Read More
Της Χριστίνας Νικολάου *
Η επιβολή του φόρου σήμερα αποτελεί λανθασμένη πολιτική επιλογή, καθώς οι απαραίτητες υποδομές και συνθήκες που θα επέτρεπαν στους πολίτες και στις επιχειρήσεις να αλλάξουν συμπεριφορά δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί. Για αυτό θεωρούμε ότι η συζήτηση για την επιβολή φόρου ταφής αποβλήτων είναι άκαιρη. Η φιλοσοφία του μέτρου είναι γνωστή. Η ταφή αποβλήτων πρέπει να περιοριστεί και να δοθούν κίνητρα για ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση. Όμως ένα μέτρο δεν κρίνεται μόνο από τον στόχο του. Κρίνεται και από τον χρόνο εφαρμογής του, τις προϋποθέσεις που υπάρχουν και τις συνέπειες που θα έχει στην κοινωνία.
Η διαχείριση των αποβλήτων αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές προκλήσεις της Κύπρου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πιέζει τα κράτη-μέλη να μειώσουν την ταφή αποβλήτων και να αυξήσουν την ανακύκλωση και την επαναχρησιμοποίηση. Στο πλαίσιο αυτό, η Κυπριακή Δημοκρατία, υπό τη διακυβέρνηση ΔΗΣΥ-Αναστασιάδη, έχει δεσμευτεί μέσω του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας να προχωρήσει στην εφαρμογή φόρου ταφής αποβλήτων ως οικονομικό εργαλείο για τη μείωση των ποσοτήτων που καταλήγουν στους χώρους υγειονομικής ταφής και ως μέρος του πακέτου των λεγόμενων πράσινων φορολογιών. Ωστόσο, η επιβολή του φόρου σήμερα αποτελεί λανθασμένη πολιτική επιλογή, καθώς οι απαραίτητες υποδομές και συνθήκες που θα επέτρεπαν στους πολίτες και στις επιχειρήσεις να αλλάξουν συμπεριφορά δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί. Και σήμερα οι προϋποθέσεις αυτές δεν υπάρχουν.
Δεν μπορεί το κράτος να ζητά από τους πολίτες να αλλάξουν συμπεριφορά όταν δεν έχει ολοκληρώσει τις υποδομές που οι ίδιοι χρειάζονται για να το κάνουν. Δεν μπορεί να επιβάλλει νέες χρεώσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις όταν σε πολλές περιοχές της χώρας οι δυνατότητες ανακύκλωσης, διαλογής στην πηγή και διαχείρισης βιοαποβλήτων παραμένουν ανεπαρκείς. Το ΑΚΕΛ δεν αποδέχεται τη λογική «πληρώστε σήμερα και θα βρούμε τις λύσεις αύριο». Αντίθετα, υποστηρίζουμε ότι πρώτα πρέπει να λειτουργήσουν πλήρως οι υποδομές που χρηματοδοτούνται μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης, να επεκταθούν τα προγράμματα ανακύκλωσης σε κάθε δήμο και κοινότητα, να ενημερωθούν οι πολίτες και να δοθούν πραγματικές επιλογές σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Δεν μπορούμε επίσης να αγνοήσουμε τη σημερινή οικονομική πραγματικότητα. Οι εργαζόμενοι, οι συνταξιούχοι, οι νέες οικογένειες και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν ήδη ένα ιδιαίτερα αυξημένο κόστος ζωής. Κάθε νέα επιβάρυνση μεταφέρεται τελικά στην κοινωνία. Είτε μέσω των δημοτικών τελών, είτε μέσω των υπηρεσιών, είτε μέσω των τιμών των προϊόντων.
