Read More
Ο παιδοογκολόγος Δρ. Λοΐζος Λοΐζου μιλά στη Γεωργία Μιχαήλ για τη Cyprus Times, για την πορεία της παιδοογκολογίας στην Κύπρο, τη διεθνή αναγνώριση της χώρας μας, την τεχνητή νοημοσύνη, τις θεωρίες συνωμοσίας γύρω από τον καρκίνο, τα πολύτιμα μαθήματα που του δίδαξαν οι μικροί του ασθενείς αλλά και την αξία της ειλικρίνειας.
Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να ακολουθήσετε την παιδική ογκολογία; Είναι ένας σημαντικός και απαραίτητος τομέας στην ιατρική αλλά υπάρχει και έντονη συναισθηματική φόρτιση.
Διάλεξα την ιατρική γιατί ήθελα να προσφέρω στον άνθρωπο. Να κάνω κάτι που να είναι χρήσιμο και ωφέλιμο στην κοινωνία. Επέλεξα την παιδιατρική γιατί αγαπούσα τα παιδιά και καθοδόν βλέποντας τις διάφορες υποειδικότητες, είδα έναν τομέα στον οποίο υπήρχε μεγάλη ανάγκη. Ήταν τέλος της δεκαετίας του 1970 και αρχές του 1980. Τότε άρχισαν να γίνονται οι πρώτες επιτυχίες στην παιδοογκολογία. Με είχε σημαδέψει μία έφηβη που είχα δει, στα πλαίσια της εξάσκησης μου ως νέος γιατρός στις Βρυξέλλες. Ήταν ένα κοριτσάκι 16 χρονών, το οποίο δυστυχώς, έπρεπε να του γίνει ακρωτηριασμός λόγω καρκίνου στα κόκκαλα. Έβλεπα τους γιατρούς πώς προσπαθούσαν και αυτό με εντυπωσίασε. Και έτσι έτυχε σταδιακά να ασχοληθώ με τον τομέα αυτό ενώ ήμουν στην παιδιατρική. Υπήρχαν μεγάλες ανάγκες και υπήρχε χώρος προσφοράς. Σαφώς είναι δύσκολο και οδυνηρό τόσο στον ψυχολογικό τομέα όσο και σε θέμα επιστήμης. Είναι ιδιαίτερα περίπλοκο διότι είναι παιδιά διαφόρων ηλικιών, από βρέφη μέχρι και 19 ετών. Όσον αφορά το ψυχολογικό κομμάτι είναι εξαιρετικά ψυχοφθόρο γιατί ο γιατρός προσπαθεί να αντιμετωπίσει μία ασθένεια σε παιδιά, δηλαδή στα πολυτιμότερα όντα που έχουμε.
Από επιστημονικής άποψης είναι ένας τομέας που είναι σύνθετος γιατί δεν έχεις να κάνεις με μία μόνο νόσο αλλά με ένα τεράστιο φάσμα εκατοντάδων ασθενειών που η κάθε μία έχει τα δικά της χαρακτηριστικά. Ο καρκίνος εξ’ ορισμού είναι αναρχικός. Υπάρχει ο κίνδυνος να πρέπει να αντιμετωπίσεις διαφορετικές ασθένειες σε διαφορετικές ηλικίες. Αλλιώς είναι η νόσος του βρέφους, αλλιώς του νηπίου και ούτω καθεξής. Μάλιστα, η παιδογκολογία διεθνώς καλύπτει μέχρι και τις ηλικίες 21 έως 23 ετών.
Ωστόσο θεώρησα ότι ήταν ένας τομέας που μπορούσα να προσφέρω και είχα σίγουρα και εγώ τις προκλήσεις μου. Σιγά- σιγά όμως κατάφερα να το δω ως ιατρός. Στόχος μας είναι να βοηθούμε τον συνάνθρωπο μας, πόσο μάλλον τα παιδιά. Και έτσι αφιερώθηκα σε αυτό.
