ΣΕΡΒΙΑ: Πώς οι φοιτητές έφτασαν μέχρι τη νίκη;

Πανό στη Σχολή Πολιτικών Επιστημών του Βελιγραδίου με τίτλο «Γιατί κάνω κατάληψη», όπου ο/η καθένας/καθεμιά έγραφε τους λόγους που τον/την έκαναν να συμμετάσχει.

Η είδηση είναι γνωστή: στις βουλευτικές εκλογές της προηγούμενης Κυριακής στη Σερβία η Φοιτητική Λίστα κέρδισε τις εκλογές συγκεντρώνοντας το 53% των ψήφων, έναντι 39% του κόμματος του Αλεξάνταρ Βούτσιτς, του οποίου την κυριαρχία δεν είχε καταφέρει να αμφισβητήσει κανένα κόμμα της αντιπολίτευσης εδώ και 14 χρόνια. Το φοιτητικό κίνημα ξεκίνησε ως διαμαρτυρία μετά την κατάρρευση του τσιμεντένιου στέγαστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ την 1η Νοεμβρίου 2024, η οποία προκάλεσε τον θάνατο 16 ανθρώπων.

Πρωτοφανής ενότητα

Τον πρώτο χρόνο μετά την τραγωδία το κίνημα το χαρακτήριζαν οι καταλήψεις των πανεπιστημιακών σχολών σε όλη τη χώρα, αλλά και οι πορείες και οι συγκεντρώσεις, τις οποίες στήριξαν μαζικά άνθρωποι όλων των ηλικιών και πολιτικών αποχρώσεων. Εκείνη την περίοδο κάποια από τα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά της λειτουργίας μπήκαν στα θεμέλια του κινήματος. Πρώτον, όλες ανεξαιρέτως οι αποφάσεις λαμβάνονταν στις φοιτητικές συνελεύσεις με συναίνεση. Δεύτερον, μετά από αυτές τις συζητήσεις, στις οποίες συμμετείχαν φοιτητές εκ διαμέτρου διαφορετικών πολιτικών πεποιθήσεων, κανείς δεν αμφισβητούσε την κοινή τους απόφαση. Πολλοί φοιτητές και φοιτήτριες συμμετείχαν σε διάφορες τηλεοπτικές εκπομπές ή έδιναν συνεντεύξεις στον Τύπο, ωστόσο οι όποιες διαφωνίες υπήρξαν πριν από τις αποφάσεις ποτέ δεν βγήκαν έξω από τις συνελεύσεις. Αυτή η ενότητα ήταν πρωτοφανής· θα έκανε εντύπωση ακόμα και σε έναν πολιτικό φορέα με ανθρώπους που έχουν πολύ περισσότερα κοινά απ’ όσα είχαν οι φοιτητικές συνελεύσεις.

Από την αρχή, επίσης, και μέχρι τέλους κράτησαν σαφείς αποστάσεις από όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Αυτά δεν μπορούσαν να συμμετάσχουν σε οποιαδήποτε δράση με τα κομματικά τους διακριτικά, ούτε κάποιο πολιτικό στέλεχος μίλησε ποτέ στις φοιτητικές συγκεντρώσεις. Ακόμα και όταν, μετά την προκήρυξη των εκλογών, αρκετά κόμματα της αντιπολίτευσης πήραν την απόφαση να μην κατέβουν στις εκλογές και να τους στηρίξουν, όχι μόνο με την ψήφο τους αλλά και πρακτικά, όπου και όσο χρειαζόταν – και πάλι, η στάση των φοιτητών δεν άλλαξε ούτε χιλιοστό. Σε αυτό το σημείο θέλω να επισημάνω ότι σχεδόν όλα τα «παλιά κόμματα» είχαν κυβερνήσει την περίοδο 2000-2012, εφαρμόζοντας ένα σκληρό πρόγραμμα λιτότητας, και είχαν πολλά κοινά με τον αντίπαλό τους, τον Βούτσιτς, όπως η διαφθορά, το ξεπούλημα του φυσικού πλούτου της χώρας κ.ά.

