Πρόκειται για Στενά τεράστιας σημασίας για την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια, καθώς ενώνουν την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Αντεν και τον Ινδικό Ωκεανό και βρίσκονται σε κομβική θέση στον δίαυλο με τη Διώρυγα του Σουέζ. Στην περίπτωση που τα σχέδια των Χούθι γίνουν πράξη, ο στόχος τους είναι να προκαλέσουν πλήρες «έμφραγμα» στην αγορά ενέργειας, αλλά και στον εφοδιασμό της Ευρώπης με κάθε είδους αγαθά που προέρχονται από τη Μέση Ανατολή, την Ασία και μέρος της Αφρικής, καθώς το να φτάσουν εμπορικά πλοία μέσω της Ερυθράς Θάλασσας στο Σουέζ θα καταστεί εξαιρετικά επικίνδυνο.
Συνέπειες
Σε συνδυασμό μάλιστα με τα όσα συμβαίνουν στα Στενά του Ορμούζ, θα πρόκειται για έναν σχεδόν πλήρη ενεργειακό αποκλεισμό της Μέσης Ανατολής από θαλάσσης, με πολύ μεγάλες συνέπειες για τις πετρελαιοπαραγωγούς χώρες, ιδίως τη Σαουδική Αραβία, όπως φυσικά και για τα κράτη της Δύσης σχετικά με τον ενεργειακό εφοδιασμό τους.
Ακόμη μεγαλύτερο προβληματισμό προκαλούν οι απειλές ότι στις επιθέσεις αυτές δεν θα συμμετάσχουν μόνο οι Χούθι αλλά και οι υπόλοιποι σύμμαχοι του Ιράν στην περιοχή (σε Λίβανο και Ιράκ), με στόχο την ενεργοποίηση και άλλων μετώπων, που σε συνδυασμό με τον πλήρη αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, θα προκαλέσουν ευρύτερο πλήγμα στη Δύση και στους συμμάχους της στην περιοχή.
Το Ριάντ βρίσκεται άλλωστε εδώ και χρόνια σε κατάσταση πολεμικής σύγκρουσης με τους Χούθι, έχοντας καταστεί συστηματικά στόχος των επιθέσεών τους. Αυτός ήταν και ο λόγος που αναλήφθηκε η διεθνής πρωτοβουλία «Integrated Air and Missile Defense» (IAMD) για την προστασία των υποδομών της Σαουδικής Αραβίας από επιθέσεις με drones και βαλλιστικούς πυραύλους.
Στο πλαίσιο της IAMD, αλλά και της Συμφωνίας Στρατηγικής Αμυντικής Συνεργασίας που υπογράφηκε τον Απρίλιο του 2021 ανάμεσα σε Ελλάδα και Σαουδική Αραβία, στάλθηκε εκεί πυροβολαρχία Patriot της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας, η οποία αποδείχθηκε εξαιρετικά αποτελεσματική τον τελευταίο χρόνο, με αλλεπάλληλες αναχαιτίσεις επιθέσεων κατά των διυλιστηρίων στο Γιανμπού.
Η Ελλάδα δεν αποκλείεται μάλιστα να έχει ρόλο και σε αυτή τη νέα προσπάθεια, εφόσον όμως τελεσφορήσουν οι συζητήσεις της Σαουδικής Αραβίας τόσο με ισλαμικές χώρες όσο και με κράτη της Δύσης και την Ε.Ε.
Διάσκεψη
Ηδη, στις 30 Ιουλίου η Σαουδική Αραβία συγκάλεσε διάσκεψη στην οποία συμμετείχαν διά ζώσης ή με τηλεδιάσκεψη εκπρόσωποι 43 κρατών (μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα) και της Ε.Ε., στην οποία, σύμφωνα με πληροφορίες, συμμετείχαν και επιτελείς των Ενόπλων Δυνάμεων από κράτη τα οποία συμμετείχαν.
