Τη βδομάδα που πέρασε ήμουν καλεσμένη από το Πρόγραμμα «Σχολεία Πρεσβευτές Πολιτισμού- Παιδιά Πρεσβευτές Πολιτισμού» που φιλοξενούσε στο Υφυπουργείο Πολιτισμού τα παιδιά του δημοτικού σχολείου του Κάτω Πύργου Τυλληρίας.
Ένα διετές πρόγραμμα πολιτιστικής παιδείας που έβαλε στόχο να ‘γκρεμίσει’ τους τοίχους που βρίσκονται ανάμεσα στα παιδιά και τον πολιτισμό. Τα παιδιά των πόλεων έχουν ποικίλες ευκαιρίες για να εισέλθουν σε κόσμους δημιουργικούς.
Ξέρω από πρώτο χέρι τι πάει να πει να είσαι κάτοικος του πιο απομακρυσμένου και ξεχασμένου σημείου της Κύπρου και μάλιστα παιδάκι του δημοτικού. Πικρό πράγμα η απόσταση γι’ αυτά.
Όσα είδα και άκουσα στην ημερίδα αυτή μου πρόσφεραν περισσή χαρά και ελπίδα, πράγμα σπάνιο τις μέρες μας. Παρόντες η Έλενα Περικλέους, σήμερα Επίτροπος για τα Δικαιώματα του Παιδιού, παλιά συντονίστρια της Πολιτιστικής Παιδείας, ο Διευθυντής και το προσωπικό του Δημοτικού σχολείου και η Δέσποινα Ηρακλέους που συντονίζει το πρόγραμμα.
Τα παιδιά του δημοτικού σχολείου του Κάτω Πύργου Τυλληρίας επέλεξαν στον πρώτο χρόνο του προγράμματος ν’ ασχοληθούν με τα καμίνια της περιοχής τους! Αυτό παρήγαγε και παράγει η περιοχή τους, αυτό γνωρίζουν και με αυτό ως βάση προχώρησαν.
Πήγαν στα καμίνια, είδαν τα ξύλα αραδιασμένα και έτοιμα, άγγιξαν το αποτέλεσμα της καύσης, λερώθηκαν, μουντζούρωσαν τα πρόσωπά τους και κατάλαβαν τι πάει να πει κάρβουνο και πώς αυτό το ευτελέστατο υλικό –που για τους περισσότερους παραπέμπει μόνο σε σούβλες- παράγεται και μελέτησαν ποια θα μπορούσε να είναι η σχέση του με τον πολιτισμό.
Ρώτησαν παππούδες και γιαγιάδες για τον κόπο και τον μόχθο της δημιουργίας των καμινιών, μελέτησαν τη διαδικασία, παρατήρησαν την τεχνολογία της κατασκευής, κατάλαβαν γιατί μόνο η περιοχή τους που είναι τόσο πλούσια σε δάση μπόρεσε να παράξει αυτό το αναγκαίο προϊόν. Συνέδεσαν το κάρβουνο με την τέχνη.
Μελέτησαν καλλιτέχνες που το χρησιμοποίησαν για να εκφραστούν και πάνω απ’ όλα απέκτησαν γνώση και εμπειρία μετά από την επιτόπια επίσκεψη τους στα καμίνια με τον εικαστικό Ρήνο Στεφανή, οργανώθηκαν εργαστήρια, συζητήσεις για τη ιδιαιτερότητα του υλικού, ρώτησαν τον καλλιτέχνη γιατί ο ίδιος επιλέγει αυτό το υλικό αντί το χρώμα.
Με ένα κομμάτι κάρβουνο στα χέρια τους ζωγράφισαν οι ίδιοι, κατάλαβαν τι πάει να πει σκίτσο, τους μίλησαν οι δάσκαλοί τους και για άλλους κορυφαίους Κύπριους δημιουργούς που το χρησιμοποίησαν.
Αυτό θα πει γνωστική εμπειρία, εμπέδωση του κόσμου τους, αλλά πάνω απ’ όλα τα παιδιά του Πύργου Τυλληρίας αισθάνθηκαν, περπατώντας στα καμίνια της περιοχής τους, περηφάνεια για το τι ήταν ο τόπος τους, τα δάση, το φυσικό περιβάλλον, τους δόθηκε η ευκαιρία να συνειδητοποιήσουν τον παρελθόντα χρόνο και να τον συγκρίνουν με τα tablets και τις ευκαιρίες που έχουν σήμερα.
