Read More
Η λειτουργία των οικιακών φωτοβολταϊκών (ΦΒ) συστημάτων στην Κύπρο εισέρχεται σε νέα εποχή. Η μετάβαση από το «net metering» στο «net billing», οι περικοπές παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ), η αυξανόμενη σημασία των συστημάτων αποθήκευσης, οι αλλαγές στα σχέδια χορηγιών και η λειτουργία της ανταγωνιστικής αγοράς ηλεκτρισμού (ΑΑΗ) διαμορφώνουν ένα πρωτόγνωρο περιβάλλον για χιλιάδες νοικοκυριά.
Οι εξελίξεις αυτές επηρεάζουν άμεσα την οικονομική απόδοση των υφιστάμενων και νέων επενδύσεων σε οικιακά ΦΒ, ενώ δημιουργούν νέα ερωτήματα για τον τρόπο αξιοποίησης της παραγόμενης ενέργειας.
Του
Χριστάκη Χατζηλαού
Με βάση δημόσια διαθέσιμα στοιχεία και πληροφορίες των αρμόδιων φορέων του τομέα ηλεκτρισμού, το άρθρο παρουσιάζει τις βασικές αλλαγές και απαντά στα συχνότερα ερωτήματα των οικιακών καταναλωτών:
Μετάβαση από το «net metering» στο «net billing»
Για αρκετά χρόνια, το καθεστώς συμψηφισμού μετρήσεων («net metering») αποτέλεσε το βασικό μοντέλο λειτουργίας των οικιακών φωτοβολταϊκών (ΦΒ) συστημάτων στην Κύπρο. Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί, περίπου 100.000 νοικοκυριά διαθέτουν οικιακά ΦΒ, τα οποία λειτουργούν με καθεστώς «net metering». Η συνολική εγκατεστημένη ισχύς τους προσεγγίζει τα 450 MW, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 43% της συνολικής εγκατεστημένης ΦΒ ισχύος στη χώρα.
Από την 1η Ιανουαρίου 2026, οι νέες οικιακές ΦΒ εγκαταστάσεις δεν εντάσσονται πλέον στο καθεστώς «net metering», αλλά στο καθεστώς συμψηφισμού λογαριασμών («net billing»). Η αλλαγή αυτή διαφοροποιεί τον τρόπο αξιοποίησης της παραγόμενης ενέργειας και καθιστά αναγκαία την προσεκτική αξιολόγηση των νέων δεδομένων από όσους σχεδιάζουν να επενδύσουν σε οικιακό ΦΒ σύστημα.
Ποια είναι η διαφορά των δύο καθεστώτων λειτουργίας;
Η βασική διαφορά μεταξύ των δύο καθεστώτων είναι ο τρόπος με τον οποίο συμψηφίζεται η εξαγόμενη και η εισαγόμενη ηλεκτρική ενέργεια από το δίκτυο.
Στο «net metering», ο συμψηφισμός πραγματοποιείται ανά διμηνία με ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας. Η ενέργεια που εξάγεται συμψηφίζεται με την ενέργεια που εισάγεται από το δίκτυο. Τυχόν πλεονάσματα μεταφέρονται στην επόμενη περίοδο απολογισμού, ενώ τα ελλείμματα χρεώνονται στη λιανική τιμή. Τα αποθηκευμένα πλεονάσματα μηδενίζονται χωρίς αποζημίωση σύμφωνα με τους όρους της σύμβασης (συνήθως κάθε τρία χρόνια).
Στο «net billing», ο συμψηφισμός πραγματοποιείται ανά διμηνία σε χρηματική βάση. Η ενέργεια που εξάγεται στο δίκτυο αποζημιώνεται με χονδρική τιμή (πχ 11 σεντ/kWh), ενώ η ενέργεια που εισάγεται από το δίκτυο χρεώνεται με λιανική τιμή, δηλαδή ο ιδιοκτήτης του οικιακού ΦΒ «πωλεί φθηνά και αγοράζει ακριβά». Αυτό σημαίνει ότι η μεγιστοποίηση της ιδιοκατανάλωσης στις περιόδους που παράγει, αποκτά μεγαλύτερη οικονομική σημασία για τους ιδιοκτήτες οικιακών ΦΒ.