Θεωρείται δικαιολογημένο που ακόμη και σήμερα η λέξη καρκίνος τρομάζει τον κόσμο;
Διαχρονικά είναι μία πραγματικότητα. Ευτυχώς, τις τελευταίες δεκαετίες, παρατηρείται σημαντική βελτίωση στα ποσοστά ίασης και στα παιδιά και στους ενήλικες. Υπάρχουν πλέον καρκίνοι που είναι πλήρως ιάσιμοι. Κυρίως στα παιδιά σε αναπτυγμένες χώρες, όπως στην Κύπρο, έχουμε ποσοστά ίασης άνω του 82 -85% ενώ στους ενήλικες ανάπτετε συνεχώς και είμαστε στο 50-60%. Ως εκ τούτου, αυτή η φοβία για τον καρκίνο σιγά-σιγά υποχωρεί.
Πώς ήταν η εικόνα της παιδικής ογκολογίας στην Κύπρο όταν ξεκινήσατε και πώς είναι σήμερα;
Το 1987-88 με κάλεσε ο τότε Υπουργός Υγείας, Δρ. Παπαγεωργίου, επειδή υπήρχε μεγάλη ανάγκη στην Κύπρο καθώς δεν υπήρχαν οργανωμένες υπηρεσίες για τα παιδιά με καρκίνο, λευχαιμία κτλ. Δεν υπήρχε τίποτα οργανωμένο για την παιδογκολογία. Εγώ βρισκόμουν στην Γαλλία και εργαζόμουν στον τομέα αυτό. Με το κάλεσμα του, επέστρεψα το 1989 στην Κύπρο, για να φτιάξουμε τις ανάλογες υπηρεσίες. Έτσι σήμερα, μετά από 36 χρόνια, είμαστε περήφανοι γιατί η Κύπρος κατάφερε κυρίως με τις δικές της δυνάμεις, αλλά στα πρώτα βήματα και με τη βοήθεια από άλλες χώρες, να δημιουργήσουμε αυτά που έχουμε σήμερα. Το κάναμε ως κοινωνία, ως κράτος, ως γιατροί. Όλοι μαζί καταφέραμε σήμερα, η Κύπρος να έχει παρά πολλά επιτεύγματα και πρωτιές στον τομέα αυτό. Είμαστε μεταξύ των χωρών που έχουν τα μεγαλύτερα ποσοστά ίασης για τα παιδιά με καρκίνο. Είμαστε μία από τις ελάχιστες χώρες παγκόσμια που καταφέραμε και έχουμε έναν εύρωστο, με εξαιρετικά ποιοτικά κριτήρια πληθυσμιακό αρχείο καρκίνων παιδιών και εφήβων. Κάτι που είναι πολύ σημαντικό, διότι μας επιτρέπει να βλέπουμε όλη τη δουλειά που έχει γίνει. Μπορούμε να αξιολογούμε τη συχνότητα των καρκίνων, τις διαχρονικές τάσεις, τη γεωγραφική κατανομή, την επιβίωση, τη θνησιμότητα και ως ένα σημείο την ποιότητα ζωής αυτών που νικούν τον καρκίνο. Άρα μετά από 36 χρόνια η Κύπρος κατάφερε σχεδόν από το μηδέν να φθάσει σε αξιοζήλευτα επίπεδα και δεν έχουμε τίποτα να ζηλέψουμε από χώρες ανεπτυγμένες του δυτικού κόσμου. Πλην, βέβαια, αυτό που εμείς δε μπορούμε να κάνουμε λόγω του ότι είμαστε μικρή χώρα. Όπως για παράδειγμα αλλογενής μεταμόσχευση του μυελού των οστών, περίπλοκες νευροχειρουργικές επεμβάσεις εγκεφάλου και άλλες.
Θα μπορούσε όμως μελλοντικά να γίνουν κι αυτά;
Όχι, γιατί είναι μικροί οι αριθμοί αυτών των περιστατικών. Οπότε, πρέπει να βλέπουμε τις δυνάμεις μας. Γνωρίζουμε τις δυνατότητες μας και όταν δε μπορούμε να κάνουμε κάτι το παραπέμπουμε στο εξωτερικό. Όταν έχεις 3 ή 4 περιστατικά τον χρόνο δε δικαιολογείται να το κάνουμε, είναι προτιμότερο να το στέλνουμε σε κέντρα της Ευρώπης, Γερμανία ή Γαλλία, όπου εκεί έχουν μεγαλύτερους αριθμούς, μεγαλύτερη εμπειρία. Σημαντικό είναι να γνωρίζεις τι μπορείς και τι δε μπορείς να κάνεις. Σε ότι πέτυχαμε, ήταν επειδή ξέραμε ότι είχαμε τις δυνατότητες.
Μία άλλη επιτυχία ήταν και προσωπική. Για άλλη μία φορά αναγνωριστήκατε διεθνώς ως μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες στην ογκολογία. Αυτή η διάκριση τι σημαίνει τόσο για σας όσο και για την Κύπρο;
Εκτιμώ ότι είναι μία τιμή για όλη την Κύπρο γιατί πρέπει ο καθένας μας να θεωρεί τον εαυτό του ως αντιπρόσωπο της πολιτείας, του κράτους, της πατρίδας μας. Νιώθω ότι ο καθένας μας πρέπει να κάνει το καλύτερο δυνατό στον τομέα που βρίσκεται και να προσπαθεί να προσφέρει για την κοινωνία. Σημαντικό είναι όλοι μας να αναγνωρίζουμε τις ικανότητες μας, να βοηθούμε συνανθρώπους μας με τον καλύτερο τρόπο, να συνεργαζόμαστε με ανθρώπους που έχουν την ίδια νοοτροπία έτσι ώστε να δημιουργούμε πυρήνες θετικούς μέσα στην κοινωνία για να παράγουμε έργο. Έναν έργο που στην πορεία εάν το κάνουμε με αγάπη και πάθος θα αναγνωριστεί. Χωρίς παράπονα, χωρίς κριτικές με γνώμονα το κοινό καλό. Στη δική μου περίπτωση επειδή δραστηριοποιούμε πολλά χρόνια και στο εξωτερικό, και τα τελευταία τρία χρόνια πολύ έντονα με το διεθνές σχέδιο της Κύπρου για τα παιδιά με καρκίνο, αυτό αναγνωρίστηκε. Έχουμε πάρα πολλές δράσεις σε πολλές χώρες του εξωτερικού σε τρεις τομείς. Τη διαπαιδαγώγηση πληθυσμών, τη διαπαιδαγώγηση επαγγελματικών υγείας και την παροχή θεραπειών ως μικρή Κύπρος. Εδώ και τρία χρόνια έχουμε ακουστεί παγκόσμια. Αυτές οι διακρίσεις προκύπτουν από αυτά επειδή είμαι ο εμπνευστής, τρέχω αυτά τα προγράμματα με τη βοήθεια όλων. Είναι, όμως, συνεργασία πολλών παραγόντων. Παγκύπριος Ιατρικός Σύλλογος, Παιδιατρική Εταιρεία Κύπρου , Ιατρική Σχολή Λευκωσίας και του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου και η ΑΧΕΠΑ. Έχουμε συνεργασία και με τη γαλλική ομάδα για τα παιδιά με καρκίνο στην Αφρική. Εδώ υπάρχει συμβολή και των Υπουργών Υγείας, Εξωτερικών αλλά και του Προέδρου της Δημοκρατίας. Όλοι αυτοί μαζί, ως Κύπρος, δρούμε για να βοηθήσουμε παιδιά με καρκίνο αλλά και άλλες καταστροφικές παθήσεις. Η Κύπρος μπορεί να είναι ένας κόμβος, ένας φάρος και παροχής ανθρωπιστικής αλλά και ιατρικής βοήθειας και τεχνογνωσίας και παραγωγής γνώσης. Πολύ σημαντικό είναι ότι προσφέροντας, μαθαίνουμε και εμείς πάρα πολλά πράγματα.
Όσον αφορά τώρα την τεχνολογία και την εξέλιξη της με την τεχνητή νοημοσύνη. Πως βλέπετε να αλλάζει την ογκολογία;
Πρόκειται για μία καταπληκτική εξέλιξη. Θα έλεγα ότι είναι δώρο του Θεού προς τους ανθρώπους. Η τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να τη μάθουμε, να γίνει μία οριζόντια δεξιότητα για όλους. Ένα εργαλείο που δεν πρέπει να το φοβόμαστε. Εναπόκειται σε εμάς να το μάθουμε και να το χρησιμοποιούμε με τον σωστό τρόπο στην καθημερινή μας ζωή. Ένα εργαλείο που θα αναπτύσσεται συνεχώς και θα είναι καλό να μάθουμε να το χρησιμοποιούμε και να είναι προς όφελος εμάς και των συνανθρώπων μας. Δεν πρέπει να τη φοβόμαστε.
Μπορεί να βοηθήσει ώστε κάποια στιγμή να φθάσουμε στο σημείο που ο παιδικός καρκίνος να θεραπεύεται στο 100% των περιπτώσεων;
Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα από τα πολλά «όπλα» τα οποία διαθέτουμε. Μαζί με τα υπόλοιπα, ναι θα μπορούσε. Από μόνη της όμως όχι αλλά ως ακόμη ένα «όπλο» στη φαρέτρα μας, ναι. Έχουμε πάρα πολλές μορφές καρκίνων που ήδη και σήμερα είναι στο 100% τους ιάσιμοι σε παιδιά και σε έφηβους. Αλλά υπάρχουν και άλλοι, όπως οι εγκεφαλικοί που εκεί, δυστυχώς, η πρόοδος δεν ήταν πολύ μεγάλη και η ίαση είναι γύρω στο 60-65 % στην παιδική ηλικία, η χρήση των σύγχρονων τεχνολογικών, είτε είναι χειρουργικές, μικροσκοπικές είτε είναι μοριακής βιολογίας, μαζί με όσα μας προσφέρει οριζόντια η τεχνητή νοημοσύνη θα την εντάξουμε ώστε να βοηθήσει στην ίαση. Είναι ένας σύμβουλος, συμπαραστάτης και βοηθός επί 24ωρου βάσεως.
Ως ένας άνθρωπος από τους πιο ειδικούς στον τομέα πώς απαντάτε στους πιο καχύποπτους που λένε «πώς γίνεται ο άνθρωπος να έφθασε στο φεγγάρι κα να μην έχει βρει το φάρμακο για την ίαση του καρκίνου;».
Καταλαβαίνω αυτούς τους ανθρώπους, μπαίνω στη σκέψη τους και νιώθω τι αισθάνονται. Αλλά εκείνο που θα έπρεπε να προσθέσω στις γνώσεις τους είναι ότι το να πας στο φεγγάρι σε σχέση με το να καταπολεμήσεις τον καρκίνο είναι διαφορετικά πράγματα. Πρώτα απ’ όλα, δεν είναι ο καρκίνος αλλά είναι χιλιάδες, αν όχι περισσότερες, μορφές καρκίνου και ο καθένας έχει τα δικά του ειδικά χαρακτηριστικά. Επιπλέον, οι άνθρωποι είναι διαφορετικοί. Όπως προαναφέραμε, άλλο το βρέφος που μόλις γεννήθηκε και άλλο ο ηλικιωμένος που διαγιγνώσκεται με έναν καρκίνο. Δεν πρέπει να συγκρίνουμε ανόμοια πράγματα. Δεν υπάρχουν συνωμοσίες. Είναι άκρως αδύνατο.
Για να ενισχυθεί αυτή η θεωρία κάποιοι λένε ότι ίσως από πίσω κρύβονται οικονομικά συμφέροντα.
Του εναντίον. Αν είχαν ένα φάρμακο που θα θεράπευε όλους καρκίνους, θα έτρεχε ο πρώτος που το ανακάλυπτε να το πωλήσει. Δεν ευσταθεί αυτό το επιχείρημα. Δεν υπάρχει τεκμηρίωση που να επαληθεύει τέτοιους ισχυρισμούς ή να ενοχοποιεί κάποιον για κάτι τέτοιο. Εγώ τόσα χρόνια δεν έχω δει ποτέ. Επιπλέον, θα υπήρχε περίπτωση δηλαδή χιλιάδες, μην πω εκατομμύρια επιστήμονες, διευθυντές, στελέχη εταιρειών να συνωμότησουν για το ίδιο πράγμα; Δε γίνεται αυτό.
Το άλλο σημείο που ο κοινός ανθρώπινος νους, πολλές φορές, δε μπορεί να κατανοήσει είναι πως ένα παιδάκι πριν προλάβει να γευτεί τη ζωή διαγιγνώσκεται με καρκίνο; Μπορείς πιο εύκολα να δεχθείς τη διάγνωση σε έναν ενήλικα, που ίσως κιόλας η πρότερη ζωή του να το δικαιολογεί.
Έγκειται σε αυτό που έλεγα πιο πριν. Μιλάμε για διαφορετικές παθήσεις. Άλλον ο καρκίνος του πνεύμονα, που 90% οφείλονται στο κάπνισμα, άλλη η γένεση του και άλλη η λευχαιμία που δημιουργείται στο νεογνό, άλλος ο καρκίνος του θυροειδούς που δημιουργείται σε έναν έφηβο και ούτω καθεξής. Δεν είναι όλα σε σχέση με την πρόληψη και την αποφυγή καρκινογόνων παραγόντων. Καρκίνος είναι ένα τεράστιο ανομοιογενές σύνολο πραγμάτων.
Τώρα, αν αφήσουμε στην άκρη τον γιατρό Λοΐζο και πάρουμε μόνο τον άνθρωπο. Ποια από τις χιλιάδες περιπτώσεις που αντιμετωπίσατε δε θα ξεχάσετε ποτέ;
Η κάθε μία είναι ξεχωριστή. Το κάθε παιδί έχει τον δικό του χαρακτήρα. Η φιλοσοφία που είχαμε και έχουμε πάντοτε στο Παιδοογκολογικό Τμήμα του Μακάριου Νοσοκομείου, με τους εξαίρετους γιατρούς, είναι ότι βασιλιάς μας είναι το άρρωστο παιδί και οι γονείς του. Είμαστε στην υπηρεσία τους. Έτσι το κάθε ένα έχει τη δική του χάρη και αγάπη. Είναι ξεχωριστά. Όσον αφορά επιμέρους, επιστημονικά είναι δύσκολο να μπούμε σε λεπτομέρειες.
Πως διαχειρίζεστε την απώλεια ενός παιδιού;
Είναι οδυνηρό για όλους μας. Πρωτίστως για τους γονείς, τα αδέρφια και όλη την οικογένεια. Πρέπει να διαχειριστούμε τον πόνο. Πολλές φορές το ξέρουμε από την αρχή. Μήνες ή ακόμη και χρόνια πριν. Σίγουρα, ως γιατροί, το πρώτο μέλημα μας είναι να αντλήσουν δύναμη από εμάς, δεδομένου ότι θα προσφέρουμε τη βοήθεια μας με τον σωστό τρόπο στους γονείς και στα αδέρφια. Χρειάζεται συγκεκριμένη προσέγγιση την οποία δεν την αποκτάς μόνο με τα θεωρητικά μαθήματα αλλά με τα πολλά χρόνια εμπειρίας. Αντιλαμβάνεστε, ότι είναι από τα χειρότερα πράγματα που μπορούν να συμβούν σε έναν άνθρωπο. Όλα γίνονται με τη βοήθεια βέβαια των νοσηλευτών, των άλλων ιατρών, των ψυχολόγων και κάποτε και των ψυχιάτρων. Από την άλλη όμως, ο καθένας από εμάς, έχει παιδιά, έχει τον δικό του προσωπικό κόσμο και πληγωνόμαστε όλοι. Έχει φορές που υποφέρουμε για εβδομάδες. Συνδέεσαι τόσο στενά μαζί τους. Φυσικά από την άλλη ξέρεις ότι για να κάνεις αυτή την ειδικότητα γνωρίζεις ότι κάθε χρόνο θα χάσεις έναν αριθμό παιδιών. Το περιμένεις, είσαι έτοιμος διαφορετικά αν δεν το δέχεσαι πρέπει να αλλάξεις ειδικότητα.
