Εκπρόσωπος του Βρετανικού Μουσείου, απαντώντας σε ερώτηση του ΑΠΕ-ΜΠΕ, ανέφερε ότι «η θέση του Μουσείου και η διάθεσή του να καταλήξει σε συμφωνία παραμένουν αμετάβλητες». Η τοποθέτηση έρχεται μετά από δημοσίευμα της Daily Telegraph, σύμφωνα με το οποίο οι συνομιλίες για τα Γλυπτά βρίσκονται κοντά σε αδιέξοδο. Αντίστοιχα, ο Guardian αναφέρει ότι πηγές κοντά στις διαπραγματεύσεις αμφισβητούν πως οι συνομιλίες βρίσκονται στα πρόθυρα κατάρρευσης, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις δύο πλευρές.
Η «αχτίδα ελπίδας» από την Ταπισερί της Μπαγιέ
Ο εκπρόσωπος του Βρετανικού Μουσείου παρέπεμψε και στις πρόσφατες δηλώσεις του διευθυντή του, Νίκολας Κάλιναν, στους Financial Times. Ο Νίκολας Κάλιναν είχε αναφερθεί στον δανεισμό της Ταπισερί της Μπαγιέ από τη Γαλλία στη Βρετανία, εκτιμώντας ότι η συγκεκριμένη συμφωνία θα μπορούσε να προσφέρει «μια αχτίδα ελπίδας» και για πρόοδο στο ζήτημα των Γλυπτών του Παρθενώνα.
«Δεν θα δανειστούμε τμήματα του δικού μας μνημείου»
Την ίδια ημέρα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρενέβη με άρθρο του στον Guardian, ξεκαθαρίζοντας ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να αποδεχθεί συμφωνία που θα προϋποθέτει την αναγνώριση της κυριότητας του Βρετανικού Μουσείου επί των Γλυπτών. Ο πρωθυπουργός απορρίπτει επίσης το ενδεχόμενο ενός σχήματος «δανεισμού», σημειώνοντας ότι η ελληνική πλευρά δεν μπορεί να «δανειστεί» τμήματα ενός μνημείου που θεωρεί δικό της. Στο άρθρο του υπογραμμίζει ότι η περίπτωση της Ταπισερί της Μπαγιέ είναι διαφορετική, καθώς πρόκειται για ένα ενιαίο έργο που δανείστηκε ολόκληρο και θα επιστρέψει επίσης ολόκληρο στη Γαλλία. Αντίθετα, τα Γλυπτά του Παρθενώνα αποτελούν τμήματα ενός ενιαίου μνημείου που σήμερα βρίσκονται χωρισμένα ανάμεσα στην Αθήνα και το Λονδίνο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επαναλαμβάνει ότι στόχος της ελληνικής πλευράς παραμένει η μόνιμη επανένωση των σωζόμενων Γλυπτών στο Μουσείο της Ακρόπολης.
«Χρειάζεται πολιτική βούληση και θάρρος»
Ο πρωθυπουργός σημειώνει ακόμη ότι τα τελευταία χρόνια έχουν πραγματοποιηθεί λεπτομερείς συνομιλίες με την ηγεσία του Βρετανικού Μουσείου για το πώς θα μπορούσε να επιτευχθεί η επανένωση. Παράλληλα, υποστηρίζει ότι μια συμφωνία θα μπορούσε να αποτελέσει βάση για ευρύτερη πολιτιστική συνεργασία Ελλάδας και Βρετανίας, με ανταλλαγές εκθεμάτων, συνεργασία στην έρευνα και τη συντήρηση και στενότερες σχέσεις μεταξύ μουσείων των δύο χωρών. Καταλήγοντας, ο Κυριάκος Μητσοτάκης σημειώνει ότι αυτό που απαιτείται πλέον είναι «πολιτική βούληση και θάρρος» για να γίνει το αποφασιστικό βήμα προς την επανένωση των Γλυπτών.