Για το ΑΚΕΛ, η προστασία του περιβάλλοντος και η κοινωνική δικαιοσύνη είναι έννοιες αλληλένδετες. Δεν μπορεί να επιτυγχάνεται η μία εις βάρος της άλλης. Οι περιβαλλοντικές πολιτικές πρέπει να έχουν στο επίκεντρο τον άνθρωπο και όχι να μετατρέπονται σε πρόσθετα βάρη για όσους ήδη δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα. Γι’ αυτό καλούμε την κυβέρνηση να προχωρήσει πρώτα στην ολοκλήρωση των αναγκαίων έργων και να αξιοποιήσει πλήρως τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης για τη δημιουργία ενός σύγχρονου και αποτελεσματικού συστήματος διαχείρισης αποβλήτων. Η Κύπρος χρειάζεται μια σοβαρή περιβαλλοντική στρατηγική. Χρειάζεται μεταρρυθμίσεις που να πετυχαίνουν τους στόχους τους. Χρειάζεται πολιτικές που να κερδίζουν την εμπιστοσύνη της κοινωνίας. Και αυτή η εμπιστοσύνη δεν χτίζεται με νέες επιβαρύνσεις πριν δοθούν οι απαραίτητες λύσεις. Ως ΑΚΕΛ λέμε ξεκάθαρα: ναι στη μείωση της ταφής αποβλήτων, ναι στην ανακύκλωση και την πράσινη μετάβαση, αλλά με σχέδιο, με δικαιοσύνη και με σεβασμό στις ανάγκες των πολιτών. Γιατί η περιβαλλοντική πολιτική πετυχαίνει μόνο όταν είναι ταυτόχρονα αποτελεσματική και κοινωνικά δίκαιη.
Ο φόρος ταφής δεν έχει εισπρακτικό χαρακτήρα. Σκοπός του είναι να καταστήσει οικονομικά ασύμφορη την απόρριψη αποβλήτων σε χώρους ταφής και να ενθαρρύνει την ανακύκλωση, τη διαλογή στην πηγή και την ανάκτηση υλικών. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες το μέτρο λειτούργησε αποτελεσματικά, αλλά εφαρμόστηκε μόνο όταν υπήρχαν διαθέσιμες εναλλακτικές επιλογές διαχείρισης αποβλήτων. Η βασική αρχή της περιβαλλοντικής πολιτικής είναι ότι πρώτα παρέχονται οι υποδομές και στη συνέχεια επιβάλλονται οι οικονομικές κυρώσεις. Διαφορετικά, οι πολίτες και οι επιχειρήσεις τιμωρούνται χωρίς να έχουν τη δυνατότητα να συμμορφωθούν.
Η Κύπρος έχει εξασφαλίσει σημαντικούς πόρους από το ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας για τη δημιουργία ενός σύγχρονου συστήματος διαχείρισης αποβλήτων. Οι επενδύσεις περιλαμβάνουν: Επέκταση των προγραμμάτων διαλογής στην πηγή. Ανάπτυξη δικτύων συλλογής βιοαποβλήτων. Δημιουργία «Πράσινων Σημείων» και κέντρων επαναχρησιμοποίησης. Βελτίωση των συστημάτων ανακύκλωσης. Ψηφιακή παρακολούθηση των ροών αποβλήτων.
Οι επενδύσεις αυτές έχουν ακριβώς τον σκοπό να επιτρέψουν στην κοινωνία να μειώσει την παραγωγή αποβλήτων και την εξάρτηση από την ταφή.
Το ΑΚΕΛ διαχρονικά στηρίζει τις πολιτικές που προστατεύουν το περιβάλλον, προωθούν την κυκλική οικονομία και διασφαλίζουν ένα βιώσιμο μέλλον για τις επόμενες γενιές. Η μάχη κατά της κλιματικής κρίσης και η ορθολογική διαχείριση των αποβλήτων δεν είναι επιλογή. Είναι αναγκαιότητα.
Η διαχείριση των αποβλήτων αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές προκλήσεις της Κύπρου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πιέζει τα κράτη-μέλη να μειώσουν την ταφή αποβλήτων και να αυξήσουν την ανακύκλωση και την επαναχρησιμοποίηση. Στο πλαίσιο αυτό, η Κυπριακή Δημοκρατία, υπό τη διακυβέρνηση ΔΗΣΥ-Αναστασιάδη, έχει δεσμευτεί μέσω του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας να προχωρήσει στην εφαρμογή φόρου ταφής αποβλήτων ως οικονομικό εργαλείο για τη μείωση των ποσοτήτων που καταλήγουν στους χώρους υγειονομικής ταφής και ως μέρος του πακέτου των λεγόμενων πράσινων φορολογιών.
