Είναι δυνατόν η δημοκρατία σαν πολίτευμα να αμφισβητείται; Κι’ όμως είναι και ο λόγος έχει να κάνει με την οικονομία.
Το οικονομικό στρες και η ανισότητα προκαλούν στους ανθρώπους απώλεια εμπιστοσύνης στη δημοκρατία, κάνοντάς το σύστημα να φαίνεται στημένο για τους πλούσιους και αδιάφορο για τις απλές και συνηθισμένες ανάγκες.
Οι άνθρωποι σε ολόκληρη την G20 θέλουν να μετασχηματιστούν οι οικονομίες τους, αλλά δεν εμπιστεύονται πλέον τις κυβερνήσεις τους για να επιτύχουν αυτήν την αλλαγή.
Αυτό το εύρημα βρίσκεται στην καρδιά της Έρευνας «Γη για Όλους» 2026, με τίτλο «Ανακατασκευή εμπιστοσύνης: Στημένες οικονομίες, κατακερματισμένες κοινωνίες και η ανάγκη για αλλαγή». Αυτή η νέα έκθεση, που επικεντρώνεται στην κοινωνική ένταση και την κοινωνική συνοχή, βασίζεται σε έρευνα που διεξήχθη σε 17 χώρες από την Ipsos για λογαριασμό της Earth4All.
Ενώ τα δύο τρίτα λένε ότι η δημοκρατία είναι ο καλύτερος τρόπος διακυβέρνησης, τέσσερις στους δέκα λένε ότι ένας ισχυρός ηγέτης θα υπηρετούσε καλύτερα τη χώρα τους.
Μεγαλώνει η οικονομική ανισότητα
Επτά στους δέκα ερωτηθέντες (70%) λένε ότι υπάρχει υπερβολικά μεγάλη οικονομική ανισότητα στη χώρα τους. Σχεδόν τα δύο τρίτα (65%) πιστεύουν ότι το σύστημα είναι στημένο προς όφελος των πλουσίων και ισχυρών, και το 69% επιθυμεί σημαντικές αλλαγές στο οικονομικό σύστημα, έναντι μόλις 8% που διαφωνούν.
Ωστόσο, ενώ η εντολή για αλλαγή είναι συντριπτική, η εμπιστοσύνη στις κυβερνήσεις για την υλοποίησή της έχει επιδεινωθεί. Μόνο το 31% πιστεύει ότι η κυβέρνησή τους θα λάβει αποφάσεις που ωφελούν την πλειοψηφία των ανθρώπων σε είκοσι ή τριάντα χρόνια από τώρα, σε σύγκριση με το 39% το 2024.
Αυτή η κατάρρευση διαπερνά τον ευρύτερο κοινωνικό ιστό. Τα δύο τρίτα των ερωτηθέντων (67%) λένε ότι η χώρα τους είναι πιο διχασμένη από ό,τι πριν από μια δεκαετία, επικαλούμενοι σοβαρή ένταση μεταξύ υποστηρικτών διαφορετικών πολιτικών κομμάτων (71%), μεταξύ ατόμων με υψηλά και χαμηλά εισοδήματα (63%), μεταξύ μεταναστών και γηγενών (62%), και μεταξύ όσων ανησυχούν για το κλίμα και όσων είναι σκεπτικιστές (53%).
Η συν-συγγραφέας της έκθεσης, Kate Pickett, καθηγήτρια για την Κατανόηση των Κοινωνικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Υόρκης, μέλος της Λέσχης της Ρώμης και συν-συγγραφέας του βιβλίου The Spirit Level, δήλωσε: «Άνθρωποι από όλο το φάσμα εισοδήματος, σε κάθε χώρα, έχουν καταλήξει στην ίδια διάγνωση: ότι το σύστημα είναι στημένο και ότι η ανισότητα έχει φτάσει σε υπερβολικό βαθμό. Η κατάρρευση της εμπιστοσύνης είναι βαθιά ανησυχητική: όταν οι άνθρωποι σταματούν να πιστεύουν ότι η κυβέρνησή τους θα ενεργήσει προς το συμφέρον τους μακροπρόθεσμα, αυτό διαβρώνει την αίσθηση του κοινού μέλλοντος από το οποίο εξαρτώνται οι υγιείς κοινωνίες».
Η υποστήριξη για την ίδια τη δημοκρατία παραμένει ισχυρή κατ’ αρχήν — το 68% λέει ότι είναι ο καλύτερος τρόπος διακυβέρνησης της χώρας τους — αλλά στην πράξη αμφισβητείται ολοένα και περισσότερο. Το 40% λέει ότι η χώρα τους θα ήταν σε καλύτερη θέση με έναν ισχυρό ηγέτη χωρίς περιορισμούς από το κοινοβούλιο και τις εκλογές, ένα ποσοστό που αυξάνεται πάνω από το μισό σε αρκετές χώρες με ανώτερο-μεσαίο εισόδημα.
Όταν η πίστη στη δημοκρατία υποχωρεί
«Όταν οι πολίτες καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η δημοκρατική διαδικασία είναι ανίκανη να ενεργήσει προς το μακροπρόθεσμο συμφέρον του ευρύτερου κοινού, η αίσθηση ενός κοινού μέλλοντος υποχωρεί. Αυτή η κατάρρευση πλέον διαταράσσει ορατά τον κοινωνικό ιστό. Τα δύο τρίτα των ερωτηθέντων στην έρευνα αναφέρουν ότι η χώρα τους είναι σήμερα πιο διχασμένη από ό,τι ήταν πριν από 10 χρόνια. Επισημαίνουν σοβαρές, αυξανόμενες εντάσεις μεταξύ υποστηρικτών των αντίπαλων πολιτικών κομμάτων, μεταξύ ομάδων υψηλού και χαμηλού εισοδήματος, μεταξύ γηγενών πολιτών και μεταναστών, και μεταξύ εκείνων που ανησυχούν για την κλιματική αλλαγή και εκείνων που παραμένουν σκεπτικοί» συμπληρώνει η Kate Pickett.
Αυτή η έρευνα είναι η τρίτη σε μια σειρά ερευνών που διεξάγει η Earth4All από το 2021 σχετικά με την αλλαγή των στάσεων του κοινού απέναντι στην αλλαγή του κοινωνικού και πολιτικού συστήματος.
Ο Owen Gaffney, συν-συγγραφέας της έκθεσης και πρόεδρος της αφηγηματικής ομάδας της Earth4All, δήλωσε: «Αυτή η έρευνα καταγράφει ένα κενό που η Earth4All παρακολουθεί εδώ και αρκετά χρόνια. Το κοινό επιθυμεί συστημική οικονομική αλλαγή, ωστόσο η κυρίαρχη πολιτική σταθερά αποτυγχάνει να την προσφέρει. Όταν αυτό το κενό μένει ανεπίλυτο, καλύπτεται από όποιον είναι πρόθυμος να υποσχεθεί πρώτα ριζική αλλαγή, με δημοκρατικές διασφαλίσεις ή όχι. Η ευκαιρία εδώ είναι για ένα νέο είδος κοινωνικού συμβολαίου, ένα συμβόλαιο που λαμβάνει σοβαρά υπόψη την κλίμακα της αλλαγής που ζητούν οι άνθρωποι και την προσφέρει με δίκαια και δημοκρατικά μέσα».
Οι χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα
Η έρευνα διεξήχθη από την Ipsos σε χώρες της G20 συν τη Σουηδία.
Η Κίνα και η Σαουδική Αραβία αποκλείστηκαν λόγω ευαισθησίας γύρω από ζητήματα πολιτικής φύσης. Η Ρωσία αποκλείστηκε λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.
Οι 17 χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα αντιπροσωπεύουν μαζί το 58% του παγκόσμιου ΑΕΠ, το 38% του παγκόσμιου πληθυσμού και το 37% των παγκόσμιων εκπομπών CO₂ από ορυκτά καύσιμα και τη βιομηχανία.
Σχετικά με το Earth4All
Το Earth4All είναι μια διεθνής πρωτοβουλία για την επιτάχυνση των συστημικών αλλαγών για ένα δίκαιο μέλλον σε έναν πεπερασμένο πλανήτη.
Συνδυάζοντας την καλύτερη διαθέσιμη επιστήμη με τη νέα οικονομική σκέψη, το Earth4All σχεδιάστηκε για να εντοπίσει τους μετασχηματισμούς που χρειαζόμαστε για να δημιουργήσουμε ευημερία για όλους.
Το Earth4All υποστηρίζει πέντε βασικούς τρόπους στροφής για την επίτευξη ευημερίας για όλους εντός των ορίων του πλανήτη:
- Εξάλειψη της φτώχειας μέσω της ανάπτυξης των οικονομιών των φτωχότερων χωρών μέσω πράσινων επενδύσεων και της διαγραφής των χρεών τους προς τις χώρες υψηλού εισοδήματος.
- Μείωση της ανισότητας αυξάνοντας τους φόρους στο κορυφαίο 10%, ενισχύοντας τα δικαιώματα των εργαζομένων και εισάγοντας ταμεία πολιτών, ώστε να δοθεί σε όλους πρόσβαση στον πλούτο ενός έθνους.
- Ενδυνάμωση των γυναικών μέσω της αύξησης της πρόσβασης στην εκπαίδευση, της τοποθέτησής τους σε ηγετικές θέσεις και της εξίσωσης των συντάξεων.
- Αλλαγές στα συστήματα τροφίμων μειώνοντας τα απόβλητα και σταματώντας τη μετατροπή των άγριων τοπίων σε γεωργική γη.
- Αλλαγές στη χρήση ενέργειας καταργώντας άμεσα τα ορυκτά καύσιμα, ηλεκτροδοτώντας τα πάντα και επενδύοντας σοβαρά στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την ενεργειακή απόδοση.
ΠΗΓΗ: Economic