Ως περιοχή επιχειρήσεων της υπό διαμόρφωση συμμαχίας ορίζονται τα Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ, η Ερυθρά Θάλασσα και ο Κόλπος του Αντεν, ενώ το αρχηγείο της θα βρίσκεται στη Σαουδική Αραβία. Τα γεγονός πάντως ότι το Ριάντ επιθυμεί να έχει μόνιμα χαρακτηριστικά η συγκεκριμένη πολυεθνική συμμαχία και όχι ad hoc (για την αντιμετώπιση τυχόν επιθέσεων των Χούθι) καθιστά περίπλοκη την αποδοχή της συγκεκριμένης πρότασης από όλα τα κράτη που προσκλήθηκαν. Μεγάλες χώρες της Ευρώπης, όπως η Γαλλία, έχουν εκφράσει ήδη τις επιφυλάξεις τους για τη σκοπιμότητα του «μόνιμου χαρακτήρα» αυτής της συμμαχίας, ενώ αντίστοιχος προβληματισμός υπάρχει και σε άλλα κράτη-μέλη της Ε.Ε.
Ενας άλλος λόγος προβληματισμού των ευρωπαϊκών κρατών είναι ότι η Σαουδική Αραβία επιθυμεί, σύμφωνα με πληροφορίες, η επιχείρηση να έχει και επιθετικό ρόλο, με πλήγματα κατά των Χούθι, και όχι μόνο αμυντικό και αποτρεπτικό.
Στην κατεύθυνση της υποστήριξης της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ φέρεται πάντως να έχει ήδη συγκροτηθεί πυρήνας «πρόθυμων» κρατών με μουσουλμανικό πληθυσμό, μετά την έκκληση της Σαουδικής Αραβίας. Ο πυρήνας αυτός περιλαμβάνει την Τουρκία, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν, το Κατάρ, την Ιορδανία, την Αίγυπτο, το Πακιστάν, το Τζιμπουτί, τη Σομαλία, το Μπαγκλαντές, το Πακιστάν, την «επίσημη» κυβέρνηση της Υεμένης (που επιθυμούν να την ανατρέψουν οι Χούθι), το Σουδάν και τις Κομόρες.
Ειδική περίπτωση φαίνεται να είναι η Τουρκία, που αν και αρχικά φέρεται να συμφώνησε στη συμμετοχή σε αυτόν τον «πυρήνα», στη συνέχεια φάνηκε να έχει «δεύτερες σκέψεις» και να μην είναι σίγουρη η συμμετοχή της, με βάση δημοσιεύματα του τουρκικού Τύπου. Αυτό το οποίο είναι άγνωστο μέχρι στιγμής είναι αν πρόκειται για «τεχνικές επιφυλάξεις» ή αν δεν είναι έτοιμη να κάνει η Τουρκία ένα τόσο μεγάλο βήμα κατά του Ιράν, του οποίου υπήρξε μέχρι πρόσφατα τακτικός συνομιλητής.
Προσέγγιση
Ορισμένοι διπλωματικοί αναλυτές δεν ξεχνούν ότι μέχρι πριν από λίγα χρόνια οι σχέσεις Αγκυρας και Ριάντ ήταν σχεδόν εχθρικές και έγιναν ακόμη πιο προβληματικές με την υπόθεση της δολοφονίας του δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι στο προξενείο της Σαουδικής Αραβίας στην Κωνσταντινούπολη. Τα τελευταία χρόνια, οι σχέσεις τους πάντως βελτιώθηκαν σημαντικά, όπως συνέβη και με την Αίγυπτο, αλλά είναι άγνωστο αν έχουν πραγματικά κλείσει όλες οι πληγές του παρελθόντος.
Δεν αποκλείεται πάντως η Αγκυρα, ως η «πρώτη διδάξασα» στη συναλλακτική πρακτική, να θεωρεί ότι μπορεί να επωφεληθεί από μια μεγάλη κρίση στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ, με την επέκταση του δικτύου αγωγών της για τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου από το Ιράκ και τον Περσικό Κόλπο προς την Ευρώπη.
Η επιχείρηση «Ασπίδες» και ο ρόλος της Ελλάδας
Πιο πρακτική λύση, σε επίπεδο Ε.Ε. τουλάχιστον, όσον αφορά τη διασφάλιση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα και στον Κόλπο του Αντεν, θα μπορούσε να είναι η ενίσχυση της αποστολής της ευρωπαϊκής επιχείρησης «Ασπίδες», ώστε να μπορεί να αντιμετωπίσει και μια κλιμάκωση των επιθέσεων των Χούθι στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ. Η ευρωπαϊκή επιχείρηση θα μπορούσε θεωρητικά να συνεργαστεί σε αυτήν την περίπτωση με αντίστοιχη από κράτη της περιοχής, μεταξύ των οποίων και η Σαουδική Αραβία.
Υπενθυμίζεται ότι η επιχείρηση «Ασπίδες» αποφασίστηκε από την Κομισιόν τον Φεβρουάριο του 2024, έπειτα από πρόταση της ελληνικής κυβέρνησης, για τη συνοδεία και προστασία των εμπορικών πλοίων, ενώ τον Ιούλιο του ίδιου χρόνου ο τότε ύπατος εκπρόσωπος της Ε.Ε. για την ασφάλεια και την εξωτερική πολιτική Ζόζεπ Μπορέλ και ο Ελληνας υπουργός Εθνικής Αμυνας Νίκος Δένδιας είχαν επισκεφθεί από κοινού το στρατηγείο της, που εδρεύει στη Λάρισα, όπως και τη φρεγάτα του Πολεμικού Ναυτικού «Ψαρά», που περιπολούσε στην Ερυθρά Θάλασσα.
Γρίφος
Δύο χρόνια μετά, η κατάσταση στην περιοχή λόγω της σύγκρουσης ΗΠΑ – Ιράν έχει καταστεί σαφώς πιο πολύπλοκη. Μάλιστα, όταν ξέσπασε η σύρραξη, η αντιπρόεδρος της Ε.Ε. και ύπατη εκπρόσωπος για την ασφάλεια και την εξωτερική πολιτική Κάγια Κάλας είχε αναφερθεί σε ενδεχόμενη τροποποίηση της εντολής των «Ασπίδων», αν και στη συνέχεια το θέμα δεν προχώρησε, ενώ οι πιο «τολμηροί» στην Ε.Ε. έφτασαν στο σημείο να μιλούν για τροποποίηση της εντολής που θα περιλαμβάνει και τα Στενά του Ορμούζ.
Υπό τις παρούσες συνθήκες βέβαια κάτι τέτοιο είναι αδύνατον να συμβεί και μόνο αν επέλθει οριστική ειρήνευση και υπάρξει συναίνεση του Ιράν μπορεί να συμβεί στο μέλλον, όπως ισχύει και για μια μελλοντική διεθνή επιχείρηση αποναρκοθέτησης. Είναι σαφές επίσης ότι η επιχείρηση «Ασπίδες» έχει εντολή μόνο για συνοδεία των πλοίων και αποτροπή των επιθέσεων εναντίον τους και όχι για τη διεξαγωγή επιθετικών επιχειρήσεων κατά των Χούθι ή οποιουδήποτε άλλου. Συνεπώς, δεν τίθεται ζήτημα εμπλοκής στη σύγκρουση των ΗΠΑ με το Ιράν.
Πρόβλημα
Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι σήμερα η επιχείρηση «Ασπίδες», παρότι εξυπηρετεί τα συμφέροντα όλων των κρατών-μελών της Ε.Ε., στηρίζεται στην πράξη μόνο από την Ελλάδα και την Ιταλία σε μόνιμη βάση, με τη διάθεση φρεγατών στο πεδίο, όπως και από λίγες άλλες χώρες υποβοηθητικά. Αυτή τη στιγμή, για παράδειγμα, οι φρεγάτες της επιχείρησης είναι η ελληνική «Ψαρά» (που πρόκειται σύντομα να αντικατασταθεί από άλλη του Πολεμικού Ναυτικού της χώρας μας) και η ιταλική «Bergamini».
Παρά το ζήτημα πολιτικής βούλησης της Ε.Ε. που υπάρχει και αποδεικνύει την αναντιστοιχία μεταξύ ευρωπαϊκών διακηρύξεων και πράξης, για τη χώρα μας οι «Ασπίδες» είναι σημαντικό εργαλείο αμυντικής διπλωματίας και «προβολής σημαίας» σε κάθε περίπτωση. Οπως μεγάλη σημασία έχει το γεγονός ότι η Ελλάδα σήμερα έχει πλέον τόσο την εν πλω διοίκηση της επιχείρησης όσο και τη χερσαία, με τον υποναύαρχο του Πολεμικού Ναυτικού Βασίλη Γρυπάρη ως διοικητή.
Greece