Υπήρχαν περιπτώσεις που αποκρύψατε την αλήθεια από γονείς; Είπατε ότι κάποιες φορές γνωρίζατε από την αρχή ότι ο ασθενής θα καταλήξει.
Όχι, ποτέ. Είναι μοιραίο λάθος διότι το να αποκρύψεις οδηγεί σε μία κατάσταση έλλειψης διαφάνειας, απουσίας εμπιστοσύνης. Παλαιότερα, υπήρχαν γιατροί οι οποίοι δεν απόκρυβαν την αλήθεια αλλά δεν τολμούσαν κιόλας να την πουν. Το πιο σημαντικό είναι από την αρχή ο ιατρός αντικειμενικά, με γλυκό και όχι απαισιόδοξο τρόπο, διατηρώντας πάντοτε τις ελπίδες, να δώσει την ορθή διάσταση της κατάστασης έτσι ώστε όλοι να είναι ενήμεροι. Φυσικά, θέλει χρόνο να κερδίσεις την εμπιστοσύνη των γονιών αλλά πρέπει πάντοτε να λες την αλήθεια. Αλίμονο, αν έρθει ένας γονιός και σου πει «μα, γιατρέ δε μου είπες ποτέ τέτοιο πράγμα». Δε μου έτυχε και δε θέλω να το ζήσω. Μπορεί στην αρχή να φαίνεσαι κακός και να τους κακοφανεί γιατί λες τα πράγματα πολύ στεγνά αλλά στο τέλος, ακόμη και γονείς που έχασαν τα παιδιά τους, είναι ευγνώμονες γιατί εκτιμούν ότι γνώριζαν από πριν την πραγματικότητα. Θα τους πω για παράδειγμα ότι η νόσος αυτή είναι επικίνδυνη. Τους παρουσιάζω όλα τα σενάρια που μπορεί να προκύψουν. Γιατί ένα παιδί μπορεί να χάσει τη ζωή του και από τις επιπλοκές της θεραπείας. Πρέπει να το γνωρίζουν. Τους λέω ότι από αυτές τις εξελικτικές πορείες ποια είναι η πιο πιθανή. Συνήθως είναι η πιο καλή αλλά πρέπει να τις αναφέρεις όλες και να τους βάλεις μαζί σου στην απόφαση. Πολύ συχνά, έφηβοι ή ακόμη και παιδιά της δημοτικής εκπαίδευσης, γνωρίζουν περισσότερα από τους δικούς τους. Λαμβάνουμε από κοινού την απόφαση, λέγοντας τους, όμως, αυτό που προτείνουμε εμείς ως ιατροί. Πρέπει ο γιατρός να αφιερώνει χρόνο ώστε να εξηγεί με λεπτομέρεια στην οικογένεια το κάθε τι.
Τι μήνυμα θα θέλατε να ακούσει από εσάς η κάθε οικογένεια που περνά μία τέτοια δοκιμασία;
Ψυχραιμία. Κατεβαίνουμε σε έναν αγώνα για να νικήσουμε. Οι πλείστες μορφές καρκίνου θεραπεύονται. Ακόμη κι αυτές που οι οποίες σήμερα τα προγνωστικά είναι άσχημα, λόγω της συνεχούς εξέλιξης των θεραπειών υπάρχει πάντοτε ελπίδα να εμφανιστεί, στον χρόνο που θα μας δώσει η ασθένεια, κάτι καινούργιο που μπορεί να προσφέρει ίαση. Έχω βιώσει τέτοια παραδείγματα. Οπότε, δε χάνουμε ποτέ την ελπίδα μας. Προχωρούμε ψύχραιμα με πνεύμα νικητή. Κάνουμε την καλύτερη δυνατή θεραπεία, μιλούμε με τους γονείς, αφιερώνουμε χρόνο και τους ενημερώνουμε. Συνεχώς παρακολουθούμε τις εξελίξεις παγκόσμια και οπουδήποτε υπάρχει κάτι νέο, ζητούμε να εφαρμοστεί στο παιδί μας. Και είμαι περήφανος γιατί η Κυπριακή Δημοκρατία, από τον καιρό τουλάχιστον που ασχολούμαι με το θέμα, από το 1990 και μετά, ουδέποτε αρνήθηκε οτιδήποτε στα παιδιά με καρκίνο. Προσφέρουμε το καλύτερο δυνατό. Άρα το μήνυμα μου στους γονείς είναι ψυχραιμία, ηρεμία, προχωρούμε με ελπίδα και με δύναμη ακόμη και στις δυσκολότερες περιπτώσεις. Έχουμε μία πολύ καλή ομάδα ιατρών στο Μακάριο Νοσοκομείο που κάνει εξαιρετική δουλειά και έχουμε ένα κράτος που δεν αφήνει ποτέ κανέναν μόνο του.
Το σημαντικότερο μάθημα που σας δίδαξαν οι μικροί σας ασθενείς;
Κάθε μέρα με μαθαίνουν πράγματα. Για μένα ήταν και είναι ένα μεγάλο σχολείο και οι γονείς και τα παιδιά. Είμαι ευγνώμονας για τα όσα με έμαθαν με κάθε τρόπο. Είναι πολλά τα πράγματα που μαθαίνει ένας γιατρός όταν ξέρει και δίνει χρόνο να ακούει με προσοχή τους μικρούς του ασθενείς. Ακόμη και τα πολύ μικρά παιδιά έχουν πολύτιμες γνώσεις να μας δώσουν. Μόνο και μόνο να ακούς τις εμπειρίες τους μαθαίνεις και γίνεσαι πιο ικανός να τους βοηθάς καλύτερα.
Μετά από τόσα χρόνια, τι είναι αυτό που σας δίνει δύναμη και συνεχίζεται;
Όλο αυτό είναι ένας τρόπος ζωής για μένα. Δία βίου μάθηση, αγάπη για τον άνθρωπο, ανάγκη του να νιώθεις ότι προσφέρεις και είσαι χρήσιμος για τον συνάνθρωπο σου. Χαίρεσαι να δίνεις παρά να παίρνεις, όταν βλέπεις να πηγαίνει καλά. Η μεγαλύτερη ευχαρίστηση είναι να προσφέρεις χωρίς περιμένεις αντάλλαγμα.
Αν μπορούσατε να στείλετε ένα μήνυμα στις επόμενες γενιές γιατρών, ποιο θα ήταν;
Ο βασιλιάς τους να είναι ο άνθρωπος. Η προτεραιότητα των γιατρών είναι να μαθαίνουν πώς να διατηρούν τους ανθρώπους υγιείς αλλά και να τους θεραπεύουν. Η σημασία της πρόληψης είναι τεράστια. Πρέπει ο βασιλιάς τους, όπως είπαμε, να είναι ο ασθενής τους. Πρέπει να αφιερώνουν χρόνο. Ένας νέος ιατρός στο μυαλό του πρέπει να έχει ένα και μοναδικό πράγμα, «πώς μπορώ να βοηθήσω αυτό τον άνθρωπο να ξεπεράσει αυτό το πρόβλημα, σωματικής ή ψυχικής υγείας». Εάν ξεκινήσεις απ’ αυτό και καταφέρεις να το εμπεδώσεις τότε σίγουρα θα πετύχεις και θα είσαι χρήσιμος. Δίνουμε σημασία στον κάθε άνθρωπο όποιος κι ας είναι.
Δε φαντάζομαι, από τη κουβέντα που είχαμε, να υπήρξε στιγμή που να σκεφτήκατε να αποχωρήσετε από την παιδογκολογία;
Όχι! Όταν ξεκίνησα προβληματίστηκα εάν θα κάνω παιδογκολογία αλλά μετά όχι. ΠσιΟύτε στιγμή. Χαίρομαι πολύ που μπορώ να προσφέρω κάτι στην κοινωνία μας. Το μόνο που θα ήθελα να πω στον κόσμο είναι να έχει αγάπη, φροντίδα για τον συνάνθρωπο, αλτρουισμό, ανθρωπιά, φιλανθρωπία και επαγγελματισμός με σοβαρότητα. Να δίνουμε χωρίς να περιμένουμε.
Live
