεγαστικής επισφάλειας και του αυξημένου κόστους διαβίωσης. Απαιτούνται στοχευμένες επενδύσεις, με προτεραιότητα στις παλαιές κατοικίες και στα ευάλωτα νοικοκυριά.
Διαβάστε περισσότερα
