Η Κύπρος ετοιμάζει το Εθνικό Σχέδιο Αποκατάστασης με έμφαση σε νερό, δάση, γεωργία, ακτές και θαλάσσια οικοσυστήματα, καθώς οι πιέσεις της κλιματικής αλλαγής γίνονται ολοένα εντονότερες
Του Κωνσταντίνου Ζαχαρίου
Η Ευρώπη επιχειρεί να περάσει από τις γενικές δεσμεύσεις για την προστασία της βιοποικιλότητας σε συγκεκριμένα εθνικά σχέδια αποκατάστασης της φύσης, σε μια περίοδο κατά την οποία η κλιματική κρίση, η ξηρασία, οι καύσωνες, οι πυρκαγιές και η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων ασκούν ολοένα μεγαλύτερες πιέσεις στις κοινωνίες και στις οικονομίες.
Στο πλαίσιο των νέων ευρωπαϊκών υποχρεώσεων τα κράτη-μέλη καλούνται να καθορίσουν πώς θα αποκαταστήσουν υποβαθμισμένες περιοχές μέχρι το 2030 και με ποιο σχεδιασμό θα συνεχίσουν την προσπάθεια έως το 2040 και το 2050.
Βασικό εργαλείο για την εφαρμογή αυτής της πολιτικής είναι τα Εθνικά Σχέδια Αποκατάστασης, τα οποία προβλέπονται από τον Κανονισμό για την Αποκατάσταση της Φύσης που τέθηκε σε ισχύ τον Αύγουστο του 2024. Σύμφωνα με τη Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κάθε κράτος-μέλος οφείλει να περιγράψει πώς θα επιτύχει τους στόχους έως το 2030 και να χαράξει τη στρατηγική κατεύθυνση των παρεμβάσεών του για τις επόμενες δεκαετίες.
Σχέδιο για την αποκατάσταση της φύσης έως το 2030 10
Στο πλαίσιο αυτής της ευρωπαϊκής υποχρέωσης προχωρεί και η Κύπρος στην κατάρτιση του Εθνικού Σχεδίου Αποκατάστασης της Φύσης. Αρμόδια πηγή από το Υπουργείο Γεωργίας ανέφερε στη «Χαραυγή» ότι το προσχέδιο αναμένεται να υποβληθεί τον προσεχή Δεκέμβριο, αφού προηγηθεί δημόσια διαβούλευση.
Μέσα από τη διαδικασία αυτή αρμόδιοι φορείς, τοπικές Αρχές, περιβαλλοντικές οργανώσεις, επαγγελματικές ομάδες και άλλοι ενδιαφερόμενοι θα μπορούν να καταθέσουν θέσεις και εισηγήσεις για τις προτεραιότητες και τα μέτρα του σχεδίου.
Σχέδιο για την αποκατάσταση της φύσης έως το 2030 11
Για την Κύπρο, το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με παρατεταμένες περιόδους ξηρασίας, αυξημένες ανάγκες σε νερό, ακραίες θερμοκρασίες, πυρκαγιές και πιέσεις σε δασικά, γεωργικά, παράκτια και θαλάσσια οικοσυστήματα.
Η αποκατάσταση της φύσης, επομένως, δεν αφορά μόνο την προστασία της βιοποικιλότητας. Συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια των κοινοτήτων, την αγροτική παραγωγή, τη διαχείριση του νερού, τον τουρισμό και την ανθεκτικότητα της οικονομίας.
Σε αυτή τη λογική κινείται και ο ευρωπαϊκός Κανονισμός, ο οποίος αντιμετωπίζει την αποκατάσταση των οικοσυστημάτων ως εργαλείο περιορισμού των συνεπειών της κλιματικής κρίσης. Υγιή οικοσυστήματα μπορούν να συγκρατούν περισσότερο νερό, να περιορίζουν τη διάβρωση, να βελτιώνουν την ποιότητα των εδαφών και να προσφέρουν μεγαλύτερη προστασία απέναντι σε ακραία καιρικά φαινόμενα.
Για την Κύπρο, αυτό σημαίνει ότι το Εθνικό Σχέδιο δεν μπορεί να περιοριστεί σε αποσπασματικές περιβαλλοντικές δράσεις. Θα πρέπει να συνδέεται με τη διαχείριση των υδάτινων πόρων, την προστασία των δασών, την αντιμετώπιση της ερημοποίησης, τη βιωσιμότητα της γεωργίας και την προστασία των παράκτιων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει ότι οι δράσεις αποκατάστασης πρέπει να συνδέονται με άλλες ευρωπαϊκές πολιτικές, όπως αυτές για το νερό, την κλιματική αλλαγή, τη γεωργία, τα δάση, τη θάλασσα και την αλιεία.