Η πρώτη φάση

Στην πρώτη φάση, η οποία κράτησε περίπου έξι μήνες, η επιρροή των αριστερών φοιτητών/φοιτητριών ήταν πιο αισθητή, παρά τον μικρό αριθμό τους. Αυτό οφείλεται, αφενός, στο ότι ήταν ενεργοί από την αρχή και η συμμετοχή σε συνελεύσεις τούς ήταν κάτι γνώριμο. Αφετέρου, ο πρώτος ενθουσιασμός έσπρωχνε όλο το κίνημα προς τα αριστερά. Αυτό φαινόταν από τα συνθήματα, π.χ. «Όλη η εξουσία στις συνελεύσεις», από το αίτημα να οργανωθούν και οι κάτοικοι σε τοπικές συνελεύσεις, την προσπάθεια να συνδεθεί το φοιτητικό κίνημα με εργατικές συλλογικότητες κ.ά. Ωστόσο, με λίγες εξαιρέσεις (όπως π.χ. μία απεργία των καθηγητών), οι εργαζόμενοι, κατά κανόνα,  απλώς συμμετείχαν στο φοιτητικό κίνημα ως μεμονωμένα άτομα, χωρίς να αναλάβουν κάποια σημαντική οργανωμένη πρωτοβουλία σε συνεργασία και ως ένδειξη αλληλεγγύης με τους φοιτητές.

Έγιναν αρκετές διαδηλώσεις με τεράστια συμμετοχή, που έσπαγε το ένα ρεκόρ μετά το άλλο, όμως δεν έφεραν κάποιο αποτέλεσμα και φαινόταν ότι και αυτό το κίνημα –όπως τόσα άλλα τα προηγούμενα χρόνια– θα κουραζόταν και σταδιακά θα εξαφανιζόταν. Σε αυτό, εξάλλου, πόνταρε ο πρόεδρος Βούτσιτς: αν και υπό την πίεση του κινήματος ο τότε πρωθυπουργός της χώρας είχε αναγκαστεί σε παραίτηση, εκείνος που κρατούσε την εξουσία στα χέρια του δεν σκόπευε να υποχωρήσει.

Η δεύτερη φάση

Έτσι, τον Μάιο του 2025 ξεκινάει η δεύτερη φάση: οι φοιτητές ζητάνε τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών. Τον Ιούνιο έγινε άλλη μία «μεγαλύτερη διαδήλωση όλων των εποχών», αλλά στη συνέχεια αυξήθηκε η αστυνομική βία και η μαζικότητα υποχώρησε για ένα διάστημα. Όχι, όμως, και η δράση των φοιτητών. «Τα παιδιά» συνέχεια έβρισκαν καινούριους τρόπους να κρατήσουν ζωντανό το κίνημα και να ξεπερνούν τα εμπόδια που τους έβαζε το αυταρχικό κράτος του Βούτσιτς. Παράλληλα με όλα αυτά, από εκείνη τη στιγμή αρχίζει η επίπονη δουλειά πάνω στο εκλογικό πρόγραμμα και τη δημιουργία της λίστας των υποψήφιων βουλευτών, η οποία θα διαρκέσει περίπου έναν χρόνο.

