Κωστής Χατζημιχάλης / Η καταστροφή των εκσκαφέων στην Κοζάνη – Ένα έγκλημα και οι πολλαπλοί συμβολισμοί του

Αυτών των μεταλλικών μεγαθηρίων-μνημείων βιομηχανικής κληρονομιάς, 100 μέτρων μήκους και 50 μέτρων ύψους, των Krupp, Orenstein & Koppel, και MAN Takraf που ήρθαν στη χώρα μας στις αρχές του 1980 για να ενισχύσουν την ηλεκτροπαραγωγή και την ενεργειακή της αυτάρκεια.

Όταν το ορυχείο λειτουργούσε

Θυμάμαι πολύ καλά αυτό το ορυχείο σε λειτουργία, τους εκσκαφείς, τους ταινιοδρόμους μεταφοράς του λιγνίτη, τα ίδια τα εργοστάσια, τη βαριά ατμόσφαιρα, τις οσμές, ένα απόκοσμο τοπίο βαριάς βιομηχανίας.

Ήταν η δεκαετία του 1990 και για το μάθημα της χωροταξίας και της περιφερειακής ανάπτυξης στο ΑΠΘ, στις δυο εκπαιδευτικές μας επισκέψεις με φοιτητές, οι τεχνικοί της ΔΕΗ μας έκαναν ξενάγηση στο πεδίο εξηγώντας τη λειτουργία και τις επιπτώσεις της στη Δυτική Μακεδονία.

Η περιοχή με τους 12-16.000 εργαζόμενους, στην πλειοψηφία άνδρες, ήταν η γεωγραφικά έκκεντρη ενεργειακή καρδιά της Ελλάδας.

Μια καρδιά που λειτουργούσε για την υπόλοιπη χώρα στηρίζοντας την «ανάπτυξη» με φτηνό ρεύμα, αλλά τοπικά μαζί με την απασχόληση, τα σχετικά υψηλά εισοδήματα και την τηλεθέρμανση στη Πτολεμαΐδα, παρέμεναν η ρύπανση του αέρα, του υδροφόρου ορίζοντα και η μονοτομεακή εξάρτηση της τοπικής οικονομίας.

Οι διαστάσεις του εγκλήματος και ολίγον METLEN

Όπως έχουν γράψει πολλοί και πολλές, η καταστροφή τους είναι ανόητη και απαράδεκτη, ένα καθαρό έγκλημα.

Όχι μόνο γιατί αφορά μια υποδομή την οποία έχουν πληρώσει όλες και όλοι άνω των 60 που ζούμε σ’ αυτό τον τόπο και τον βλέπουμε να ρημάζει καθημερινά. Είναι εγκληματική γιατί καταστρέφει και αποκλείει την επιλογή χρήσης του λιγνιτωρυχείου σε έκτακτη ανάγκη για αυτόχθονη παραγωγή ενέργειας.

Όπως περιγράφει παραστατικά ο κ Χρήστος Κολοβός Δρ. Μεταλλουργός ΕΜΠ, τέως Δ/της Μεταλλευτικών Μελετών ΔΕΗ στον Χρόνο Κοζάνης, 19/6/26, «δυστυχώς έχουμε μπλέξει με ανθρώπους που κοιτούν να καταστρέψουν, όχι να δημιουργήσουν».

Μια καταστροφική εξουσία η οποία δεν βλέπει αυτά που κάνουν στη Γερμανία: κρατούν τα δικά τους ορυχεία και εργοστάσια ανέπαφα, λίγα σε λειτουργία τα άλλα σε «ψυχρή εφεδρεία», παρά τις δεσμεύσεις για απεξάρτηση από τον άνθρακα.

Η στροφή στις ΑΠΕ, μια σωστή διαδικασία παρά τις απαράδεκτες διαδικασίες εφαρμογής της στη χώρα μας, έχει ανάγκη από την υποστήριξη μονάδων σταθερής παραγωγής και σήμερα γίνεται από το ακριβό φυσικό αέριο (LNG) που εισάγεται από τις ΗΠΑ.

Η βίαιη απεξάρτηση από τον λιγνίτη και η αντικατάστασή του από το φυσικό αέριο δεν είναι «οικολογική απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα» αλλά έμμεση στήριξη των ιδιωτικών εργοστασίων ηλεκτρικής ενέργειας με ορυκτό φυσικό αέριο με άμεση επίπτωση το ακριβό ρεύμα.

Γιατί, όπως είναι γνωστό, όσο δεν υπάρχει επαρκής αποθήκευση παραγόμενης ενέργειας από τις ΑΠΕ, το φυσικό αέριο γίνεται το απαραίτητο καύσιμο-συμπλήρωμα για να ισορροπήσει το σύστημα.

Και επειδή το LNG είναι εισαγόμενο, ακριβό και ευάλωτο σε διεθνείς κρίσεις, μεταφέρει το κόστος του απευθείας στον καταναλωτή.

Oλα αυτά συμβαίνουν όταν την ίδια στιγμή, σύμφωνα με το αποκαλυπτικό ρεπορτάζ των reporters united, στην Αχλάδα Φλώρινας λειτουργεί λιγνιτωρυχείο μέσα στο χωριό συμφερόντων Μυτιληναίου (METLEN), για εξαγωγή του λιγνίτη σε εργοστάσιο της Μπίτολα στη Βόρεια Μακεδονία, 24 χιλ. από την Αχλάδα.

Εκεί, σε κρατική πεπαλαιωμένη μονάδα, παράγεται φτηνό ηλεκτρικό ρεύμα που εξάγεται και στην Ελλάδα. Τόσο καλά….

Το μίσος για τις δημόσιες υποδομές και για την επαρχία

Το έγκλημα και τα συντρίμμια του, πέρα από τον θυμό και την αγανάκτηση που προκαλεί, αποκτά και πολλαπλούς συμβολισμούς στη σημερινή συγκυρία της παρακμιακής νεοφιλελεύθερης Ελλάδας.

Πρώτα-πρώτα συμβολίζει το τέλος μιας περιόδου στην οποία οι δημόσιες παραγωγικές επενδύσεις, όπως τα εργοστάσια της ΔΕΗ, ήταν οι ατμομηχανές της ελληνικής οικονομίας, μαζί με τα υδροηλεκτρικά εργοστάσια, τις βιομηχανίες ζάχαρης, τις συνεταιριστικές βιομηχανίες αγροτικών προϊόντων κ.ά, ένας παραγωγικός κορμός τον οποίο φρόντισαν να απαξιώσουν τα σκάνδαλα, οι αστοχίες των διορισμένων διοικήσεων και οι πελατειακές πολιτικές της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ.

Σ’ αυτή τη βιομηχανική υποδομή επιτέθηκε με μίσος ο νεοφιλελευθερισμός των «αρίστων» της ΝΔ ιδιωτικοποιώντας τα πάντα και όταν αυτό τελείωσε, έβαλαν εκρηκτικά για να υπογραμμίσουν με εκκωφαντικό τρόπο το τέλος της παραγωγικής περιόδου με σημαντική κρατική παρουσία. Το μίσος τους για κάθε δημόσια λειτουργία δεν μπορούσε να έχει καλύτερο συμβολισμό.

Δεύτερον, η καταστροφή της γκρίζας, σκουριασμένης βιομηχανικής υποδομής, μακριά από την Αθήνα, υπογραμμίζει επίσης με θόρυβο την αδιαφορία και την άγνοια των «αρίστων» για την ελληνική επαρχία.

Ότι δεν είναι ανεμογεννήτριες, φωτοβολταϊκά, data centers ή τουριστικό real estate δεν τους αφορά ή το μετατρέπουν σε σκάνδαλα τύπου ΟΠΕΚΕΠΕ. Η παραγωγική ύπαιθρος, βιομηχανική ή αγροτική, μακριά από τα αστικά κέντρα, είναι γι’ αυτούς πρόβλημα, δεν αποτελεί στρατηγικούς τομείς επιβίωσης της κοινωνίας μας.