Ποιος είναι ο ρόλος των συστημάτων αποθήκευσης;
Οι μπαταρίες συμβάλλουν στην αύξηση της ιδιοκατανάλωσης, επιτρέποντας την αποθήκευση της πλεονάζουσας ενέργειας που παράγεται από το ΦΒ σύστημα και τη χρήση της όταν δεν υπάρχει παραγωγή. Η σημασία τους ενισχύεται στο καθεστώς «net billing», όπου η οικονομική αξία της ιδιοκατανάλωσης είναι μεγαλύτερη. Ωστόσο, η απόφαση εγκατάστασής τους εξαρτάται από το κόστος και τις τεχνολογικές εξελίξεις στον τομέα της αποθήκευσης.
Τι θα γίνει για τις υφιστάμενες συμβάσεις με «net metering»;
Οι υφιστάμενες συμβάσεις με «net metering» θα παραμείνουν σε ισχύ μέχρι τη λήξη τους (διάρκεια ισχύος συνήθως 15 χρόνια) και δεν επηρεάζονται άμεσα από τις αλλαγές που εφαρμόζονται για νέες εγκαταστάσεις. Μετά τη λήξη της σύμβασης, ο ιδιοκτήτης του συστήματος μπορεί να μεταβεί σε καθεστώς «net billing» ή να εξετάσει άλλες διαθέσιμες επιλογές που θα προσφέρονται στο πλαίσιο της ΑΑΗ.
Τι συμβαίνει με το μηδενισμό των αποθηκευμένων πλεονασμάτων;
Συνήθως οι συμβάσεις «net metering» προβλέπουν μηδενισμό των αποθηκευμένων πλεονασμάτων μετά την πάροδο ενός ή τριών ετών, ανάλογα με τους όρους της σύμβασης. Σε ορισμένες παλαιότερες συμβάσεις προβλέπεται ακόμη και αποζημίωση. Στις αρχές του 2026, η ΑΗΚ Προμήθεια αποφάσισε, στη βάση του σχεδίου χορηγιών ΑΠΕ 2024, τον μηδενισμό των αποθηκευμένων πλεονασμάτων χωρίς αποζημίωση. Παράλληλα, αποφάσισε όπως ο μηδενισμός των πλεονασμάτων επαναλαμβάνεται ανά τριετία χωρίς αποζημίωση για όλες τις συμβάσεις. Το θέμα προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από ιδιοκτήτες οικιακών ΦΒ συστημάτων, υπήρξε εμπλοκή της Βουλής και αναπομπή του Προέδρου, και τώρα βρίσκεται στο Υπουργικό Συμβούλιο για λήψη τελικής απόφασης.
Υπάρχουν νέα σχέδια στήριξης;
Η αλλαγή της κρατικής πολιτικής αποτυπώνεται έντονα στα σχέδια χορηγιών. Το ιδιαίτερα δημοφιλές σχέδιο «Φωτοβολταϊκά για Όλους» έχει τερματιστεί στις 31/12/2025. Επί του παρόντος δεν υπάρχει σχέδιο χορηγιών σε εξέλιξη. Ωστόσο, τον Σεπτέμβριο 2026 αναμένεται το νέο σχέδιο χορηγιών «Αναβαθμίζω – Εξοικονομώ», ύψους 20 εκατομμυρίων ευρώ. Το πρόγραμμα αυτό θα εστιάζει στην ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών. Σημαντικό στοιχείο του σχεδίου είναι ότι μέσω αυτού μπορεί να επιδοτηθεί και η εγκατάσταση ΦΒ με αποθήκευση. Αυτή η κατεύθυνση ευθυγραμμίζεται με την ευρωπαϊκή πολιτική «Εξοικονόμηση Ενέργειας Πρώτα», η οποία δίνει προτεραιότητα στη μείωση της κατανάλωσης πριν από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Ποιος ο ρόλος των οικιακών ΦΒ στην ανταγωνιστική αγορά ηλεκτρισμού;
Μια σημαντική εξέλιξη είναι η δυνατότητα συμμετοχής των ιδιόκτητων των οικιακών ΦΒ στην ΑΑΗ. Σύμφωνα με το υφιστάμενο ρυθμιστικό πλαίσιο (Ρυθμιστική Απόφαση ΡΑΕΚ 02/2024), ιδιοκτήτες οικιακών ΦΒ -που δεν συμμετέχουν σε σχέδια χορηγιών- μπορούν να αξιοποιούν την πλεονάζουσα παραγωγή τους μέσω συμφωνιών με προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας ή με φορείς σωρευτικής εκπροσώπησης που δραστηριοποιούνται στην ΑΑΗ. Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί νέες δυνατότητες, αλλά και μεγαλύτερη ανάγκη κατανόησης των οικονομικών και τεχνικών παραμέτρων από πλευράς των ιδιοκτητών οικιακών ΦΒ.
Γιατί γίνονται περικοπές στην παραγωγή οικιακών ΦΒ;
Ένα από τα συχνότερα ερωτήματα αφορά τις περικοπές στην παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Κάθε ηλεκτρικό σύστημα πρέπει να διατηρεί συνεχή ισορροπία μεταξύ παραγωγής και ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας. Κατά τις περιόδους όπου η παραγωγή από φωτοβολταϊκά είναι ιδιαίτερα υψηλή και η κατανάλωση χαμηλή, ενδέχεται να προκύπτουν συνθήκες ΦΒ υπερπαραγωγής που επηρεάζουν την ευστάθεια και την ασφάλεια του ηλεκτρικού συστήματος. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου μπορεί να δώσει οδηγίες στον Διαχειριστή Συστήματος Διανομής/ΑΗΚ για περιορισμό της ΦΒ παραγωγής. Οι αποφάσεις αυτές λαμβάνονται με βάση συγκεκριμένα κριτήρια. Πρώτα περικόπτονται τα μεγάλα ΦΒ πάρκα και στη συνέχεια, αν χρειαστεί, τα νεότερα οικιακά ΦΒ. Τα παλαιότερα οικιακά ΦΒ, που αποτελούν περίπου το ήμισυ των οικιακών ΦΒ, έχουν συνδεθεί χωρίς μηχανισμό περιορισμού («ripple control») και δεν περικόπτονται.
Μπορούν να αποφευχθούν οι περικοπές;
Μία από τις διαθέσιμες επιλογές για αποφυγή των περικοπών είναι η λειτουργία του οικιακού ΦΒ σε καθεστώς μηδενικής έγχυσης («zero export») σε προσωρινή ή μόνιμη βάση. Στην περίπτωση αυτή, η παραγόμενη ενέργεια καταναλώνεται εντός της κατοικίας και δεν διοχετεύεται στο δίκτυο, εκτός και εάν υπάρχει δυνατότητα (προσωρινή βάση). Ωστόσο, η πραγματική οικονομική απόδοση εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως το προφίλ κατανάλωσης του χρήστη, το μέγεθος του ΦΒ συστήματος και η ύπαρξη ή όχι συστήματος αποθήκευσης.
Υπάρχει δυνατότητα της λειτουργίας εκτός δικτύου («off grid»)
Η πλήρης αποσύνδεση από το δίκτυο είναι δυνατή, κατόπιν έγκρισης των αρμοδίων Αρχών, για απομονωμένες περιοχές, όπου υπάρχει δυσκολία στην ηλεκτροδότηση. Για την εγκατάσταση απαιτείται μελέτη προσοντούχου ηλεκτρολόγου μηχανικού και συνδυάζει ΦΒ με μπαταρίες. Για εφεδρική κάλυψη χρειάζεται γεννήτρια πετρελαίου.
Είναι δυνατό να γίνουν τροποποιήσεις σε υφιστάμενα ΦΒ συστήματα;
Οι ιδιοκτήτες που επιθυμούν να επεκτείνουν ή να τροποποιήσουν το ΦΒ τους σύστημα, οφείλουν να εξασφαλίσουν τις απαραίτητες εγκρίσεις από την ΑΗΚ Προμήθεια. Ανάλογα με την έκταση των αλλαγών, ενδέχεται να απαιτηθεί αναθεώρηση της υφιστάμενης σύμβασης ή εγκατάσταση εξοπλισμού για περιορισμό των περικοπών («ripple control»).
Συμπέρασμα – Προβληματισμός
Η αγορά οικιακών ΦΒ συστημάτων έχει εισέλθει σε νέο περιβάλλον. Η μετάβαση στο «net billing», οι περικοπές, η ανάγκη για μπαταρίες και η συμμετοχή στην ανταγωνιστική αγορά θέτουν νέες προκλήσεις.
Ερωτήματα, όπως η οικονομική δικαιοσύνη μεταξύ παλαιών και νέων ιδιοκτητών ΦΒ, ο μηδενισμός των πλεονασμάτων, η μακροπρόθεσμη εμπιστοσύνη στο ηλεκτρικό σύστημα και ο ρόλος του κράτους στην ενεργειακή μετάβαση, προβληματίζουν έντονα την κοινή γνώμη. Μόνο μέσα από ειλικρινή και τεκμηριωμένο δημόσιο διάλογο μπορεί να διασφαλιστεί μια πράσινη μετάβαση που να ωφελεί πραγματικά την κοινωνία και την οικονομία.
