Τα μόνα τέτοια ευρωπαϊκά εδάφη στην Αφρική περιλαμβάνουν τους αυτόνομους θύλακες της Θέουτα και της Μελίγια, καθώς και τα Plazas de Soberanía, νησιωτική συστάδα στα ανοικτά των μαροκινών ακτών, που περιλαμβάνει τις νησίδες Chafarinas, Alhucemass και Penon de Velez de lamera.
Και ενώ η Ισπανία λέει ότι κατέχει αυτούς τους θύλακες, το Μαρόκο δεν αναγνωρίζει την κυριαρχία αυτή και απαιτεί την επιστροφή τους από το 1956, που ανεξαρτητοποιήθηκε από τη Γαλλία. Αυτή η εδαφική διαμάχη έχει οδηγήσει σε μακροχρόνιες πολιτικές εντάσεις μεταξύ των δύο κρατών και ο «Ε.Τ.» επιχειρεί να εξηγήσει τι πραγματικά συμβαίνει.
- Γιατί η Ισπανία κατέχει δύο θύλακες στη Βόρεια Αφρική; Οι θύλακες της Θέουτα και της Μελίγια αποτελούν τα τελευταία απομεινάρια της ισπανικής αποικιακής αυτοκρατορίας. Η Θέουτα τέθηκε για πρώτη φορά υπό πορτογαλική κυριαρχία το 1415, πριν γίνει μέρος της Ισπανίας το 1580, ενώ η Μελίγια κατακτήθηκε από έναν Ισπανό ευγενή το 1497.
Μετά την αποαποικιοποίηση της Αφρικής τον περασμένο αιώνα, η Θέουτα και η Μελίγια παρέμειναν τα μόνα ευρωπαϊκά εδάφη στη «μαύρη ήπειρο». Αν και γεωγραφικά βρίσκονται στην Αφρική, αυτοί οι δύο θύλακες θεωρούνται ισπανικοί και αποτελούν μέρος των εξωτερικών συνόρων της Ε.Ε.
- Τι «όπλα» έχει το Μαρόκο στη διάθεσή του; Η αξίωση του Μαρόκου είναι σχετικά αδύναμη, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, όμως το Ραμπάτ μπορεί να επικαλεστεί σειρά ιστορικών, γεωγραφικών και ανθρώπινων επιχειρημάτων που θέτουν υπό αμφισβήτηση τη θέση της Ισπανίας. Είναι ένας πολιτικός, όχι νομικός, ισχυρισμός, παρόμοιος με την αξίωση της Ισπανίας για το Γιβραλτάρ, το οποίο είναι βρετανικό υπερπόντιο έδαφος.
- Τι καθεστώς θέλουν οι κάτοικοι που ζουν σε αυτούς τους δύο θύλακες; Περίπου 85.000 άνθρωποι ζουν στη Θέουτα και 86.700 στη Μελίγια. Σε ισπανική κατοχή από το 1580, η Θεούτα φιλοξενεί μικτό πληθυσμό χριστιανών και μουσουλμάνων, Ισπανών και Μαροκινών, που ζουν και εργάζονται σε σχετική αρμονία. Αλλά αφού περισσότεροι από 50.000 μετανάστες εισήλθαν παράνομα στη Θέουτα την περασμένη εβδομάδα, οι διαιρέσεις και οι εντάσεις στον θύλακα έχουν αυξηθεί.
Η Μελίγια, η οποία τελεί υπό ισπανική κατοχή από το 1497, φιλοξενεί επίσης κατοίκους της Ισπανίας και του Μαρόκου, καθώς και μικρές εβραϊκές και ινδουιστικές κοινότητες, ενώ τα νησιά των Plazas de Soberanía κατοικούνται κυρίως από Ισπανούς στρατιωτικούς.
Migrants wait in line to receive food and beverage from the Red Cross, following mass crossings of migrants on foot and by sea from Morocco into Spanish territory, in Ceuta, Spain, August 3, 2026. REUTERS/Violeta Santos Moura
Πάντως, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων της Θέουτα και της Μελίγια επιθυμεί να παραμείνουν μέρος της Ισπανίας. Αυτό αντικατοπτρίζεται στην κοινή γνώμη και ελλείψει οποιουδήποτε σημαντικού πολιτικού κινήματος που να υποστηρίζει την αλλαγή της κυριαρχίας. Ακόμη και ο πληθυσμός με μαροκινή καταγωγή επιθυμεί να παραμείνει Ισπανός και Ευρωπαίος. Ταυτόχρονα, και οι δύο πόλεις διατηρούν ισχυρούς ιστορικούς, πολιτιστικούς και οικονομικούς δεσμούς με το Μαρόκο, καθιστώντας τη συνεργασία πέρα από τα σύνορα σημαντική πτυχή της καθημερινής ζωής.