Η Λίνα Μενδώνη, στην ομιλία της, επεσήμανε ότι η Ελλάδα έχει θέσει ως ύψιστη προτεραιότητα την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης και τον επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών, αξιοποιώντας το εθνικό και διεθνές νομικό πλαίσιο και ενισχύοντας διμερείς και πολυμερείς συνεργασίες. «Για την Ελλάδα», σημείωσε η υπουργός Πολιτισμού, «η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς είναι ταυτόχρονα ζήτημα διεθνούς νομιμότητας, ασφάλειας, δικαιοσύνης και σεβασμού στην ιστορική μνήμη των λαών. Το υφιστάμενο διεθνές νομικό πλαίσιο πρέπει να συνοδεύεται από ουσιαστική διεθνή συνεργασία, συντονισμό των αρμόδιων Αρχών και αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών».
Η συνεργασία Ελλάδας και Ιταλίας, για την επιστροφή του θραύσματος Fagan του Παρθενώνα, αποτελεί πρότυπο καλής θέλησης και συνεργασίας των δύο κρατών. Αντίστοιχα, η επιστροφή από την Ελλάδα στην Αίγυπτο έξι πολιτιστικών αγαθών αποδεικνύει έμπρακτα τον σεβασμό που αποδίδει η Ελλάδα. «Και αυτό» όπως τόνισε η υπουργός Πολιτισμού «μας οδηγεί φυσικά σε ένα ζήτημα με βαθιά σημασία για την Ελλάδα αλλά και με οικουμενική πολιτιστική διάσταση: Την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα. Τα Γλυπτά του Παρθενώνα σχεδιάστηκαν και δημιουργήθηκαν ως αναπόσπαστα μέλη ενός ενιαίου αρχιτεκτονικού, καλλιτεχνικού και εννοιολογικού συνόλου.
Επομένως, η επανένωσή τους στην Αθήνα, δεν αποτελεί για την Ελλάδα απλώς ζήτημα κυριότητας επιμέρους έργων αλλά ζήτημα αποκατάστασης της ακεραιότητας ενός μοναδικού μνημείου της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Είναι, ταυτόχρονα, ζήτημα ηθικής, επιστημονικής όσο και πολιτικής προσέγγισης. Η Διακυβερνητική Επιτροπή της UNESCO έχει προσφέρει το φόρουμ και το θεσμικό πλαίσιο για έναν εποικοδομητικό διάλογο καλής πίστης, μεταξύ της Ελλάδας και του Ηνωμένου Βασιλείου, με στόχο την εξεύρεση μιας δίκαιης και αμοιβαία αποδεκτής λύσης, σε αυτό το μακροχρόνιο ζήτημα. Η πολιτιστική κληρονομιά δεν μπορεί να αποτελεί προϊόν παρανομίας ή αιτία διχασμού.
Πρέπει να είναι γέφυρα διαλόγου, συνεργασίας και αμοιβαίας κατανόησης. Οι επιστροφές δεν αποτελούν το τέλος μιας σχέσης αλλά πρέπει να είναι η αρχή μιας νέας σχέσης για κοινή έρευνα, ανταλλαγή τεχνογνωσίας και στενής πολιτιστικής συνεργασίας».
Η Λίνα Μενδώνη, επεσήμανε ότι η προστασία και η επιστροφή πολιτιστικών αγαθών αποτελεί μια σύνθετη διεθνή πρόκληση, προϋποθέτοντας πολυεπίπεδη συνεργασία, αξιοποίηση της τεχνολογίας και ενίσχυση της ανταλλαγής τεχνογνωσίας. Η επιστροφή πολιτιστικών αγαθών πρέπει να λειτουργεί όχι μόνο ως αποκατάσταση της ιστορικής δικαιοσύνης, αλλά και ως αφετηρία ανάπτυξης νέων σχέσεων, κοινών δράσεων και πολιτιστικής διπλωματίας.
Στην ομιλία της, η υπουργός Πολιτισμού, εστίασε, επίσης, στα εξής θέματα: Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελεί ζήτημα διεθνούς νομιμότητας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Η καταστροφή μνημείων, η λεηλασία αρχαιολογικών χώρων και μουσείων και η παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών πλήττουν την ιστορική μνήμη, τη συνέχεια και την ταυτότητα των λαών.
Η παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών είναι διεθνής απειλή. Συγκροτεί μία μορφή οργανωμένου εγκλήματος, με ιδιαίτερα σοβαρές συνέπειες, σε περιόδους ένοπλων συγκρούσεων. Συνδέεται με τη χρηματοδότηση ένοπλων και τρομοκρατικών οργανώσεων.
Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς απαιτεί πολυεπίπεδη επιχειρησιακή συνεργασία μεταξύ πολιτιστικών, αστυνομικών, τελωνειακών και δικαστικών αρχών, καθώς και τη στενή συνεργασία με τους διεθνείς οργανισμούς UNESCO, INTERPOL και με τους Europol και Eurojust.
Αποτελεί ισχυρό εργαλείο η υιοθέτηση της «Κόκκινης Λίστας» για την ευαισθητοποίηση και ενημέρωση αστυνομικών και τελωνειακών αρχών αλλά και της κοινωνίας, σχετικά με τις ιδιαίτερα ευάλωτες κατηγορίες πολιτιστικών αγαθών που γίνονται στόχοι παράνομης διακίνησης. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ελλάδα ήταν η πρώτη χώρα που απέκτησε τη δική της «Κόκκινη Λίστα».
Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς μπορεί να ενισχυθεί ουσιαστικά από τις νέες τεχνολογίες, με τη χρήση των διαλειτουργικών βάσεων δεδομένων και ψηφιακών εργαλείων παρακολούθησης, πάντα σε συνδυασμό με την ανθρώπινη εμπειρογνωμοσύνη. Η συνεργασία της Ελλάδας με τις Ηνωμένες Πολιτείες στην επιστροφή ελληνικών αρχαιοτήτων κατέχει καίρια θέση, αποδεικνύοντας την αποτελεσματικότητα της διεθνούς συνεργασίας. Η πολιτιστική διπλωματία μπορεί να μετατρέψει τις επιστροφές πολιτιστικών αγαθών σε αφετηρία νέων σχέσεων και συνεργασιών. Στη δράση συμμετείχαν, επίσης, ως ομιλητές, η Υφυπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, ο Υφυπουργός Εξωτερικών της Ιταλίας Edmondo Cirielli, ο Πρόεδρος του Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων (ICOM) Antonio Rodriguez, η Γενική Γραμματέας του Διεθνούς Κέντρου για τη Μελέτη της Συντήρησης και της Αποκατάστασης της Πολιτιστικής Περιουσίας (ICCROM) Aruna Gujral, η Αναπληρώτρια Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών Ελένη Βλαχογιάννη, ο εκπρόσωπος του Μεξικού στην Επιτροπή Αφοπλισμού και Διεθνούς Ασφάλειας Adolfo Ayuso Audry, ο Υφυπουργός Εξωτερικών και Διεθνούς Εμπορίου της Αρμενίας Robert Abisoghomonyan και ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Δικτύου Δημοσίου Δικαίου Σπύρος Φλογαΐτης. Χαιρετισμό μέσω ηχογραφημένου μηνύματος απηύθυνε ο Βοηθός Γενικός Διευθυντής για τον Πολιτισμό Nayef Al-Fayez, με τη συμμετοχή εκπροσώπων κρατών ως ακροατών.
Μητσοτάκης στον Guardian: «Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι πολιτική βούληση και θάρρος»
Κυριάκος Μητσοτάκης: «Τόσο οι Έλληνες όσο και οι Βρετανοί πολίτες πιστεύουν ότι τα γλυπτά πρέπει να επιστραφούν. Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι πολιτική βούληση και θάρρος», σημειώνει σε άρθρο του στον Guardian ο Πρωθυπουργός. Στο άρθρο του ο Πρωθυπουργός, παίρνει ως αφορμή την επιστροφή της Ταπισερί της Μπαγιέ στο Βρετανικό Μουσείο για να τονίσει την διαφορετικότητα της αντιμετώπισης της σε σχέση με τα Γλυπτά του Παρθενώνα. «Για πρώτη φορά μετά από σχεδόν 1.000 χρόνια, η ταπισερί του Μπαγιέ επιστρέφει στη Βρετανία. Η άφιξή της αποτελεί ένα σημαντικό πολιτιστικό γεγονός και μας υπενθυμίζει ότι, σε μια εποχή κοινωνικών δικτύων και πανταχού παρόντων οθονών, τα ιστορικά αντικείμενα εξακολουθούν να αιχμαλωτίζουν τη φαντασία του κοινού.
Το Βρετανικό Μουσείο περιγράφει την ταπισερί ως ένα από τα “θαύματα του μεσαιωνικού κόσμου”. Ωστόσο, το μουσείο φιλοξενεί ήδη πολλά θαύματα, μεταξύ των οποίων και ένα που αναγνωρίζεται αμέσως: τα γλυπτά του Παρθενώνα, τα οποία αποσπάστηκαν και μεταφέρθηκαν παράνομα από την Αθήνα στη Βρετανία πριν από περισσότερους από δύο αιώνες από τον Λόρδο Έλγιν» αναφέρει ο πρωθυπουργός. Σημειώνει ότι: «Υπάρχουν εντυπωσιακές ομοιότητες μεταξύ των δύο έργων. Και τα δύο σχεδιάστηκαν ως αυτόνομα έργα, με σκοπό να τα βλέπει και να τα κατανοεί κανείς ως σύνολο. Στην περίπτωση των γλυπτών του Παρθενώνα, αυτή η σχέση είναι επίσης αρχιτεκτονική: δημιουργήθηκαν ως αναπόσπαστα στοιχεία του ίδιου του μνημείου. Κανείς δεν θα σκεφτόταν σοβαρά να κόψει στα δύο ό,τι έχει απομείνει από την ταπισερί και να εκθέσει το μισό στο Λονδίνο και το άλλο μισό στο Μπαγιέ, ισχυριζόμενος ότι αυτός είναι ένας επαρκής τρόπος για να το κατανοήσει κανείς. Ωστόσο, αυτό ακριβώς συνέβη με τα γλυπτά του Παρθενώνα. Ένα ενιαίο αριστούργημα χωρίστηκε, και τα σωζόμενα τμήματά του βρίσκονται πλέον κυρίως στο Λονδίνο και στην Αθήνα.
Τα γλυπτά αφηγούνται μια ιστορία μοναδικής ιστορικής σημασίας. Όχι μόνο για θεούς και ήρωες, αλλά και για την καθημερινή αστική ζωή στην αρχαία Αθήνα. Έδωσαν μια οπτική έκφραση σε πέτρα στη θρησκευτική, αστική και πολιτική ταυτότητα της Αθήνας του 5ου αιώνα. Η ζωφόρος του Παρθενώνα, ειδικότερα, παραμένει μία από τις πιο συναρπαστικές αναπαραστάσεις στον κόσμο της συλλογικής ζωής της πόλης από την οποία αναδύθηκε η δημοκρατία. Αποτελεί έναν ισχυρό ύμνο στην αθηναϊκή δημοκρατία.
Σε αντίθεση με τα γλυπτά, η ταπισερί του Μπαγιέ σώζεται ως ένα ενιαίο έργο, μήκους σχεδόν 70 μέτρων. Και αυτή αφηγείται μια ιστορία, από τα γεγονότα που προηγήθηκαν της Νορμανδικής κατάκτησης έως τη μάχη του Χέιστινγκς και τον θάνατο του Χάρολντ. Το θαυμαστό της δεν έγκειται μόνο στις μεμονωμένες σκηνές, αλλά στον τρόπο με τον οποίο βιώνονται συνολικά ως ένα ενιαίο σύνολο», αναφέρει ο Κυριακός Μητσοτάκης.
Η επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα δεν οδηγεί στην εκκένωση των μουσείων
«Το επιχείρημα υπέρ της επανένωσης δεν αποτελεί δικαιολογία για την εκκένωση των μουσείων του κόσμου. Ο Παρθενώνας αποτελεί μια συγκεκριμένη και εξαιρετική περίπτωση. Το ζήτημα δεν αφορά απλώς την κατοχή ή τον νόμιμο τίτλο ιδιοκτησίας. Αφορά την αποκατάσταση της φυσικής, αισθητικής και εννοιολογικής ακεραιότητας ενός διαμελισμένου μνημείου εξαιρετικής παγκόσμιας αξίας», αναφέρει στο άρθρο του ο πρωθυπουργός. «Τα σωζόμενα γλυπτά πρέπει να προβάλλονται συνολικά, ταυτόχρονα, σε οπτική επαφή με το μνημείο για το οποίο δημιουργήθηκαν. Το Μουσείο της Ακρόπολης σχεδιάστηκε ειδικά για να το καταστήσει αυτό δυνατό», τονίζει.
Στο άρθρο του ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρει: «Η Ελλάδα δεν μπορεί να αποδεχτεί καμία ρύθμιση που θα την υποχρέωνε να αναγνωρίσει την κυριότητα του Βρετανικού Μουσείου επί των γλυπτών, ούτε ένα σχέδιο που θα σήμαινε ότι “δανειζόμαστε” τμήματα του δικού μας μνημείου. Και το βρετανικό κοινό τάσσεται όλο και περισσότερο στο πλευρό της Ελλάδας. Μια εθνικά αντιπροσωπευτική δημοσκόπηση που δημοσιεύθηκε πέρυσι έδειξε ότι η πλειοψηφία υποστηρίζει την επιστροφή των γλυπτών στην Ελλάδα. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι το 72% συμφώνησε ότι τα γλυπτά κατανοούνται καλύτερα ως μέρος ενός ενιαίου συνόλου με τον Παρθενώνα.
Εδώ και δεκαετίες, η Ελλάδα βρίσκεται σε διάλογο με τη Βρετανία για την επίτευξη αυτού του στόχου. Τα τελευταία χρόνια, η κυβέρνησή μου έχει πραγματοποιήσει λεπτομερείς συζητήσεις με τη διοίκηση του Βρετανικού Μουσείου σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να επιτευχθεί η επανένωση. Ως εκ τούτου, με εξέπληξε η πρόσφατη πρόταση του Μουσείου ότι το δάνειο της ταπισερί του Μπαγιέ θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για μια συμφωνία σχετικά με τα γλυπτά του Παρθενώνα. Δεν πιστεύω ότι ισχύει κάτι τέτοιο.
Η Γαλλία έχει δανείσει το έργο τέχνης ως αδιαίρετο σύνολο, και το έργο αυτό θα επιστρέψει στη Γαλλία ως αδιαίρετο σύνολο. Ο Παρθενώνας παρουσιάζει την αντίστροφη κατάσταση: αναπόσπαστα τμήματα του μνημείου αφαιρέθηκαν βίαια και διασκορπίστηκαν. Στόχος μας είναι η μόνιμη επανένωσή τους. Η Διακυβερνητική Επιτροπή της UNESCO για την Επιστροφή Πολιτιστικών Αγαθών στις Χώρες Προέλευσης έχει επανειλημμένα καλέσει το Ηνωμένο Βασίλειο να συνεργαστεί με την Ελλάδα σε αυτό το θέμα μέσα από διάλογο καλής πίστης.
Η επανένωση θα μπορούσε να αποτελέσει το θεμέλιο μιας ευρείας και διαρκούς πολιτιστικής συνεργασίας μεταξύ των χωρών μας, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες για εκθέσεις, έρευνα, συντήρηση και ανταλλαγές μεταξύ ελληνικών και βρετανικών μουσείων. Μαζί θα μπορούσαμε να δημιουργήσουμε ένα νέο μοντέλο πολιτιστικής συνεργασίας μεταξύ δύο δημοκρατικών εθνών και συμμάχων με βαθιά κοινές αξίες και ιδανικά. Αυτό είναι το κέρδος.
Το 2023, πριν αναλάβει πρωθυπουργός, ο Άντι Μπέρναμ ζήτησε να επιστραφούν τα γλυπτά «χωρίς όρους», προσθέτοντας: “Ας αξιοποιήσουμε τον πολιτισμό για να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο βλέπει ο κόσμος τη Βρετανία”. Δεν θα μπορούσα να συμφωνήσω περισσότερο.
Σε μια εποχή που οι δημοκρατικές αρχές αμφισβητούνται σε όλο τον κόσμο, η αποκατάσταση της ενότητας ενός μνημείου που συνδέεται τόσο στενά με την ίδια την ανάδυση της δημοκρατίας θα έστελνε ένα ισχυρό μήνυμα. Η Ελλάδα παραμένει έτοιμη. Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι η πολιτική βούληση και το θάρρος να γίνει το αποφασιστικό βήμα, να επανενωθούν τα γλυπτά και να μετατραπεί μια ιστορική διαμάχη σε μια μοναδική πράξη πολιτιστικής φιλίας», σημειώνει στο άρθρο του ο πρωθυπουργός.
Πηγή – Ελεύθερος Τύπος
