Συναντήσεις
Ο Αντώνης Γεωργίου συναντά τη Carlota Ferrer που σκηνοθετεί τις Τρωάδες του Ευριπίδη, παραγωγή των Producciones Come y Calla και Διεθνούς Φεστιβάλ Κλασικού Θεάτρου της Μέριδα και αποτελεί την εναρκτήρια παραγωγή του φετινού Διεθνούς Φεστιβάλ Αρχαίου Ελληνικού Δράματος
Τι μπορεί να προσφέρει σήμερα η επαναλαμβανόμενη παρουσίαση ενός αρχαίου ελληνικού έργου τόσο στο ίδιο το θέατρο όσο και στο σύγχρονο κοινό;
Η αρχαία τραγωδία δεν ανεβαίνει ξανά επειδή ανήκει στο παρελθόν. Ανεβαίνει ξανά επειδή η ιστορία εξακολουθεί να επαναλαμβάνεται. Κάθε γενιά πιστεύει ότι βιώνει μια πρωτοφανή κρίση. Η τραγωδία, όμως, μας υπενθυμίζει πως η βία, η εξορία, η εξουσία, το πένθος και η κατάρρευση πολιτισμών συνοδεύουν την ανθρωπότητα από τις απαρχές της.
Για το θέατρο, τα κείμενα αυτά παραμένουν ένα ανεξάντλητο εργαστήριο. Μας καλούν να επαναστοχαστούμε τη σχέση ανάμεσα στη γλώσσα, το σώμα, την τελετουργία και την κοινότητα. Αντιστέκονται στο να μετατραπούν σε μουσειακά εκθέματα.
Για το κοινό, η τραγωδία προσφέρει κάτι ολοένα και πιο σπάνιο: τη δυνατότητα μιας συλλογικής εμπειρίας αναστοχασμού αντί της άμεσης κρίσης. Το θέατρο είναι ίσως ο μοναδικός χώρος όπου εξακολουθούμε να συγκεντρωνόμαστε για να αντικρίσουμε μαζί όσα, κατά βάθος, θα προτιμούσαμε να αποφύγουμε.
Πώς πρέπει, κατά τη γνώμη σας, να προσεγγίζει ένας σκηνοθέτης ένα αρχαίο κείμενο στη σημερινή εποχή; Πιστεύετε ότι υπάρχουν ορισμένα όρια —δραματουργικά ή σκηνοθετικά— στην προσέγγιση της αρχαίας τραγωδίας, τα οποία δεν ισχύουν για άλλα θεατρικά είδη;
Δεν πιστεύω στα ιερά κείμενα. Πιστεύω όμως στον σεβασμό προς την αναγκαιότητα που τα γέννησε.
Ο σκηνοθέτης δεν οφείλει ούτε να εικονογραφήσει το παρελθόν ούτε να επιβάλει απλώς το παρόν πάνω στο κείμενο. Το ζητούμενο είναι να ανακαλύψει το σημείο όπου τα δύο συναντώνται. Η αρχαία τραγωδία δεν είναι αρχαιολογία, είναι μια ζωντανή συνάντηση ανάμεσα σε δύο ιστορικές στιγμές.
Δεν θεωρώ ότι τα όρια είναι αισθητικά αλλά ηθικά. Τα πάντα μπορούν να επανερμηνευθούν, αρκεί η επανερμηνεία να προκύπτει από έναν ουσιαστικό διάλογο με το ίδιο το έργο και όχι από την επιθυμία να σοκάρει ή να το διακοσμήσει. Οι ριζοσπαστικές σκηνικές προσεγγίσεις αποκτούν νόημα μόνο όταν αποκαλύπτουν κάτι ουσιώδες για την ανθρώπινη συνθήκη.
Για ποιους λόγους επιλέξατε τη συγκεκριμένη τραγωδία; Πού εστιάζει η σκηνοθετική σας ματιά σε αυτή την παράσταση;
Επέλεξα τις Τρωάδες γιατί αρνούνται κάθε παρηγοριά. Κοιτούν κατάματα ό,τι απομένει όταν η βία έχει ήδη συντελεστεί. Η τραγωδία δεν μιλά για το ίδιο το γεγονός. Μιλά για όσα το γεγονός αφήνει πάνω στο σώμα. Από εκεί αρχίζει και η δική μου ματιά.
Το ενδιαφέρον μου δεν είναι να ανασυνθέσω την ιστορική άλωση της Τροίας, αλλά να παρατηρήσω τις συνέπειές της: πώς το πένθος κατοικεί στο σώμα, πώς η μνήμη επιβιώνει της καταστροφής, πώς η ταυτότητα εξακολουθεί να υπάρχει ακόμη κι όταν έχει χαθεί η πατρίδα.
Η παράσταση κατοικεί σε εκείνον τον εύθραυστο χώρο όπου οι άνθρωποι εξακολουθούν να αναπνέουν μετά την καταστροφή. Πρόκειται για έναν χώρο πολιτικό, αλλά πάνω απ’ όλα βαθιά ανθρώπινο.
