Από τον Κολοκοτρώνη στον Μακρόν – Οι προσωπικότητες που μίλησαν στην Πνύκα και οι ομιλίες τους

Αφορμή είναι η ομιλία του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, στο πλαίσιο της επίσκεψής του στην Αθήνα. Η επιλογή της Πνύκας δεν είναι τυχαία. Πρόκειται για έναν χώρο με τεράστιο ιστορικό και πολιτικό συμβολισμό, καθώς εκεί συνερχόταν η Εκκλησία του Δήμου και εκεί αναπτύχθηκε η παράδοση του δημόσιου πολιτικού λόγου στην αρχαία Αθήνα.

Στη μακραίωνη ιστορία της, η Πνύκα έχει συνδεθεί με κορυφαίες προσωπικότητες της αρχαιότητας, ενώ στους νεότερους χρόνους αποτέλεσε το σκηνικό σημαντικών ομιλιών με ισχυρό πολιτικό και συμβολικό περιεχόμενο. Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Αντρέ Μαλρό και, πολύ αργότερα, ο Εμανουέλ Μακρόν είναι μερικά από τα πρόσωπα που συνέδεσαν το όνομά τους με τον ιστορικό λόφο. Σε αυτή τη διαδρομή προστέθηκε ο Μάρκο Ρούμπιο.

Η Πνύκα και η γέννηση του δημόσιου πολιτικού λόγου

Η ιστορία της Πνύκας μάς μεταφέρει στα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ. Κατά την κλασική περίοδο, εκεί συγκεντρώνονταν οι Αθηναίοι πολίτες για τις συνεδριάσεις της Εκκλησίας του Δήμου, προκειμένου να συζητήσουν και να αποφασίσουν για κρίσιμα ζητήματα της πόλης. Η Πνύκα εξελίχθηκε έτσι σε έναν από τους σημαντικότερους χώρους άσκησης της άμεσης δημοκρατίας στην αρχαιότητα.

Από το βήμα της συνδέθηκαν με τον δημόσιο λόγο μερικές από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της αρχαίας Αθήνας, όπως ο Περικλής, ο Θεμιστοκλής, ο Αριστείδης και ο Δημοσθένης. Οι πολίτες μπορούσαν να ακούσουν τις διαφορετικές απόψεις, να παρακολουθήσουν τις αντιπαραθέσεις και να συμμετάσχουν στις αποφάσεις. Ο λόγος και η πειθώ αποτελούσαν βασικά εργαλεία της πολιτικής ζωής. Ο ίδιος ο χώρος άλλαξε μορφή αρκετές φορές. Αρχικά είχε διαφορετικό προσανατολισμό, ενώ στις αρχές του 4ου αιώνα π.Χ. πραγματοποιήθηκαν σημαντικές παρεμβάσεις. Διευρύνθηκε το ημικυκλικό επίπεδο, δημιουργήθηκε αναλημματικός τοίχος και κατασκευάστηκαν πλαϊνές βαθμίδες.

Στα χρόνια του Λυκούργου, περίπου μεταξύ 330 και 326 π.Χ., πραγματοποιήθηκε νέα διαμόρφωση και λαξεύτηκε στον φυσικό βράχο το χαρακτηριστικό βήμα. Στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ., οι δραστηριότητες της Εκκλησίας του Δήμου μεταφέρθηκαν στο Διονυσιακό Θέατρο. Η Πνύκα, όμως, είχε ήδη αποκτήσει έναν συμβολισμό που θα επιβίωνε για αιώνες.

1838: Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης μιλά στους νέους

Μία από τις σημαντικότερες στιγμές της Πνύκας στη νεότερη ελληνική ιστορία καταγράφηκε στις 8 Οκτωβρίου 1838. Μία ημέρα νωρίτερα, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης είχε επισκεφθεί το Βασιλικό Γυμνάσιο της Αθήνας. Ο γηραιός πλέον στρατηγός και τότε Σύμβουλος Επικρατείας παρακολούθησε τη διδασκαλία του γυμνασιάρχη Γεωργίου Γενναδίου πάνω στον Θουκυδίδη.

Εντυπωσιασμένος τόσο από το μάθημα όσο και από την παρουσία των μαθητών, εξέφρασε την επιθυμία να τους μιλήσει ο ίδιος. Η πρότασή του έγινε δεκτή, αλλά εξαιτίας του μεγάλου αριθμού των μαθητών και της στενότητας του χώρου αποφασίστηκε η ομιλία να πραγματοποιηθεί το επόμενο πρωί στην Πνύκα.

