ΟικονομίαΜάλιστα, τα μαθήματα δεν περιορίζονταν πάντα στις πρωινές ώρες, καθώς σε ορισμένα σχολεία συνεχίζονταν και το απόγευμα. Πότε άλλαξε αυτή η καθημερινότητα και πώς ήταν πραγματικά το σχολείο των προηγούμενων γενεών;
Μπορεί για τους σημερινούς μαθητές να ακούγεται απίστευτο, όμως υπήρχε εποχή που η σχολική εβδομάδα στην Κύπρο διαρκούσε έξι ημέρες, από τη Δευτέρα μέχρι και το Σάββατο.
Το πενθήμερο πρόγραμμα που θεωρούμε σήμερα δεδομένο δεν αποτελούσε πάντοτε μέρος της σχολικής ζωής. Αντίθετα, για αρκετούς από τους σημερινούς παππούδες και γιαγιάδες, το πρωινό του Σαββάτου ήταν συνδεδεμένο με το κουδούνι, τα βιβλία και την τάξη.
Μια χαρακτηριστική μαρτυρία δημοσιεύτηκε το 2018 στη CITY, με συνταξιούχο εκπαιδευτικό, την κυρία Γιαννούλα, που είχε υπηρετήσει για περισσότερα από 30 χρόνια στην εκπαίδευση. Η ίδια ανέφερε ότι διορίστηκε το 1952 στο σχολείο της Πάνω Ζώδιας, χωριού που σήμερα βρίσκεται στα κατεχόμενα.
Εκείνη την εποχή, όταν η Κύπρος βρισκόταν ακόμη υπό βρετανική διοίκηση, το σχολείο λειτουργούσε κανονικά και το Σάββατο. Σύμφωνα με την περιγραφή της, οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί σχολούσαν το Σάββατο στις 12 το μεσημέρι, ενώ τις καθημερινές το πρόγραμμα έφτανε μέχρι τις 4 το απόγευμα.
Με άλλα λόγια, το Σάββατο δεν ήταν ημέρα αργίας, αλλά μια κανονική σχολική ημέρα με μικρότερο ωράριο.
Πότε σταμάτησαν τα μαθήματα του Σαββάτου;
Η αλλαγή από την εξαήμερη στην πενθήμερη σχολική εβδομάδα δεν έγινε απαραίτητα με τον ίδιο τρόπο και την ίδια στιγμή σε κάθε σχολείο. Στο δημοσίευμα aναφέρεται ότι το πενθήμερο σχολείο εφαρμόστηκε το 1988.
Η ίδια εκπαιδευτικός περιέγραψε ότι μετά την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας το 1960 άρχισε μια προσπάθεια αλλαγής πρακτικών που είχαν διαμορφωθεί κατά την περίοδο της Αγγλοκρατίας.
Ανάμεσα στις αλλαγές που θυμάται ήταν η απόφαση να σταματήσει η λειτουργία των σχολείων τα Σάββατα, καθώς και η καθιέρωση αργίας το απόγευμα της Τετάρτης.
Όταν το σχολείο είχε μαθήματα και τα απογεύματα
Μια άλλη ενδιαφέρουσα μαρτυρία προέρχεται από τον εκπαιδευτικό Λουκά Παπαντωνίου, ο οποίος φοίτησε στο Δημοτικό Σχολείο Μουσουλίτας από το 1963 μέχρι το 1969. Περιγράφοντας τα μαθητικά του χρόνια, αναφέρει ότι το σχολείο λειτουργούσε από τη Δευτέρα μέχρι και το Σάββατο.
Παράλληλα, θυμάται ότι υπήρχαν και απογευματινά μαθήματα κατά τις καθημερινές. Η εικόνα αυτή δείχνει πόσο διαφορετικά μπορούσε να είναι οργανωμένη η σχολική ζωή σε σχέση με το σημερινό πρόγραμμα.