Κρίσιμος θεωρείται και ο ρόλος της κοινωνίας. Σε αρκετά κράτη-μέλη αναπτύσσονται ήδη συνεργασίες με διαχειριστές γης, χρήστες της θάλασσας, επιχειρήσεις και τοπικές αρχές, ώστε τα μέτρα να ανταποκρίνονται καλύτερα στις τοπικές ανάγκες και να μπορούν να εφαρμοστούν αποτελεσματικά.
Αντίστοιχα σχήματα αναμένεται να αποκτήσουν σημασία και στην Κύπρο, όπου η προστασία της φύσης συνδέεται άμεσα με τη γεωργία, τον τουρισμό, την οικιστική ανάπτυξη και τις αυξανόμενες ανάγκες σε νερό.
Ο Κανονισμός προβλέπει επίσης τη δυνατότητα αναθεώρησης των σχεδίων, ώστε να ενσωματώνονται νέα δεδομένα και να προσαρμόζονται τα μέτρα στις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε χώρας.
Σχέδιο για την αποκατάσταση της φύσης έως το 2030 12
Καθοριστικό ζήτημα για την εφαρμογή των Εθνικών Σχεδίων Αποκατάστασης είναι η εξασφάλιση των αναγκαίων πόρων, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η αποκατάσταση της φύσης απαιτεί σημαντικές δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις.
Το υφιστάμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ περιλαμβάνει ήδη πηγές χρηματοδότησης που μπορούν να αξιοποιηθούν για σχετικές παρεμβάσεις. Για την περίοδο 2028-2034, η Επιτροπή έχει προτείνει τα Εθνικά Σχέδια Αποκατάστασης να ενταχθούν ρητά στον στόχο διάθεσης του 35% των δαπανών για το κλίμα και το περιβάλλον.
Ωστόσο, τα κράτη-μέλη δεν μπορούν να στηριχθούν αποκλειστικά στην ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Καλούνται να αξιοποιήσουν εθνικούς πόρους και να κινητοποιήσουν ιδιωτικά κεφάλαια, ώστε οι σχεδιαζόμενες παρεμβάσεις να μπορούν να υλοποιηθούν στην πράξη.
Κρίσιμο είναι και το στάδιο της αξιολόγησης. Τα σχέδια που υποβάλλονται αρχικά αποτελούν προσχέδια και όχι τις τελικές εκδοχές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με τη στήριξη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, θα εξετάσει και θα διατυπώσει παρατηρήσεις προς τα κράτη-μέλη.
Οι παρατηρήσεις θα δημοσιοποιούνται, ενώ η τελική ευθύνη για το περιεχόμενο θα παραμείνει στα ίδια τα κράτη. Ακολούθως, τα τελικά Εθνικά Σχέδια Αποκατάστασης θα πρέπει να ολοκληρωθούν εντός ενός έτους.
Για την Κύπρο, η πρόκληση είναι διπλή. Από τη μια να εξασφαλιστούν οι απαιτούμενοι πόροι και από την άλλη οι γενικοί στόχοι να μετατραπούν σε συγκεκριμένες και εφαρμόσιμες παρεμβάσεις, με σαφή χρηματοδότηση, προτεραιότητες και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Το στοίχημα, επομένως, δεν εξαντλείται στην τυπική συμμόρφωση με μια ευρωπαϊκή υποχρέωση και στην κατάθεση ενός σχεδίου στις Βρυξέλλες. Το κρίσιμο είναι κατά πόσο το κυπριακό σχέδιο θα περιλαμβάνει σαφείς και μετρήσιμους στόχους, συγκεκριμένα έργα, χρονοδιαγράμματα και ουσιαστικούς μηχανισμούς παρακολούθησης.
Με την υποβολή του προσχεδίου να αναμένεται τον Δεκέμβριο, το επόμενο διάστημα θα δείξει ποιες περιοχές και ποια οικοσυστήματα θα τεθούν σε προτεραιότητα και κατά πόσο η ευρωπαϊκή υποχρέωση θα αξιοποιηθεί ως ευκαιρία για μια πιο
Πηγή – Διάλογος