Σύμφωνα με τη Μαδρίτη, οι δύο θύλακες αποτελούν μέρος του χώρου Σένγκεν, ο οποίος εγγυάται την ελεύθερη κυκλοφορία εντός της Ε.Ε., αλλά υπόκειται σε ειδικό καθεστώς. Οσοι ταξιδεύουν μεταξύ των θυλάκων και της ηπειρωτικής Ισπανίας υποβάλλονται σε χωριστούς συνοριακούς ελέγχους.
Οι έλεγχοι Σένγκεν διενεργούνται κατά την έξοδο από τη θάλασσα ή τον αέρα, τις μόνες διαθέσιμες διαδρομές. Ως εκ τούτου, ουδείς μπορεί να ταξιδέψει από τη Θέουτα ή τη Μελίγια στην ηπειρωτική Ισπανία χωρίς να αναγνωριστεί από την Εθνική Αστυνομία στο λιμάνι ή στο αεροδρόμιο. Επιπλέον, τα πορθμεία και οι αεροπορικές εταιρίες υποχρεούνται να επαληθεύουν τα ταξιδιωτικά έγγραφα.
- Θα παραχωρήσει η Μαδρίτη σε κάποια φάση τους δύο θύλακες; Το Μάρτιο του 2022, ο Ισπανός σοσιαλιστής πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, μέσω επιστολής στον βασιλιά του Μαρόκου Μοχάμετ ΣΤ΄, επιβεβαίωσε την υποστήριξη της Μαδρίτης για τη μαροκινή κυριαρχία στη Δυτική Σαχάρα, τον έλεγχο της οποίας εγκατέλειψε η Ισπανία το 1975. Ο Σάντσεθ δήλωσε ότι αυτή ήταν «η πιο σοβαρή, ρεαλιστική και αξιόπιστη πρωτοβουλία» προς την επίλυση της πολυετούς διαμάχης για την τεράστια αφρικανική επικράτεια και κήρυξε «ένα νέο στάδιο» στις τεταμένες σχέσεις της Μαδρίτης με το Ραμπάτ. Η κατάσταση είναι περίπλοκη και ασαφής. Αυτό που μπορεί να αλλάξει είναι ο τρόπος με τον οποίο η Ισπανία διαχειρίζεται τη σχέση της με το Μαρόκο, ιδίως όσον αφορά τη διαχείριση των συνόρων, τη μετανάστευση και τη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας.
Οι δύο περιοχές συνεχίζουν να υπάρχουν ως ξεχωριστά εδάφη επειδή η προέλευσή τους προηγείται του σύγχρονου Μαρόκου. Ομως από τότε που απέκτησε την ανεξαρτησία του από τη Γαλλία, το 1956 (την οποία η Ισπανία αναγνώρισε, ενώ διατηρεί τους θύλακες), το Μαρόκο υποστηρίζει σταθερά ότι τα εδάφη της Θέουτα και της Μελίγια, όπως και τα Plazas de Soberanía, είναι μέρος της επικράτειάς του και απαιτεί την επιστροφή τους.
Μετά την ανεξαρτησία, οι εδαφικές διεκδικήσεις του Μαρόκου για τη Θέουτα και τη Mελίγια βρίσκονται συχνά στο επίκεντρο των δύσκολων σχέσεων μεταξύ της Ισπανίας και του Μαρόκου. Ισως αυτό το ζήτημα να μην είχε την ίδια επιζήμια επίδραση στις διμερείς σχέσεις αν οι Μαροκινοί ηγέτες επεδείκνυαν μεγαλύτερη αποφασιστικότητα στις αρχές της δεκαετίας του 1960, φέρνοντας το θέμα ενώπιον του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για να ζητήσουν αναγνώριση αυτών των δύο πόλεων ως «αποικιακά εδάφη» που θα έπρεπε να απελευθερωθούν από οποιαδήποτε ξένη παρουσία.
Greece