Από το 24% που συμμετείχαν η βιομηχανία και οι κατασκευές στο ΑΕΠ το 1995, το 2025 είχαν πέσει στο 11%, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ. Η σημερινή βαριά βιομηχανία, λένε οι «άριστοι», είναι ο τουρισμός, γκλάμουρους και γυαλιστερός, μακριά από τα γκρίζα τοπία των βιομηχανικών περιοχών.

Στους τόπους που δεν προσελκύουν τις νέες δραστηριότητες, η εγκατάλειψή μοιάζει να είναι η μόνη επιλογή και μετά χύνουν κροκοδείλια δάκρυα για την συρρίκνωση και την γήρανση του πληθυσμού.

Καταστροφές και δημιουργικότητα στη σημερινή Ελλάδα

Αυτοί οι άνθρωποι «που κοιτούν να καταστρέψουν, όχι να δημιουργήσουν», όπως εύστοχα τους περιέγραψε ο κ Κολοβός, δεν περιορίζονται στις παλιές βιομηχανικές εγκαταστάσεις.

Οι καθημερινές ειδήσεις, αυτά που βλέπουμε στις γειτονιές μας, αυτά που διαβάζουμε, αυτά θα δουν όσες και όσοι θα έχουν την τύχη να πάνε διακοπές, είναι πληγές στη γη, στη φύση, στα νερά, στο τοπίο.

Είναι πόλεις που δεν μπορείς να βρεις κατοικία, λίγη δροσιά, ένα φροντισμένο δημόσιο χώρο χωρίς τραπεζοκαθίσματα, σιγουριά απέναντι στην κλιματική κρίση. Είναι η επαρχία χωρίς κέντρα υγείας, χωρίς ταχυδρομεία και τράπεζες, χωρίς φροντίδα για όσες και όσους μένουν εκεί, ενώ εκείνοι που έμειναν και το παλεύουν ακόμη, βλέπουν τις αγροτικές επιδοτήσεις να πηγαίνουν στους «ημέτερους».

Είναι η φύση που λεηλατείται, στις βουνοκορφές, στα δάση, στις παραλίες, στις περιοχές NATURA, παντού νέοι νόμοι ή τροποποιήσεις παλιών αλλάζουν προς το χειρότερο τους λίγους θεσμούς προστασίας.

Όλα τα παραπάνω στο όνομα της βιώσιμης και ανθεκτικής ανάπτυξης, όπως τις έχει οικειοποιηθεί και εργαλειοποιήσει η νεοφιλελεύθερη εξουσία.

Και όταν οι «άριστοι» δεν καταστρέφουν τι δημιουργούν; Το πιο αντιπροσωπευτικό δείγμα δημιουργία τους είναι σίγουρα το «The Hellinikon», η επιτομή της υφαρπαγής δημόσιας γης στη σύγχρονη Ελλάδα και η δωρεά της στην οικογένεια Λάτση.

Μια φανταχτερή gated community για πλούσιους ξένους και Έλληνες hipsters, μια γειτονιά που διαφημίζεται ως «βιώσιμη και έξυπνη πόλη των 15 λεπτών», με εκπτωχευμένη αρχιτεκτονική που έχει σύμβολο τον ουρανοξύστη του Φόστερ.

Απέναντι στην παραγωγική Ελλάδα που ανατίναξαν με εκρηκτικά, στέκεται το σημερινό σύμβολο της κατανάλωσης, της παρανομίας και της πολυτελούς διαβίωσης για λίγους. Λέτε μετά από δεκαετίες να ανατινάξουν και τον πύργο του Φόστερ;

Ομότιμος καθηγητής, Τμήμα Γεωγραφίας, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, [email protected]