Η είδηση διαδόθηκε στην τότε μικρή Αθήνα και σύντομα έγινε σαφές ότι το ακροατήριο δεν θα αποτελούνταν μόνο από μαθητές. Πολίτες διαφορετικών επαγγελμάτων και κοινωνικών τάξεων κατευθύνθηκαν προς την Πνύκα για να ακούσουν έναν από τους πρωταγωνιστές της Ελληνικής Επανάστασης.

Όταν η χωροφυλακή επιχείρησε να διαλύσει τη συγκέντρωση

Λίγο πριν από την ομιλία σημειώθηκε ένα επεισόδιο που έμελλε να αποτελέσει μέρος του ιστορικού παρασκηνίου της. Στον χώρο εμφανίστηκε δύναμη της χωροφυλακής με σκοπό να διαλύσει τη συγκέντρωση, καθώς η μεγάλη προσέλευση φαίνεται ότι προκάλεσε φόβους πως επρόκειτο για αντικαθεστωτική εκδήλωση.

Τελικά, ο γυμνασιάρχης και οι καθηγητές διαβεβαίωσαν τους χωροφύλακες για τον χαρακτήρα της εκδήλωσης και η δύναμη αποχώρησε. Η ομιλία πραγματοποιήθηκε κανονικά.

Ο Κολοκοτρώνης ξεκίνησε απευθυνόμενος στους μαθητές με δύο λέξεις: «Παιδιά μου!». Αναφέρθηκε στην αρχαία Ελλάδα, στην Επανάσταση του 1821, στην ελευθερία, στην παιδεία και, κυρίως, στην ανάγκη να αποφεύγεται η διχόνοια. Μία από τις πιο γνωστές αναφορές του αφορούσε την απόφαση για την έναρξη της Επανάστασης: «Όταν αποφασίσαμε να κάμωμε την Επανάσταση, δεν εσυλλογισθήκαμε ούτε πόσοι είμεθα ούτε πως δεν έχομε άρματα ούτε ότι οι Τούρκοι εβαστούσαν τα κάστρα και τας πόλεις».

Ο Κολοκοτρώνης περιέγραψε την επιθυμία για ελευθερία ως κάτι που εξαπλώθηκε «ως μία βροχή», ενώ υπογράμμισε τη συστράτευση διαφορετικών κοινωνικών ομάδων στον κοινό σκοπό.

Η μεγάλη παρακαταθήκη για την ομόνοια

Ιδιαίτερη θέση στην ομιλία του κατείχε η διχόνοια. Ο Κολοκοτρώνης θυμήθηκε ότι κατά τον πρώτο χρόνο της Επανάστασης επικρατούσε μεγάλη ομόνοια. Άνδρες, γυναίκες και παιδιά συμμετείχαν με διαφορετικούς τρόπους στον Αγώνα, από το πεδίο της μάχης μέχρι την τροφοδοσία των στρατοπέδων.

Σύμφωνα με όσα είπε στους μαθητές, εάν αυτή η ενότητα είχε διατηρηθεί, η πορεία της Επανάστασης θα μπορούσε να ήταν διαφορετική. Αντίθετα, οι εσωτερικές συγκρούσεις αποδυνάμωσαν τον Αγώνα.

Προς το τέλος της ομιλίας του, ο Γέρος του Μωριά παρέδωσε συμβολικά τη σκυτάλη στη νέα γενιά. «Εις εσάς μένει να ισάσετε και να στολίσετε τον τόπο, οπού ημείς ελευθερώσαμε», είπε στους μαθητές, ζητώντας τους να διδαχθούν από τα λάθη του παρελθόντος και να έχουν ως βάση την ομόνοια και τη «φρόνιμη ελευθερία». Ο λόγος του δημοσιεύθηκε λίγες εβδομάδες αργότερα, στις 13 Νοεμβρίου 1838, στην εφημερίδα «Αιών».

1959: Ο Αντρέ Μαλρό και η Ελλάδα στην καρδιά της Δύσης

Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, ο συμβολισμός της περιοχής αξιοποιήθηκε από μία ακόμη σημαντική ευρωπαϊκή προσωπικότητα. Το 1959, ο Γάλλος συγγραφέας και τότε υπουργός Πολιτισμού Αντρέ Μαλρό εκφώνησε ιστορικό λόγο στην Αθήνα, με φόντο την Ακρόπολη, με αφορμή τη φωταγώγησή της.

Ο Μαλρό συνέδεσε τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό με την πολιτιστική και πνευματική παράδοση της Ευρώπης και της Δύσης. Η Ελλάδα παρουσιάστηκε όχι απλώς ως ένας μεγάλος πολιτισμός του παρελθόντος, αλλά ως σημείο αναφοράς για έννοιες που εξακολουθούσαν να απασχολούν τον σύγχρονο κόσμο.

Από εκείνη την παρέμβαση έμεινε ιδιαίτερα γνωστή η φράση για την «κρυφή Ελλάδα» που υπάρχει στην καρδιά των ανθρώπων της Δύσης. Δεκαετίες αργότερα, η ίδια αναφορά θα επανερχόταν στον δημόσιο λόγο ενός άλλου Γάλλου πολιτικού.

2017: Όταν ο Μακρόν μίλησε ελληνικά στην Πνύκα

Στις 7 Σεπτεμβρίου 2017, ο Εμανουέλ Μακρόν επέλεξε την Πνύκα για να παρουσιάσει το όραμά του για το μέλλον της Ευρώπης. Ο Γάλλος πρόεδρος ξεκίνησε μάλιστα στα ελληνικά, λέγοντας: «Πριν από 2.500 χρόνια εδώ στον λόφο της Πνύκας, οι Αθηναίοι επινόησαν τη Δημοκρατία».

Στην ομιλία του αναφέρθηκε στην ανάγκη ανανέωσης του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, προειδοποιώντας ότι η διάλυση της Ευρώπης θα αποτελούσε «πολιτική και ιστορική αυτοκτονία». Μίλησε επίσης για την ελληνική οικονομική κρίση και τις συνέπειές της στη νέα γενιά, θέτοντας το ερώτημα: «Τι δίνουμε στους νέους της Ελλάδας εδώ και δέκα χρόνια; Λιτότητα και ανεργία».

Παράλληλα, πρότεινε έναν «οδικό χάρτη» για την Ευρώπη της επόμενης δεκαετίας και μια ευρύτερη διαβούλευση με τη συμμετοχή των Ευρωπαίων πολιτών. Ο Μακρόν χρησιμοποίησε επίσης τη γνωστή αναφορά του Μαλρό για την «κρυφή Ελλάδα» στην καρδιά των ανθρώπων της Δύσης, ενώ ολοκλήρωσε την ομιλία του επικαλούμενος τον Γιώργο Σεφέρη και το «θαύμα» που κυκλοφορεί στις φλέβες του ανθρώπου.

Ο Μάρκο Ρούμπιο στο βήμα της Πνύκας

Σήμερα, 7 Οκτωβρίου 2026, η Πνύκα αποκτά και πάλι διεθνή πολιτική επικαιρότητα, αυτή τη φορά με την παρουσία του Μάρκο Ρούμπιο. Ο υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών επισκέπτεται την Αθήνα και η ομιλία του στον ιστορικό χώρο αποτέλεσε μία από τις πλέον συμβολικές στιγμές του προγράμματός του.

Η Πνύκα δεν είναι ένα συνηθισμένο φόντο για μια πολιτική ομιλία. Η ιστορία της μετατρέπει την επιλογή του χώρου σε μέρος του ίδιου του μηνύματος. Περισσότερο από δυόμισι χιλιάδες χρόνια μετά τις συνελεύσεις των Αθηναίων πολιτών, ο λόφος εξακολουθεί να συνδέεται με τον δημόσιο λόγο και με έννοιες όπως η δημοκρατία, η ελευθερία και η συμμετοχή.

Από την αρχαία Αθήνα έως τη δημιουργία του σύγχρονου ελληνικού κράτους και από τις μεγάλες ευρωπαϊκές παρεμβάσεις του 20ού και του 21ου αιώνα μέχρι τη σημερινή παρουσία του επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας, ο συμβολισμός παραμένει ισχυρός.

Εκεί όπου οι Αθηναίοι πολίτες συγκεντρώνονταν για να αποφασίσουν για την πόλη τους, ο Κολοκοτρώνης μίλησε στους νέους για την Επανάσταση και τους κινδύνους της διχόνοιας. Αργότερα, Ευρωπαίοι πολιτικοί και διανοούμενοι χρησιμοποίησαν την ιστορική μνήμη του χώρου για να μιλήσουν για την Ευρώπη, τον πολιτισμό και τη δημοκρατία.

Πηγή – Ελεύθερος Τύπος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy