Cyprus
Κομισιόν: Η Κύπρος διαθέτει εστίες αριστείας, αλλά όχι ισχυρό σύστημα καινοτομίας
Αξιόλογους πυρήνες επιστημονικής και επιχειρηματικής αριστείας διαθέτει η Κύπρος, χωρίς ωστόσο να έχει καταφέρει να τους μετατρέψει σε ένα συνεκτικό, ισχυρό και βιώσιμο εθνικό σύστημα καινοτομίας.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης της Κομισιόν για την Κύπρο, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου 2026, η οποία αναγνωρίζει την ανάπτυξη του οικοσυστήματος νεοφυών επιχειρήσεων, την πρόοδο στην ψηφιοποίηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και την παρουσία αξιόλογων ερευνητικών κέντρων.
Οι θετικές αυτές επιδόσεις, όμως, παραμένουν αποσπασματικές και δεν μεταφράζονται σε ευρύτερη παραγωγική αναβάθμιση, περισσότερες ποιοτικές θέσεις εργασίας, ενίσχυση της βιομηχανίας ή τεχνολογικές καινοτομίες με σημαντικό αποτύπωμα στην οικονομία.
Στον Ευρωπαϊκό Πίνακα Αποτελεσμάτων Καινοτομίας 2025, η Κύπρος κατατάσσεται στην κατηγορία των «μέτρια καινοτόμων», με επίδοση που αντιστοιχεί στο 84,1% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παρά τις επιμέρους επιτυχίες, η χώρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει βαθιές διαρθρωτικές αδυναμίες, οι οποίες εμποδίζουν τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου και ανθεκτικού οικοσυστήματος έρευνας και καινοτομίας.
Στον πυρήνα του προβλήματος βρίσκονται οι ιδιαίτερα χαμηλές δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στην Έρευνα και Ανάπτυξη.
Το 2024, οι συνολικές δαπάνες στην Κύπρο περιορίστηκαν μόλις στο 0,65% του ΑΕΠ, την ώρα που ο μέσος όρος στην ΕΕ ανερχόταν στο 2,24%.
Η απόσταση είναι ακόμη μεγαλύτερη από τον εθνικό στόχο του 2,5% έως 3% του ΑΕΠ, ο οποίος περιλαμβάνεται στη στρατηγική «Όραμα 2035».
Αντί η χώρα να κινείται σταθερά προς τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, μετά την κορύφωση του 0,83% το 2020 ακολούθησε υποχώρηση.
Ανάλογη είναι η εικόνα στη δημόσια χρηματοδότηση, η οποία το 2024 ανήλθε μόλις στο 0,26% του ΑΕΠ, έναντι 0,72% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το ερευνητικό οικοσύστημα της Κύπρου περιλαμβάνει 12 πανεπιστήμια, εννέα ερευνητικά ιδρύματα και επτά κέντρα αριστείας, αρκετά από τα οποία δημιουργήθηκαν μέσω των προγραμμάτων Horizon 2020 και Horizon Europe.
Η συμβολή τους κρίνεται σημαντική, ωστόσο η εξάρτησή τους από χρηματοδοτήσεις συγκεκριμένων έργων δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά τους.
Η απουσία σταθερής κρατικής χρηματοδότησης δυσχεραίνει τον μακροχρόνιο σχεδιασμό, την ανάπτυξη ερευνητικών υποδομών και την προσέλκυση ή διατήρηση εξειδικευμένου προσωπικού.
Το έλλειμμα αποτυπώνεται και στον αριθμό των ερευνητών.
Το 2024, στον δημόσιο τομέα αντιστοιχούσαν μόλις 1,7 ερευνητές πλήρους απασχόλησης ανά 1.000 άτομα ενεργού πληθυσμού, έναντι 4,3 στην ΕΕ.
Με αυτή την επίδοση, η Κύπρος κατατάσσεται στην 26η θέση μεταξύ των κρατών-μελών, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα συγκρότησης ανταγωνιστικών ερευνητικών ομάδων και αξιοποίησης ευρωπαϊκών κονδυλίων.
Η Κομισιόν καταγράφει την παρουσία περίπου 500 νεοφυών και αναπτυσσόμενων επιχειρήσεων στην Κύπρο, αναγνωρίζοντας ότι το εγχώριο οικοσύστημα αποκτά αυξημένη διεθνή προβολή.
Η επιχειρηματική αυτή κινητικότητα, όμως, δεν αποδίδει αντίστοιχα αποτελέσματα στην απασχόληση.
Το μερίδιο εργαζομένων σε επιχειρήσεις υψηλής ανάπτυξης περιορίστηκε το 2023 στο 0,23%, περίπου στο ένα δέκατο του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Το στοιχείο αυτό καταδεικνύει ότι πολλές νεοφυείς επιχειρήσεις δεν διαθέτουν το χρηματοδοτικό και θεσμικό περιβάλλον που απαιτείται για να αναπτυχθούν, να επεκταθούν στο εξωτερικό και να δημιουργήσουν σημαντικό αριθμό ποιοτικών θέσεων εργασίας.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η υστέρηση στον επιχειρηματικό τομέα.
Οι δαπάνες των επιχειρήσεων για Έρευνα και Ανάπτυξη ανήλθαν το 2024 μόλις στο 0,29% του ΑΕΠ, έναντι 1,49% στην ΕΕ.
Παράλληλα, στις επιχειρήσεις εργοδοτούνταν μόλις 1,2 ερευνητές ανά 1.000 άτομα ενεργού πληθυσμού, σε σύγκριση με 5,9 στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η περιορισμένη σύνδεση μεταξύ έρευνας και παραγωγής αποτυπώνεται και στις αιτήσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Η Κύπρος κατέγραψε μόλις 0,74 αιτήσεις PCT ανά δισεκατομμύριο ευρώ ΑΕΠ, έναντι 2,81 στην ΕΕ.
Πιο θετική είναι η εικόνα στην ψηφιακή μετάβαση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Το 2025, το 74,35% των κυπριακών ΜμΕ διέθετε τουλάχιστον βασικό επίπεδο ψηφιακής έντασης, ξεπερνώντας τον μέσο όρο της ΕΕ, που βρισκόταν στο 71,39%.
Η Κύπρος καταγράφει επίσης καλές επιδόσεις στη χρήση υπηρεσιών υπολογιστικού νέφους και στην ανάλυση δεδομένων.
Η υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης, ωστόσο, παραμένει περιορισμένη. Το σχετικό ποσοστό ανέρχεται μόλις στο 9,27%, έναντι 19,95% στην ΕΕ.
Καθοριστικό εμπόδιο αποτελεί και η περιορισμένη πρόσβαση των νεοφυών επιχειρήσεων σε χρηματοδότηση.
Οι επενδύσεις επιχειρηματικών κεφαλαίων υποχώρησαν από το 0,07% του ΑΕΠ το 2020 στο 0,01% το 2024.
Ιδιαίτερα περιορισμένη είναι η χρηματοδότηση στα μεταγενέστερα στάδια ανάπτυξης, με αποτέλεσμα πολλές επιχειρήσεις να μην μπορούν να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους ή να αποκτήσουν διεθνή παρουσία.
Το χρηματοδοτικό έλλειμμα συνοδεύεται από σοβαρές ελλείψεις ανθρώπινου δυναμικού.
Το 2025, μόλις το 55,8% του πληθυσμού διέθετε τουλάχιστον βασικές ψηφιακές δεξιότητες.
Παράλληλα, οι νέοι απόφοιτοι επιστημών και μηχανικής ανέρχονταν το 2024 σε μόλις 6,9 ανά 1.000 άτομα ηλικίας 25 έως 34 ετών, έναντι 16,8 στην ΕΕ.
Χωρίς ουσιαστική επένδυση στην εκπαίδευση, στις ψηφιακές δεξιότητες και στη σύνδεση της κατάρτισης με τις ανάγκες της οικονομίας, η χώρα κινδυνεύει να διαθέτει αξιόλογες επιχειρηματικές ιδέες, αλλά όχι το προσωπικό και τα κεφάλαια που απαιτούνται για να αναπτυχθούν.
Η Κομισιόν καταλήγει ότι η καινοτομία στην Κύπρο δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά σε αποσπασματικά προγράμματα, ευρωπαϊκές χορηγίες και μεμονωμένες συνεργασίες.
Απαιτείται σταθερή και πολυετής δημόσια χρηματοδότηση, μεγαλύτερη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, ισχυρότερη σύνδεση της έρευνας με την παραγωγή και ολοκληρωμένος σχεδιασμός για την ανάπτυξη δεξιοτήτων.
Η Κύπρος διαθέτει ανθρώπινο δυναμικό, πανεπιστήμια και αξιόλογους πυρήνες επιστημονικής αριστείας. Δεν έχει οικοδομήσει, όμως, τις δομές και τη χρηματοδοτική βάση που απαιτούνται για να μετατραπούν σε διατηρήσιμη ανάπτυξη, νέες τεχνολογίες και ποιοτικές θέσεις εργασίας.
Διαβάστε το ρεπορτάζ :
Read More