Όταν οι θεατές φεύγουν από το θέατρο, ο κόσμος έξω δεν έχει αλλάξει, ίσως όμως να έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο τον αντικρίζουν
Σε αντίθεση με τους αρχαίους, σήμερα γινόμαστε μάρτυρες πολέμων σε πραγματικό χρόνο, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία, ο μαζικός εκτοπισμός πληθυσμών και γενοκτονίες, όπως αυτή που εκτυλίσσεται στη Γάζα. Ποια ευθύνη φέρουμε ως πολίτες του κόσμου;
Η τεχνολογία έχει καταργήσει την απόσταση ανάμεσα σε εμάς και τον ανθρώπινο πόνο. Η εγγύτητα, όμως, δεν γεννά από μόνη της ευθύνη. Καθημερινά δεχόμαστε χιλιάδες εικόνες και κινδυνεύουμε να μετατραπούμε σε θεατές αντί για μάρτυρες.
Η τέχνη δεν μπορεί να σταματήσει τους πολέμους. Το θέατρο δεν μπορεί να υποκαταστήσει την πολιτική δράση. Μπορεί, όμως, να αντισταθεί στην αδιαφορία.
Η ευθύνη μας αρχίζει από τη στιγμή που αρνούμαστε να αποδεχθούμε την κανονικοποίηση της βίας. Κάθε άμαχος που χάνεται, κάθε οικογένεια που εκτοπίζεται, κάθε κοινότητα που αφανίζεται, οφείλει να συνεχίζει να μας συγκλονίζει. Από τη στιγμή που ο πόνος γίνεται κάτι το συνηθισμένο, αρχίζει να διαβρώνεται και η ίδια η δημοκρατία.
Η τραγωδία δεν μας ζητά να αποφανθούμε ποιος έχει δίκιο. Μας καλεί να αναρωτηθούμε τι απομένει ύστερα από τη βία. Το θέατρο αποκαθιστά τα πρόσωπα πίσω από τους αριθμούς και μας υπενθυμίζει ότι κάθε αριθμός αντιστοιχεί σε μια ανθρώπινη ζωή.
Η αρχαία τραγωδία ανεβαίνει ξανά επειδή η ιστορία εξακολουθεί να επαναλαμβάνεται
Πως αντιλαμβάνεστε την αριστοτελική κάθαρση και πώς πιστεύετε ότι μπορεί να επιτευχθεί σήμερα στη σκηνή;
Δεν αντιλαμβάνομαι την κάθαρση ως συναισθηματική εκτόνωση ή εξαγνισμό. Για μένα, η κάθαρση είναι μια μεταμόρφωση της αντίληψης.
Όταν οι θεατές φεύγουν από το θέατρο, ο κόσμος έξω δεν έχει αλλάξει, ίσως όμως να έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο τον αντικρίζουν. Αν επιστρέψουν στο σπίτι τους κουβαλώντας ένα ερώτημα που δεν είχαν πριν, τότε κάτι ουσιαστικό έχει συμβεί.
Σήμερα, η κάθαρση δεν είναι παρηγοριά. Είναι όξυνση της συνείδησης.Και δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από την εξήγηση. Αναδύεται μέσα από την εμπειρία: μέσα από τα σώματα, τη σιωπή, τον ρυθμό, τις εικόνες, τη μουσική και εκείνη τη μυστηριώδη συνάντηση ανάμεσα στους ερμηνευτές και τους θεατές.
Το θέατρο είναι ίσως ο μοναδικός χώρος όπου εξακολουθούμε να συγκεντρωνόμαστε για να αντικρίσουμε μαζί όσα, κατά βάθος, θα προτιμούσαμε να αποφύγουμε
Θα μπορούσατε να μοιραστείτε μαζί μας κάποιες παραστάσεις αρχαίου δράματος που σας έχουν αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα;
Πολλές παραστάσεις διαμόρφωσαν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνομαι την τραγωδία, όμως το έργο του Romeo Castellucci υπήρξε ιδιαίτερα σημαντικό για μένα. Προσεγγίζει τον αρχαιοελληνικό μύθο όχι ως λογοτεχνία, αλλά ως μια ανεξάντλητη πηγή εικόνων που μας φέρνουν αντιμέτωπους με τα όρια της αναπαράστασης.
Έχω επίσης επηρεαστεί βαθιά από τον τρόπο με τον οποίο η Ariane Mnouchkine αντιλαμβάνεται την τελετουργία και τη συλλογική θεατρική πράξη, από τη ριζοσπαστική σωματική γλώσσα του Tadashi Suzuki, καθώς και από σύγχρονους σκηνοθέτες που κατόρθωσαν να βρουν νέες θεατρικές γλώσσες για τα κλασικά έργα, χωρίς να εγκαταλείψουν τν ηθική τους πολυπλοκότητα.
Οι παραστάσεις που μένουν πραγματικά μέσα μου δεν είναι εκείνες που εκσυγχρονίζουν την τραγωδία απλώς και μόνο για να την εκσυγχρονίσουν. Είναι εκείνες που αποκαλύπτουν ότι αυτά τα αρχαία έργα εξακολουθούν να μιλούν για εμάς, επειδή συνεχίζουν να θέτουν το ίδιο θεμελιώδες ερώτημα: πώς μπορούμε να παραμείνουμε άνθρωποι μέσα στη βία;
Συναντήσεις
