Η δορυφορική τεχνολογία αλλάζει τα δεδομένα στην αντιμετώπιση πυρκαγιών, ενώ η χώρα εξακολουθεί να παγιδεύεται ανάμεσα σε ακριβά εναέρια μέσα και ελλιπή πρόληψη.
Η εταιρεία OroraTech, με έδρα το Μόναχο και δεύτερο μεγαλύτερο κέντρο λειτουργίας στην Αθήνα, παρέχει ακριβή δεδομένα πραγματικού χρόνου απευθείας στις δυνάμεις πρώτης ανταπόκρισης. «Τροφοδοτούμε τους πυροσβέστες και τους αρμόδιους φορείς με εικόνα της κατάστασης κάθε λεπτό, μέσω θερμικών υπέρυθρων καμερών σε δορυφόρους», εξηγεί στη Deutsche Welle.
Το σύστημα συνδυάζει ανοιχτά δεδομένα από επιστημονικούς δορυφόρους της ESA και της NASA με ιδιόκτητο στόλο δορυφόρων. Συνολικά 19 τεχνητοί δορυφόροι επιτηρούν πλέον το ελληνικό έδαφος.
Μάτι στο διάστημα: Αλλάζει η αντιπυρική προστασία
Η κρίσιμη επεξεργασία δεδομένων γίνεται ήδη στο διάστημα. «Μια καθαρή θερμική εικόνα από μόνη της δεν έχει μεγάλη αξία στο έδαφος, γιατί δείχνει μόνο διαφορές φωτεινότητας», λέει ο Ρένεκε. Αλγόριθμοι και Τεχνητή Νοημοσύνη στον ίδιο το δορυφόρο φιλτράρουν σε δευτερόλεπτα τις ψευδείς ειδοποιήσεις: «Το κρίσιμο είναι να διακρίνεις σε πραγματικό χρόνο αν το σημείο στη γη είναι φωτιά, σταθερή πηγή θερμότητας ή ανακλαστικό φωτοβολταϊκό πάνελ».
Από το 2024 τα δεδομένα αυτά είναι πλήρως ενσωματωμένα στο ελληνικό σύστημα πολιτικής προστασίας, όπου συνδυάζονται με την παρακολούθηση εναέριων μέσων, καμερών και δυνάμεων στο έδαφος. «Υπάρχει άμεση ανατροφοδότηση για το τι συμβαίνει και πρόβλεψη για το τι θα ακολουθήσει», τονίζει ο Ρένεκε. Μέσω αναλύσεων ΤΝ για άνεμο, υγρασία εδάφους και βλάστηση, γίνονται εφικτές ακριβείς προβλέψεις εξάπλωσης για τις επόμενες ημέρες, κάτι που αποδείχθηκε καθοριστικό στην τακτική ανάπτυξη δυνάμεων κατά τη μεγάλη πυρκαγιά πέρσι στα προάστια της Αθήνας. «Στο μέλλον η διαχείριση δασικών πυρκαγιών θα ξεκινά πριν ακόμα ανάψει η φωτιά, δηλαδή στο στάδιο της πρόληψης», τονίζει.
Οι ζημιές από δασικές πυρκαγιές στην Ελλάδα έφτασαν το 1,66 δις ευρώ το 2023, που αντιστοιχούν στο 0,8% του ΑΕΠ του 2022. Σε σχέση με εδαφικά συστήματα ή εποπτικές πτήσεις, η δορυφορική παρακολούθηση προσφέρει τεράστια οικονομικά πλεονεκτήματα για το ανάγλυφο της ελληνικής επικράτειας. Ο Ρένεκε το εξηγεί με αριθμούς: «Το ένα τέταρτο του Κεμπέκ παρακολουθείται μία φορά την ημέρα με αεροπλάνα. Αυτό κοστίζει δέκα φορές περισσότερο από ό,τι κοστίζει ολόκληρο το ελληνικό σύστημα ανά έτος».
Για το ζήτημα της προστασίας δεδομένων, ο Ρένεκε είναι σαφής: «Το σύστημα χρησιμοποιεί υπέρυθρα δεδομένα, με καταγραφή θερμικής ακτινοβολίας και θερμοκρασίας. Το τι κάνει η Ελλάδα με αυτά τα δεδομένα αφορά τη δική της επιχειρησιακή χρήση εντός του Engage».
Ακριβά πυροσβεστικά αεροσκάφη αντί για πρόληψη
Παρά την τεχνολογική αναβάθμιση, η αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα παραμένει προβληματική. Ο Ιωάννης Μητσόπουλος, επίκουρος καθηγητής καθηγητής Δασολογίας ΑΠΘ, επικρίνει την χρηματοδοτική διαχείριση: «Επενδύουμε τεράστια ποσά σε πυροσβεστικά αεροσκάφη, αλλά παραβλέπουμε ότι οι φωτιές σβήνονται στο έδαφος». Η εναέρια δύναμη, λέει, «είναι ένα εντυπωσιακό εύρημα για τα ΜΜΕ, που καλλιεργεί μια νοοτροπία αδράνειας. Μια ματιά στις ΗΠΑ ή την Αυστραλία δείχνει ότι ακόμα και με τεράστιους στόλους αεροσκαφών, οι «mega-fires» ξεφεύγουν από τον έλεγχο κάθε χρόνο».