- Οι υποδομές δεν έχουν ολοκληρωθεί. Σε πολλές περιοχές της Κύπρου εξακολουθούν να απουσιάζουν ολοκληρωμένα συστήματα χωριστής συλλογής βιοαποβλήτων, ενώ η πρόσβαση σε υποδομές ανακύκλωσης δεν είναι ομοιόμορφη σε όλες τις κοινότητες και τους δήμους. Η επιβολή φόρου πριν από την πλήρη λειτουργία των υποδομών σημαίνει ότι οι πολίτες θα πληρώνουν περισσότερο χωρίς να διαθέτουν πραγματικές εναλλακτικές επιλογές.
- Αυξάνει το κόστος ζωής. Ο φόρος ταφής μεταφέρεται αναπόφευκτα στα δημοτικά τέλη, στο κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων και τελικά στις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών. Σε μια περίοδο όπου νοικοκυριά και επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν ήδη αυξημένο κόστος ενέργειας, επιτοκίων και γενικότερου πληθωρισμού, η πρόσθετη επιβάρυνση είναι κοινωνικά και οικονομικά δύσκολα διαχειρίσιμη.
- Δημιουργεί αίσθημα αδικίας. Οι πολίτες είναι περισσότερο πρόθυμοι να αποδεχθούν περιβαλλοντικές χρεώσεις όταν βλέπουν ότι το κράτος έχει προηγουμένως δημιουργήσει τις αναγκαίες επιλογές ανακύκλωσης και ανάκτησης.
- Υπάρχει κίνδυνος αύξησης της παράνομης απόρριψης. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι όταν αυξάνεται το κόστος νόμιμης διάθεσης αποβλήτων χωρίς να υπάρχουν επαρκείς εναλλακτικές λύσεις, ενισχύεται ο κίνδυνος παράνομων απορρίψεων σε αγροτικές περιοχές, ανοικτούς χώρους και ρέματα. Αυτό όχι μόνο υπονομεύει τους περιβαλλοντικούς στόχους, αλλά δημιουργεί και πρόσθετο κόστος για το κράτος και τις τοπικές αρχές.
- Ακυρώνεται ο αναπτυξιακός σκοπός του Ταμείου Ανάκαμψης. Η λογική του Ταμείου Ανάκαμψης είναι να χρηματοδοτήσει πρώτα τον μετασχηματισμό της οικονομίας και στη συνέχεια να εφαρμοστούν οι νέες πολιτικές. Εάν ο φόρος επιβληθεί πριν αποδώσουν οι επενδύσεις που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο, τότε ανατρέπεται η φυσική ακολουθία των μεταρρυθμίσεων και μειώνεται η κοινωνική αποδοχή τους.
Η επιβολή του φόρου σήμερα κινδυνεύει να μετατραπεί από κίνητρο περιβαλλοντικής αλλαγής σε μια επιπλέον οικονομική επιβάρυνση για πολίτες και επιχειρήσεις. Η ορθότερη προσέγγιση είναι πρώτα να ολοκληρωθούν οι επενδύσεις, να δοθούν οι απαραίτητες επιλογές στην κοινωνία και στη συνέχεια να εξεταστεί κατά πόσο το μέτρο είναι αναγκαίο. Οι χώρες που επέβαλαν υψηλούς φόρους ταφής το έκαναν αφού προηγουμένως δημιούργησαν ολοκληρωμένα συστήματα ανακύκλωσης, διαλογής στην πηγή και Πληρώνω Όσο Πετώ.
* Περιβαλλοντολόγος, Μέλος Κ.Ε. ΑΚΕΛ, Επικεφαλής Τομέα Βιώσιμης Ανάπτυξης και Αειφορίας Κ.Ε. ΑΚΕΛ
Της Χριστίνας Νικολάου *