Για τους μαθητές της εποχής, η επιστροφή στο σπίτι δεν σήμαινε πάντοτε ότι η σχολική ημέρα είχε ολοκληρωθεί από νωρίς το μεσημέρι.
Μια τάξη με έξι ηλικίες και έναν μόνο δάσκαλο
Η σχολική ζωή στη Μουσουλίτα τη δεκαετία του 1960 είχε και άλλες ιδιαιτερότητες. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Λουκά Παπαντωνίου, το σχολείο ήταν μονοδιδάσκαλο. Συνολικά 31 παιδιά, από την πρώτη μέχρι την έκτη τάξη, φοιτούσαν στην ίδια αίθουσα, με έναν εκπαιδευτικό να αναλαμβάνει τη διδασκαλία.
Η καμπάνα της εκκλησίας του Αποστόλου Λουκά χτυπούσε στις 7:30 το πρωί για να σημάνει την έναρξη των μαθημάτων. Οι συνθήκες ήταν διαφορετικές και μετά το σχολείο.
Στο χωριό δεν υπήρχε ηλεκτρικό ρεύμα μέχρι το 1968, με αποτέλεσμα τα παιδιά να διαβάζουν τα μαθήματά τους με λάμπες πετρελαίου. Για έναν σημερινό μαθητή, που έχει πρόσβαση σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές, διαδίκτυο και ψηφιακά εκπαιδευτικά εργαλεία, η εικόνα αυτή μοιάζει να ανήκει σε έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο.
Οι αναμνήσεις που καταγράφουν σήμερα τα ίδια τα παιδιά
Το γεγονός ότι τα σχολεία λειτουργούσαν και το Σάββατο καταγράφεται και σε ιστορική εργασία του Δημοτικού Σχολείου Πάνω Δευτεράς. Κατά τη σχολική χρονιά 2024–2025, μαθητές συγκέντρωσαν παλιές φωτογραφίες, έγγραφα και προφορικές μαρτυρίες για την ιστορία του σχολείου τους.
Ανάμεσα στις αναμνήσεις που καταγράφηκαν ήταν και εκείνη παλαιότερης μαθήτριας που θυμόταν ότι πήγαινε σχολείο και τα Σάββατα.
Τι θα έλεγαν τα σημερινά παιδιά αν είχαν σχολείο και το Σάββατο;
Σήμερα, η κανονική σχολική εβδομάδα στα δημόσια σχολεία της Κύπρου είναι πενθήμερη, από τη Δευτέρα μέχρι την Παρασκευή. Το Σαββατοκύριακο αποτελεί χρόνο για ξεκούραση, οικογενειακές δραστηριότητες, αθλητισμό και παιχνίδι, παρόλο που οι μαθητές συχνά έχουν να ολοκληρώσουν και εργασίες για το σπίτι.
Για τις προηγούμενες γενιές, όμως, τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Η σχολική ζωή μπορούσε να περιλαμβάνει έξι ημέρες μαθημάτων, απογευματινή διδασκαλία, τάξεις με παιδιά διαφορετικών ηλικιών και πολύ πιο περιορισμένα μέσα για τη μελέτη στο σπίτι.
Και ίσως η ιστορία αυτή να είναι μια καλή αφορμή για τους γονείς να ζητήσουν από τους παππούδες και τις γιαγιάδες να μοιραστούν τις δικές τους αναμνήσεις.
Πώς ήταν το σχολείο τους; Πόσες ώρες έκαναν μάθημα; Πήγαιναν και το Σάββατο; Πώς διάβαζαν χωρίς τις σημερινές ευκολίες; Γιατί, όσο κι αν δυσκολεύονται να το φανταστούν οι σημερινοί μαθητές, στην Κύπρο υπήρχε εποχή που το Σάββατο δεν σήμαινε απαραίτητα ξεκούραση. Σήμαινε ακόμη μία ημέρα στο σχολείο.