Δούλεψαν το θέμα του κάρβουνου και μαζί με άλλους καλλιτέχνες. Τον Αλέξη Αλεξάνδρου για την κεραμική, την Άννα Μαρία Χαραλάμπους και τη Μαρία Λεωνίδου για τα εικαστικά και την Ομάδα του Διεθνούς Φεστιβάλ Animation της Κύπρου «Όψεις του Κόσμου». Τη δεύτερη χρονιά ασχολήθηκαν γενικότερα με τη φύση και το φυσικό περιβάλλον και συνεργαστήκαν με την Ελένη Φύλα (εικαστικά), την Άντρεα Αναξαγόρου (υφαντική) και τους Στέλιο Αντωνίου & Τζούλη Μιχαήλ (μουσική και εικαστικά).
Χάρηκα πολύ για την επιλογή του θέματος των καμινιών του πρώτου έτους γιατί δεν ήταν κάτι άγνωστο και θεωρητικό για τα παιδιά. Ήταν γνώριμο, είχαν ακούσματα και περιγραφές, και αυτό για μένα έχει ουσιαστική σημασία γιατί το συνέδεσαν με περισσή περηφάνεια με το δικό τους χωριό. Αυτήν την αίσθηση περηφάνειας πρέπει να αποζητά η παιδεία μας για κάθε σπιθαμή τούτου του τόπου που κάποτε μεγαλούργησε.
Να καταλάβουν τη γη και το περιβάλλον τους τους ως βίωμα, να τα γνωρίσουν, να τα περπατήσουν για να τα εκτιμήσουν. Συνδέοντας τα καμίνια με την τέχνη και τους καλλιτέχνες ανακαλύπτουν την αξία τους! Αυτός ήταν ο στόχος του προγράμματος και προφανώς επιτεύχθηκε στο 100%.
Άλλα σχολεία που συμπλήρωσαν το διετές πρόγραμμα δημιούργησαν το δικό τους πολιτιστικό αποτύπωμα. Το Λύκειο Αγίας Φυλάξεως ασχολείται με την εφυαλωμένη Μεσαιωνική κεραμική της Κύπρου.
Η Σχολή Τυφλών Άγιος Βαρνάβας θα σχεδιάσει μια πολυαισθητική μουσειακή βαλίτσα, για την πρόσβαση όλων των παιδιών με οπτικές αναπηρίες σε μουσεία σε συνεργασία με το Κυπριακό Μουσείο. Το δημοτικό σχολείο του Μαθιάτη ασχολείται με τα μεταλλεία.
Το Δημοτικό Σχολείο Ιδαλίου Α’ σε συνεργασία με την αρχαιολόγο Άννα Σατράκη, θα μάθει την ιστορία της πινακίδας του Ιδαλίου. Θα μάθουν για μια επιγραφή που προέρχεται από τον δικό τους χώρο, πώς έφυγε, που είναι σήμερα και γιατί την επισκέφθηκε ο ΠτΔ και ο Πρόεδρος Μακρόν πριν λίγο καιρό !
Η επιτυχία του προγράμματος είναι η απόκτηση μιας ολιστικής γνώσης που θα έχει ως αποτέλεσμα την αίσθηση περηφάνειας για όλο τον πολιτισμό του νησιού. Αυτό λείπει από τη σημερινή κοινωνία και αυτό είναι το έργο που θα πρέπει να παράξει η Παιδεία.
Να προσφέρει σε κάθε γωνιά της Κύπρου τη δυνατότητα της εμπειρικής γνώσης. Αυτό κρατούν τα παιδιά, την περιπέτεια της έρευνας, της γνώσης και την ευκαιρία να δημιουργήσουν το δικό τους αποτύπωμα και να γίνουν τα ίδια παιδιά πρεσβευτές του πολιτισμού.
Θερμά συγχαρητήρια στους εκπαιδευτικούς του Σχολείου του Κάτω Πύργου, ιδιαίτερα στον Διευθυντή κύριο Σάββα Ιωάννου και τη συντονίστρια κυρία Γιώτα Ιγνατίου.
Ας σταματήσουμε να τους φορτώνουμε τα δικά μας λάθη και τα τραύματα της ιστορίας. Φτάνει μνημόσυνα για τον τόπο μας. Στα παιδιά προσφέρουμε αλήθειες, χαρά και γνώση.
Ελεύθερα, 28.06.2026
