Η Άγκυρα ετοιμάζει τη βιτρίνα, ο Τραμπ τα «δώρα»: η Σύνοδος του ΝΑΤΟ και το ελληνικό ενδιαφέρον

Του

Δημήτρη Αυγελή – Ανταπόκριση από την Κωνσταντινούπολη

Λίγες μέρες πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, στις 7 και 8 Ιουλίου, η Άγκυρα ζει στους ρυθμούς μιας γενικής ανακαίνισης. Δρόμοι ασφαλτοστρώνονται εν μία νυκτί, πεζοδρόμια στρώνονται ξανά, παρτέρια φυτεύονται κατά μήκος των λεωφόρων από τις οποίες θα περάσουν οι αυτοκινητοπομπές των ηγετών. Και σε όλη την πόλη στήνονται τεράστιες διαφημιστικές πινακίδες.

Αυτές οι πινακίδες έγιναν αφορμή για μία από τις πιο καυστικές κριτικές που έχουν γραφτεί στον τουρκικό Τύπο ενόψει της συνόδου. Όπως γράφει ο σχολιαστής της αντιπολιτευόμενης εφημερίδας Σοζτζού, Οζάν Μπινγκόλ, τα μπιλμπόρντ δεν στήθηκαν μόνο για διαφήμιση· καλύπτουν τις «ανεπιθύμητες» εικόνες της πρωτεύουσας, τις γειτονιές των «απόκληρων», ώστε να μην τις αντικρίσουν τα ξένα βλέμματα. Πίσω τους όμως, σημειώνει, οι πολίτες συνεχίζουν να ζουν με τα ίδια άλυτα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα.

Τα στοιχεία που παραθέτει σκιαγραφούν το βάθος της πίεσης στα τουρκικά νοικοκυριά. Με βάση τα στοιχεία του τέλους Μαΐου, το όριο της φτώχειας για μια τετραμελή οικογένεια αντιστοιχεί σε περίπου 2.500 ευρώ τον μήνα. Την ίδια στιγμή, ο κατώτατος μισθός μεταφράζεται σε περίπου 600 ευρώ και η κατώτατη σύνταξη μόλις σε 425 ευρώ. Μισθοί και συντάξεις, υπολογίζει ο ίδιος, έχασαν πάνω από το 16% της πραγματικής τους αξίας μέσα στο πρώτο πεντάμηνο της χρονιάς, ενώ η Τουρκία κατέχει την πρώτη θέση στην Ευρώπη και την τέταρτη παγκοσμίως στον πληθωρισμό των τροφίμων. Το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος, καταλήγει, κατευθύνεται σε ενοίκιο και τρόφιμα, με αποτέλεσμα η επίσημη ρητορική περί αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού να αγγίζει ελάχιστα την καθημερινότητα των πολιτών.

Η κριτική δεν σταματά στην οικονομία. Ο αρθρογράφος μιλά για μια χώρα που υποχωρεί στους διεθνείς δείκτες κράτους δικαίου και αντίληψης της διαφθοράς, την ώρα που ανεβαίνει στους δείκτες φτώχειας. Θυμίζει ότι αιρετοί δήμαρχοι βρίσκονται στη φυλακή και ότι η προσωρινή κράτηση χρησιμοποιείται, όπως γράφει, ως μορφή τιμωρίας. Η αναφορά παραπέμπει ευθέως στον φυλακισμένο δήμαρχο της Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, αλλά και στο ευρύτερο κλίμα των ημερών: πάνω από 200 συλλήψεις στην Άγκυρα ενόψει της συνόδου, απαγόρευση διαδηλώσεων για 13 μέρες και αποκλεισμός επικριτικών μέσων ενημέρωσης από την κάλυψη. Η εικόνα μιας χώρας, συμπυκνώνει ο Μπινγκόλ, δεν χτίζεται με βαψίματα και πινακίδες της τελευταίας στιγμής, αλλά με αμερόληπτη δικαιοσύνη, ισχυρή οικονομία και διακυβέρνηση που σέβεται τους πολίτες της.

Μπροστά από τη βιτρίνα, πάντως, το σκηνικό που στήνεται είναι εντυπωσιακό. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της Χάντε Φιράτ στη Χουριέτ, ο Ντόναλντ Τραμπ θα φτάσει στην Άγκυρα με αποστολή περίπου χιλίων ατόμων, με τα δικά του αεροσκάφη και ελικόπτερα. Το προεδρικό ελικόπτερο θα μεταφερθεί αποσυναρμολογημένο και θα συναρμολογηθεί επιτόπου από αμερικανικά κλιμάκια. Στο προεδρικό μέγαρο θα τον υποδεχθούν παιδιά και στρατιώτες με στολές που συμβολίζουν τα «δεκαέξι μεγάλα τουρκικά κράτη» της ιστορίας. Θα ακολουθήσει κατ’ ιδίαν συνάντηση με τον Ερντογάν και κοινή συνέντευξη Τύπου.

Συνάμα, εδώ εντοπίζεται το πραγματικό διακύβευμα που αφορά άμεσα την Ελλάδα και την Κύπρο. Ο Τραμπ έχει προαναγγείλει ότι έρχεται με «δώρο» που θα κάνει τον Ερντογάν «πολύ χαρούμενο». Το πρώτο είναι ήδη γνωστό: η πώληση δεκάδων κινητήρων General Electric F110, αξίας άνω των 700 εκατομμυρίων δολαρίων, για το τουρκικό μαχητικό πέμπτης γενιάς KAAN —κινητήρες χωρίς τους οποίους το φιλόδοξο τουρκικό πρόγραμμα απλώς δεν πετά. Η πώληση είχε παγώσει επί χρόνια στο αμερικανικό Κογκρέσο, αλλά ο Τραμπ προχωρά παρακάμπτοντας τις αντιρρήσεις.

Το δεύτερο, και σημαντικότερο, συζητείται πυρετωδώς: η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Η Άγκυρα είχε αποβληθεί το 2019, όταν αγόρασε τους ρωσικούς πυραύλους S-400, και τιμωρήθηκε με τις κυρώσεις CAATSA. Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό μέσο Euractiv, «Ισραήλ και Ελλάδα βρίσκονται σε επιφυλακή», καθώς πυκνώνουν οι πληροφορίες περί συμφωνίας. Το σενάριο που κυκλοφορεί προβλέπει ένα «δούναι και λαβείν»: η Τουρκία θα μεταπωλούσε τους S-400 σε τρίτη χώρα (έχει ακουστεί ακόμη και η Νότια Κορέα), ανοίγοντας τον δρόμο για την επιστροφή της στο πρόγραμμα των αμερικανικών stealth μαχητικών. Ο Αμερικανός αναλυτής Άντριου Κορίμπκο εκτιμά, μάλιστα, ότι η Ουάσινγκτον του Τραμπ αποδίδει σήμερα στην Τουρκία κεντρικό ρόλο στον στρατηγικό της σχεδιασμό —μεγαλύτερο, όπως γράφει, από εκείνον που επιφυλάσσει στην Ελλάδα ή ακόμη και στο ίδιο το Ισραήλ.

Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, τα μηνύματα είναι διπλά. Στο στρατιωτικό επίπεδο, μια Τουρκία με F-35 και ανανεωμένη αμερικανική κάλυψη θα άλλαζε αισθητά τους αεροπορικούς συσχετισμούς στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Στο πολιτικό επίπεδο, η συγκυρία είναι ακόμη πιο ευαίσθητη. Η σύνοδος πραγματοποιείται την ώρα που το Κυπριακό επανέρχεται στο προσκήνιο, με το φερόμενο «σχέδιο Ολγκίν» να συζητείται στην Τουρκία, την προσωπική απεσταλμένη του ΟΗΕ να έχει μεταθέσει τις επαφές της στις Βρυξέλλες για μετά τη σύνοδο και τη διευρυμένη πενταμερή να αναμένεται μέσα στο καλοκαίρι. Στην ίδια την Άγκυρα, εθνικιστικές φωνές ήδη προειδοποιούν τον Ερντογάν να είναι έτοιμος «για τις απαιτήσεις του Τραμπ» —μήπως, δηλαδή, τα «δώρα» συνοδεύονται από πιέσεις για υποχωρήσεις στο Κυπριακό.

Με άλλα λόγια, τα «δώρα» που αναμένεται να ανταλλαγούν στην Άγκυρα είναι απολύτως πραγματικά.