Το κεντρικό πρόβλημα εντοπίζεται στη σχέση πρόληψης-κατάσβεσης, που στην Ελλάδα σήμερα είναι 3 προς 7. Η Πορτογαλία επενδύει το 70% στην πρόληψη. Η κλιματική αλλαγή αυξάνει τον αριθμό των πυρκαγιών, πλέον και σε υψόμετρα άνω των 900 μέτρων λόγω ακραίας ξηρασίας. «Πρέπει η αναλογία πόρων πρόληψης-καταστολής να είναι τουλάχιστον 50-50. Είναι σαν να θέλεις να καταπολεμήσεις τον καρκίνο αγοράζοντας εξοπλισμό εκατομμυρίων στα νοσοκομεία, χωρίς καμία πολιτική πρόληψης, χωρίς αντι-καπνιστική εκστρατεία», τονίζει ο Έλληνας καθηγητής.
Βασικό πρόβλημα για τον ίδιο είναι η αποτυχία της πρώτης επέμβασης. «Για να αποτραπούν μεγάλες καταστροφές,όπως στον Έβρο, την Εύβοια ή τη Ρόδο, η πυροσβεστική πρέπει να φτάνει στο σημείο εντός 20 λεπτών. Οι πυροσβέστες συχνά αμύνονται παθητικά στους δρόμους, αντί να εισχωρούν ενεργά στο δάσος».
Η ερήμωση της υπαίθρου επιδεινώνει την κατάσταση. Εκεί όπου τον χειμώνα βοσκοί και ξυλοκόποι συντηρούσαν τα δάση, σήμερα ζουν κυρίως ηλικιωμένοι, με αποτέλεσμα την ανεξέλεγκτη συσσώρευση βλάστησης. «Οι προληπτικοί καθαρισμοί και η ελεγχόμενη καύση μειώνουν δραστικά την ένταση πυρκαγιών, αλλά είναι αόρατες στον ψηφοφόρο, γι’ αυτό και η πολιτική προτιμά τα αεροσκάφη», λέει χαρακτηριστικά.
Ουσιαστική ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ πυροσβεστικής, δασικής υπηρεσίας και ΟΤΑ δεν υπάρχει. «Χρειάζεται μια κεντρικά συντονισμένη, πολιτικά ανεξάρτητη αρχή, που θα υπάγεται στη Βουλή. Να θωρακιστεί η διαχείριση πυρκαγιών από βραχυπρόθεσμα εκλογικά συμφέροντα. Η εθελοντική δράση πρέπει να ενισχυθεί και να πιστοποιηθεί. Επιτυχημένα παραδείγματα, όπως αυτό της Χίου, μπορούν να χρησιμεύσουν ως εθνικό υπόδειγμα».
Νόμοι υπάρχουν…
Η χώρα, επί χάρτου, είναι καλά εξοπλισμένη. «Το πρόβλημα στην Ελλάδα δεν είναι η έλλειψη νόμων, αλλά η συνεπής και αυστηρή εφαρμογή τους», αναφέρει ο Ηλίας Τζιρίτης, υπεύθυνος εκστρατείας για δασικές πυρκαγιές στο WWF Ελλάς. Ο πρόσφατος νόμος για την πυροπροστασία και την πολιτική προστασία, που εκπονήθηκε με ενεργό συμμετοχή του WWF, προβλέπει ελεγχόμενες καύσεις και ρυθμιζόμενη βόσκηση.
Τα γρανάζια της γραφειοκρατίας όμως κινούνται αργά. «Για να δούμε αποτελέσματα μιας νομοθετικής πρωτοβουλίας, ειδικά στην πρόληψη, χρειάζεται χρόνος», λέει ο Τζιρίτης. Ενώ η τεχνολογία της OroraTech εντοπίζει εστίες κινδύνου κάθε λεπτό, η εφαρμογή στο πεδίο προσκρούει συχνά σε διαμάχες αρμοδιοτήτων.
«Χρειάζονται σχέδια πρόληψης που να ενσωματώνουν τοπικές συνήθειες και διαδικασίες. Από περιοχή σε περιοχή τα αίτια των πυρκαγιών διαφέρουν», συμπληρώνει. Τοπικές ιδιαιτερότητες αγνοούνται από το κεντρικό σύστημα, γεγονός που τροφοδοτεί θεωρίες συνωμοσίας. «Αυτές πηγάζουν από τους αριθμούς για τα αίτια, που δεν δημοσιοποιούνται. Δεν με ενδιαφέρει μόνο αν κάτι ήταν αμέλεια ή δόλος. Με ενδιαφέρει τι κρύβεται πίσω από την αμέλεια και πίσω από τον δόλο», λέει ο Τζιρίτης.
Το σύστημα δείχνει τα κενά του όταν έρχεται αντιμέτωπο με μεγάλες πυρκαγιές. «Την περασμένη αντιπυρική περίοδο, από 10.000 συνολικά περιστατικά, μόλις 18 πυρκαγιές ήταν υπεύθυνες για το 87% της καμένης έκτασης». Για τον εθελοντισμό, ο Τζιρίτης είναι ρεαλιστής: «Δεν θα γίνουμε ποτέ σαν τη Γερμανία στον εθελοντισμό. Το να λες ότι έχεις 500.000 εθελοντές δεν σημαίνει τίποτα από μόνο του. Πρέπει να επενδύσουμε στην ποιότητα».