Το πρόγραμμά τους,[1] ως αποτέλεσμα πολλών συζητήσεων ανάμεσα σε ανθρώπους διαμετρικά αντίθετων απόψεων και ιδεολογιών, δεν θα μπορούσε να είναι παρά κάποια ελάχιστα κοινά σημεία που κατάφεραν να βρουν. Η έμφαση είναι στη σωστή λειτουργία των θεσμών, ενώ ψηλά στις προτεραιότητες βρίσκεται και η καταπολέμηση του εγκλήματος και της διαφθοράς – ενός από τα πιο σοβαρά προβλήματα του συστήματος στη Σερβία. Περιλαμβάνει επίσης θέσεις για την αναδιοργάνωση του κράτους με άξονες την αξιοκρατία, την ενίσχυση της παιδείας, την οικονομική και κοινωνική ανασυγκρότηση της χώρας, με έμφαση στην προστασία των εργαζομένων, της αγροτικής παραγωγής, της στέγασης και της υγείας. Όσον αφορά την εξωτερική πολιτική, δεν παρουσιάζει μεγάλες αλλαγές, εκτός από μία: ενώ ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς πουλούσε όπλα στο Ισραήλ, το πρόγραμμα της Φοιτητικής Λίστας βάζει τέλος σε αυτή τη ντροπιαστική πράξη και υπόσχεται αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας στην Παλαιστίνη.

Υποψήφιοι από διάφορα μετερίζια

Οι υποψήφιοι βουλευτές αποφασίστηκε κατ’ αρχάς να μην είναι οι ίδιοι φοιτητές και φοιτήτριες. Επίσης, να μην είναι άνθρωποι που οποιαδήποτε στιγμή υπήρξαν στελέχη των κομμάτων της αντιπολίτευσης ή ακόμα και απλά μέλη, όσον αφορά το κυβερνών κόμμα και τους συμμάχους του. Ανάμεσά τους υπήρξαν πολλοί καθηγητές, «τεχνοκράτες», κάποιοι γνωστοί αθλητές και καλλιτέχνες, αλλά και αγρότες, εργάτες κ.ά. Το σημαντικό, πάντως, είναι ότι κανένας και καμία από τους υποψηφίους δεν ξεχώρισε στη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου. Η πίεση να υπάρξει ένας ηγέτης ήταν μεγάλη, και από τους υποστηρικτές, αλλά ακόμα πιο πολύ από τους αντιπάλους, γιατί θα τους ήταν πιο εύκολο να εστιάσουν την κριτική (και τη λασπολογία) σε ένα πρόσωπο, παρά σε ολόκληρο το κίνημα.

Οι φοιτητές, όμως, δεν έπαιξαν με τους όρους του αντιπάλου, ούτε σε αυτό, ούτε σε κανένα άλλο ζήτημα. Αρνήθηκαν τις επίμονες προκλήσεις του Βούτσιτς για ντιμπέιτ, αγνοήσαν γενικά τα ΜΜΕ (που στο σύνολό τους βρίσκονταν υπό άμεσο έλεγχο της κυβέρνησης) και όργωσαν τους δρόμους ολόκληρης της χώρας. Το έκαναν, μάλιστα, με τα πόδια, με αποτέλεσμα όχι μόνο να ξεπεράσουν το εμπόδιο των εχθρικών ΜΜΕ, αλλά να δημιουργηθεί μια απίστευτα όμορφη και νικηφόρα ατμόσφαιρα, με τους κατοίκους των μικρών και μεγάλων πόλεων και χωριών να περιμένουν τον ερχομό των φοιτητών με κεράσματα, τραγούδια και δάκρυα χαράς και συγκίνησης. Με αυτά και με πολλά άλλα (όπως π.χ. να καθαρίζουν τους δρόμους και τις πλατείες μετά από κάθε συγκέντρωση) έδειξαν ότι η ανιδιοτέλεια βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα τους.

Ένα κίνημα, λοιπόν, χωρίς ηγέτη, χωρίς καν κόμμα με κανονικές δομές, αλλά με μια μεγάλη και εξαιρετικά ενεργή βάση και με αμεσοδημοκρατική λειτουργία, κέρδισε τις εκλογές, και αυτό αξίζει να μελετηθεί. Από την άλλη, έχει μεγάλο ενδιαφέρον να παρακολουθήσουμε τη συνέχεια αυτού του πειράματος, με ποιον τρόπο δηλαδή θα ασκήσουν έλεγχο σε αυτούς τους οποίους εξέλεξαν.

1. The Student Plan.

Πηγή – Εποχή

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy