Ψευδοκράτος: 43 χρόνια τουρκικής πειρατείας χωρίς αναγνώριση και χωρίς τιμωρία

Η 15η Νοεμβρίου 1983 δεν άλλαξε τον χάρτη της Κύπρου. Τον είχε αλλάξει με τη βία ο τουρκικός στρατός εννέα χρόνια νωρίτερα. Εκείνο που επιχείρησαν ο Ραούφ Ντενκτάς και η Άγκυρα ήταν να μετατρέψουν τα αποτελέσματα της εισβολής σε μια νέα πραγματικότητα, να δώσουν στην κατοχή το όνομα της ανεξαρτησίας ενός πειρατικού «κράτους» και να απαιτήσουν από τον υπόλοιπο κόσμο να την αποδεχθεί.

Σαράντα τρία χρόνια αργότερα, ο στόχος της διεθνούς αναγνώρισης δεν έχει επιτευχθεί, η διχοτόμηση, όμως, παραμένει και η Τουρκία εξακολουθεί να ελέγχει το κατεχόμενο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Σήμερα, Κυριακή 15 Νοεμβρίου 2026, στα κατεχόμενα γιορτάζουν την ανακήρυξη του ψευδοκράτους. Στην Κερύνεια έχουν προγραμματιστεί επιδείξεις τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών και στα λιμάνια της Κερύνειας και της Αμμοχώστου επισκέψεις πολεμικών πλοίων. Θα στηθούν εξέδρες, θα εκφωνηθούν πανηγυρικοί λόγοι και θα κυματίσουν σημαίες.

Όταν τελειώσουν οι εκδηλώσεις, ο τουρκικός στρατός θα παραμείνει στις θέσεις του, οι πρόσφυγες θα εξακολουθήσουν να στερούνται την επιστροφή στα σπίτια τους και οι συγγενείς εκατοντάδων αγνοουμένων θα συνεχίσουν να περιμένουν απαντήσεις.
Για όσους έζησαν το 1974, η σημερινή ημέρα ξυπνά μνήμες που ποτέ δεν έσβησαν. Για τις νεότερες γενιές, είναι μια υπενθύμιση ότι η Κύπρος παραμένει μοιρασμένη, όχι επειδή το επέλεξαν οι κάτοικοί της, αλλά επειδή η Τουρκία επέβαλε και συντηρεί τη κατοχή.

Στα σκοτεινά ως κλέφτες

Η ανακήρυξη του ψευδοκράτους δεν ήταν μια αυθόρμητη πρωτοβουλία του Ραούφ Ντενκτάς. Αποτελούσε μέρος μιας πολιτικής που είχε αρχίσει να διαμορφώνεται αμέσως μετά την εισβολή.

Το 1975 είχε προηγηθεί η ανακήρυξη του λεγόμενου Τουρκικού Ομόσπονδου Κράτους της Κύπρου, μια ονομασία που παρέπεμπε σε ένα προσωρινό σχήμα που θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος μιας μελλοντικής ομοσπονδίας.

Ακολούθησαν οι συμφωνίες υψηλού επιπέδου Μακαρίου – Ντενκτάς το 1977 και Κυπριανού – Ντενκτάς το 1979, οι οποίες καθόρισαν το πλαίσιο αναζήτησης ομοσπονδιακής λύσης. Παρά τις συμφωνίες, η Τουρκία διατηρούσε το σημαντικότερο μέσο πίεσης, που ήταν ο στρατιωτικός έλεγχος των κατεχομένων.

Το βράδυ της 14ης Νοεμβρίου 1983, ο Ραούφ Ντενκτάς κάλεσε σε δείπνο τους ηγέτες των τουρκοκυπριακών πολιτικών κομμάτων και εκεί τους ανακοίνωσε ότι το επόμενο πρωί θα προχωρούσε στην ανακήρυξη ανεξάρτητου κράτους και ζήτησε ομόφωνη υποστήριξη.
Οι επικοινωνίες στα κατεχόμενα είχαν διακοπεί, ώστε να περιοριστούν οι δυνατότητες συνεννόησης και αντίδρασης. Οι παρευρισκόμενοι βρέθηκαν ουσιαστικά μπροστά σε μια ειλημμένη απόφαση.

Η αντίθεση ορισμένων τουρκοκυπριακών πολιτικών δυνάμεων ήταν γνωστή. Το Ρεπουμπλικανικό Τουρκικό Κόμμα και το Κόμμα Κοινοτικής Απελευθέρωσης αντιμετώπιζαν με σοβαρές επιφυλάξεις την απόσχιση, θεωρώντας ότι θα υπονόμευε τις προοπτικές λύσης και θα ενίσχυε την εξάρτηση από την Άγκυρα.

Το επόμενο πρωί, η ανακήρυξη εγκρίθηκε ομόφωνα από τη λεγόμενη νομοθετική συνέλευση, αλλά η ομοφωνία, ωστόσο, δεν αποτύπωνε την πραγματική έκταση των διαφωνιών.

Ο ίδιος ο Ντενκτάς είχε αναγνωρίσει ότι ορισμένοι ψήφισαν με το χέρι τους, αλλά όχι με την καρδιά τους. Ήταν μια παραδοχή για τον τρόπο με τον οποίο αποφασίστηκε η ίδρυση ενός παράνομου μορφώματος που θα εμφανιζόταν ως δήθεν έκφραση της ελεύθερης βούλησης των Τουρκοκυπρίων.

Υπήρχε όμως και μια άλλη αντίφαση. Στη διακήρυξη της 15ης Νοεμβρίου 1983 αναφερόταν ότι η ανακήρυξη του ψευδοκράτους δεν απέκλειε μια μελλοντική ομοσπονδιακή λύση. Σήμερα, η Άγκυρα απορρίπτει την ομοσπονδία και απαιτεί αναγνώριση δύο χωριστών κυρίαρχων κρατών. Η διαδρομή από το 1983 μέχρι το 2026 δείχνει πώς η Τουρκία αξιοποίησε την ανακήρυξη για να προωθήσει σταδιακά την οριστική διχοτόμηση.

Αιφνιδιάστηκε ο Σπύρος Κυπριανού

Η κυβέρνηση του Σπύρου Κυπριανού βρέθηκε αντιμέτωπη με μια σοβαρή απόπειρα ανατροπής των δεδομένων στο Κυπριακό, χωρίς να αναμένει την κίνηση της τουρκικής πλευράς, καθώς είχαν προηγηθεί μήνες έντονων διπλωματικών διεργασιών.
Στις 13 Μαΐου 1983, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ είχε εγκρίνει το ψήφισμα 37/253, ζητώντας την αποχώρηση των ξένων κατοχικών στρατευμάτων και επαναβεβαιώνοντας την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Τον Ιούνιο, η τουρκοκυπριακή διοίκηση είχε προχωρήσει σε απόφαση για το δικαίωμα αυτοδιάθεσης, προετοιμάζοντας το πολιτικό έδαφος για την ανακήρυξη, αλλά μάλλον δεν χτύπησε καμπανάκι. Καλύτερα, αγνοήθηκε το καμπανάκι.

Την ίδια περίοδο, ο τότε Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Χαβιέ Πέρεζ ντε Κουεγιάρ προσπαθούσε να διατηρήσει ζωντανή τη διαπραγματευτική διαδικασία, ενώ στο εσωτερικό της ελληνοκυπριακής πλευράς υπήρχαν επίσης σοβαρές διαφωνίες για τους χειρισμούς. Ο τότε υπουργός Εξωτερικών Νίκος Ρολάνδης είχε παραιτηθεί, διαφωνώντας με την καθυστέρηση της απάντησης της κυβέρνησης στις πρωτοβουλίες του ΟΗΕ.
Η ανακήρυξη του ψευδοκράτους δημιούργησε έναν ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο.

Αν η Τουρκία κατάφερνε να εξασφαλίσει αναγνώριση από άλλες χώρες, η Κυπριακή Δημοκρατία θα βρισκόταν αντιμέτωπη με μια νέα διεθνή πραγματικότητα.
Ο Σπύρος Κυπριανού απευθύνθηκε το βράδυ της 15ης Νοεμβρίου στον κυπριακό λαό και ενημέρωσε για τις διπλωματικές ενέργειες που είχαν αναληφθεί.
Η Λευκωσία στράφηκε στα Ηνωμένα Έθνη, στη Βρετανία, στις Ηνωμένες Πολιτείες και στις υπόλοιπες κυβερνήσεις που μπορούσαν να επηρεάσουν τις εξελίξεις.

Η βρετανική αντίδραση

Μία από τις σημαντικότερες διπλωματικές αντιδράσεις προήλθε από το Λονδίνο.
Στις 15 Νοεμβρίου 1983, ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών Τζέφρι Χάου ξεκαθάρισε στη Βουλή των Κοινοτήτων ότι η ανακήρυξη αποτελούσε πράξη απόσχισης, ασύμβατη με τις συμφωνίες του 1960.

Η πρωθυπουργός Μάργκαρετ Θάτσερ απευθύνθηκε στον Τούρκο Πρόεδρο Κενάν Εβρέν, ζητώντας να συμβάλει στην ανατροπή της απόφασης.
Η βρετανική κυβέρνηση ήταν σαφής ξεκαθαρίζοντας πως αναγνώριζε μόνο την Κυπριακή Δημοκρατία.

Η στάση της είχε ιδιαίτερη βαρύτητα, τόσο λόγω της ιδιότητάς της ως εγγυήτριας δύναμης όσο και λόγω των συμφερόντων που διατηρούσε στην περιοχή με τις βάσεις.
Το Λονδίνο ανέλαβε πρωτοβουλία στο Συμβούλιο Ασφαλείας, η οποία οδήγησε στη σημαντικότερη διεθνή απάντηση στην ανακήρυξη.

Τα ψηφίσματα

Στις 18 Νοεμβρίου 1983, το Συμβούλιο Ασφαλείας υιοθέτησε το ψήφισμα 541.
Δεκατρία κράτη ψήφισαν υπέρ, το Πακιστάν καταψήφισε και η Ιορδανία απείχε.
Το Συμβούλιο Ασφαλείας χαρακτήρισε νομικά άκυρη την ανακήρυξη του ψευδοκράτους, ζήτησε την ανάκλησή της και κάλεσε όλα τα κράτη να μην αναγνωρίσουν οποιοδήποτε κυπριακό κράτος εκτός από την Κυπριακή Δημοκρατία.

Ακολούθησε, στις 11 Μαΐου 1984, το ψήφισμα 550, το οποίο καταδίκασε τις αποσχιστικές ενέργειες και κάλεσε τα κράτη να μη διευκολύνουν το αποσχιστικό μόρφωμα.
Το ίδιο ψήφισμα περιλάμβανε την καθοριστική πρόνοια για την περίκλειστη Αμμόχωστο, χαρακτηρίζοντας απαράδεκτη την εγκατάσταση άλλων εκτός από τους νόμιμους κατοίκους της και ζητώντας την υπαγωγή της περιοχής στη διοίκηση των Ηνωμένων Εθνών.
Τα δύο ψηφίσματα παραμένουν μέχρι σήμερα η βάση της διεθνούς πολιτικής μη αναγνώρισης του ψευδοκράτους και η σημασία τους αποδείχθηκε τεράστια.

Δεν επέστρεψαν βεβαίως οι πρόσφυγες στα σπίτια τους ούτε απομακρύνθηκε έστω και ένας Τούρκος. Εμποδίστηκε όμως η Τουρκία να εξασφαλίσει τη διεθνή νομιμοποίηση των τετελεσμένων και αυτό παραμένει ένα από τα σημαντικότερα διπλωματικά κεκτημένα της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Διεθνής απομόνωση

Η Τουρκία δεν εγκατέλειψε ποτέ την προσπάθεια αναγνώρισης του ψευδοκράτους.
Αξιοποίησε διμερείς σχέσεις, οικονομικές συμφωνίες, διεθνείς οργανισμούς και πολιτικές πρωτοβουλίες, επιδιώκοντας να δημιουργήσει την εντύπωση μιας σταδιακής διεθνούς αποδοχής.

Ιδιαίτερη σημασία απέκτησε τα τελευταία χρόνια η προσπάθεια προσέγγισης του Αζερμπαϊτζάν και των τουρκόφωνων κρατών της Κεντρικής Ασίας.
Το 2022, το ψευδοκράτος απέκτησε καθεστώς παρατηρητή στον Οργανισμό Τουρκικών Κρατών και η Άγκυρα παρουσίασε την εξέλιξη ως διπλωματική επιτυχία, προσδοκώντας ότι θα ακολουθούσαν περαιτέρω κινήσεις αναβάθμισης, αλλά οι προσδοκίες αυτές δεν επιβεβαιώθηκαν.

Τον Μάρτιο του 2025, στην υπουργική συνάντηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις χώρες της Κεντρικής Ασίας, επαναβεβαιώθηκε ρητά η προσήλωση στα ψηφίσματα 541 και 550 του Συμβουλίου Ασφαλείας. Στη σύνοδο κορυφής της Σαμαρκάνδης, τον Απρίλιο του 2025, οι πέντε χώρες της Κεντρικής Ασίας επανέλαβαν τη δέσμευσή τους στον σεβασμό της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών και η εξέλιξη είχε ιδιαίτερη σημασία για τη Λευκωσία. Χώρες όπως το Καζακστάν, το Κιργιστάν και το Ουζμπεκιστάν, που διατηρούν στενές σχέσεις με την Άγκυρα, δεν αποδέχθηκαν την αναγνώριση του ψευδοκράτους, κάτι που αποδεικνύει και τα όρια της τουρκικής επιρροής.

Η Τουρκία μπορεί να χρηματοδοτεί το καθεστώς των κατεχομένων, να το προστατεύει στρατιωτικά και να το εκπροσωπεί σε διεθνές επίπεδο. Δεν μπορεί, όμως, να υποχρεώσει τις άλλες χώρες να παραβιάσουν τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Γι’ αυτό και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιμένει στη λύση δύο κρατών.
Αφού η Άγκυρα δεν κατάφερε να εξασφαλίσει αναγνώριση χωρίς λύση του Κυπριακού, προσπαθεί να επιβάλει την αναγνώριση ως προϋπόθεση για την έναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.

Η πληγή του Βαρωσιού

Η περίκλειστη Αμμόχωστος παραμένει μια από τις πιο οδυνηρές υπενθυμίσεις της κατοχής.
Εκεί όπου κάποτε υπήρχαν ξενοδοχεία, εστιατόρια, καταστήματα και γειτονιές γεμάτες ζωή, για δεκαετίες κυριαρχούσαν η εγκατάλειψη και η σιωπή.
Οι Βαρωσιώτες έφυγαν το 1974 πιστεύοντας ότι θα επέστρεφαν όταν θα τελείωνε ο πόλεμος και δεν επέστρεψαν ποτέ… Τουλάχιστον μέχρι σήμερα.

Το άνοιγμα της περίκλειστης περιοχής το 2020 και οι επόμενες κινήσεις του 2021 αποτέλεσαν νέα προσπάθεια αλλαγής του καθεστώτος της πόλης.

Η Τουρκία επέτρεψε την πρόσβαση επισκεπτών σε ορισμένα τμήματα, ενώ παράλληλα προχώρησε σε παρεμβάσεις που προκάλεσαν τις αντιδράσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας και του Συμβουλίου Ασφαλείας, αλλά οι εξελίξεις δεν σταμάτησαν εκεί.
Στην έκθεση του ΓΓ του ΟΗΕ τον περασμένο Ιούλιο καταγράφονται εργασίες ανακαίνισης, οδοποιίας, περισσότερες κάμερες παρακολούθησης και χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η καταγραφή τεσσάρων νέων προκατασκευασμένων θέσεων βολής, οι οποίες προστέθηκαν σε προηγούμενες οχυρωματικές εγκαταστάσεις των τουρκικών δυνάμεων.

Ο ΟΗΕ εξακολουθεί να θεωρεί την Τουρκία υπεύθυνη για την κατάσταση στην περίκλειστη Αμμόχωστο. Η παρουσία τουριστών στους δρόμους του Βαρωσιού δεν αναιρεί την παραβίαση των δικαιωμάτων των νόμιμων κατοίκων. Για έναν Αμμοχωστιανό πρόσφυγα, το να περπατήσει ως επισκέπτης έξω από το πατρικό του σπίτι, χωρίς να μπορεί να μπει και να εγκατασταθεί σε αυτό, αποτελεί μια διαφορετική μορφή σαδισμού. Βλέπει το σπίτι που του ανήκει, αλλά εξακολουθεί να μην μπορεί να μπει μέσα και να συνεχίσει την ζωή του.

Πάρτι με τις περιουσίες

Μία από τις πιο σοβαρές συνέπειες της μακροχρόνιας κατοχής είναι ο σφετερισμός των ελληνοκυπριακών περιουσιών.
Στα κατεχόμενα έχουν δημιουργηθεί ολόκληρα οικιστικά συγκροτήματα, τουριστικές αναπτύξεις και πολυτελείς κατοικίες πάνω σε γη που εξακολουθεί να ανήκει σε εκτοπισμένους Ελληνοκύπριους.

Για τους ξένους επενδυτές, η γη αυτή μπορεί να παρουσιάζεται ως μια επιχειρηματική ευκαιρία, αλλά για τους νόμιμους ιδιοκτήτες της, είναι το χωράφι του πατέρα τους, το σπίτι των παππούδων τους ή το οικόπεδο που κληρονόμησαν χωρίς να έχουν ποτέ τη δυνατότητα να το αξιοποιήσουν.

Το ζήτημα έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια και σοβαρή ποινική διάσταση, καθώς η Κυπριακή Δημοκρατία προχώρησε σε διώξεις προσώπων που εμπλέκονται στην παράνομη εκμετάλλευση ελληνοκυπριακών περιουσιών στα κατεχόμενα.
Πέρυσι τον Μάιο, δύο γυναίκες από την Ουγγαρία καταδικάστηκαν σε ποινές φυλάκισης δυόμισι ετών και δεκαπέντε μηνών για την προώθηση πωλήσεων ακινήτων σε ελληνοκυπριακή γη και τον Οκτώβριο του 2025, επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης πέντε ετών στον Τουρκοϊσραηλινό Σιμόν Αϊκούτ που εμπλεκόταν σε ανάπτυξη και πώληση τέτοιων ακινήτων.

Οι υποθέσεις αυτές υπενθυμίζουν ότι οι ελληνοκυπριακές περιουσίες δεν αποτελούν διαθέσιμη γη προς πώληση επειδή βρίσκονται υπό κατοχή.
Υπάρχουν νόμιμοι ιδιοκτήτες με δικαιώματα που προστατεύονται από την κυπριακή νομοθεσία και το ευρωπαϊκό δίκαιο.

Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην υπόθεση της Τιτίνας Λοϊζίδου αποτέλεσε ιστορικό ορόσημο, αναγνωρίζοντας την ευθύνη της Τουρκίας για τη στέρηση της πρόσβασης και χρήσης της περιουσίας της.
Ακολούθησαν και άλλες αποφάσεις, μεταξύ των οποίων η υπόθεση Κύπρου Vs Τουρκίας το 2001.

Παράλληλα, το ΕΔΑΔ έχει αναγνωρίσει, υπό προϋποθέσεις, τη δυνατότητα προσφυγής στη λεγόμενη Επιτροπή Ακίνητης Ιδιοκτησίας των κατεχομένων, χωρίς αυτό να συνεπάγεται αναγνώριση του ψευδοκράτους.

Όσο περνούν τα χρόνια, πάντως, το περιουσιακό γίνεται δυσκολότερο, καθώς νέες οικοδομές ανεγείρονται, περιουσίες αλλάζουν χρήση και δημιουργούνται οικονομικά συμφέροντα που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν σε οποιαδήποτε μελλοντική λύση.
Η παρέλευση του χρόνου δεν καταργεί τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα, αλλά δημιουργεί, μια πραγματικότητα που κάνει την αποκατάστασή τους ολοένα πιο περίπλοκη.

«Κράτος» υποτελές στην Τουρκία

Η Άγκυρα παρουσιάζει το ψευδοκράτος ως ανεξάρτητο κράτος, αλλά η οικονομική και στρατηγική εξάρτησή του από την Τουρκία είναι καθοριστική.
Η τουρκική λίρα μεταφέρει στα κατεχόμενα τις πληθωριστικές πιέσεις και τις υποτιμήσεις της τουρκικής οικονομίας.

Τα δημόσια έργα, οι μεγάλες υποδομές και σημαντικό μέρος της οικονομικής λειτουργίας εξαρτώνται από τουρκικές χρηματοδοτήσεις.

Ο αγωγός μεταφοράς νερού από την Τουρκία αποτέλεσε ένα ακόμη μέσο ενίσχυσης αυτής της σχέσης, ενώ τώρα η Άγκυρα επιχειρεί να προχωρήσει και στον ενεργειακό τομέα.
Το καλοκαίρι ανακοίνωσε σχέδιο κατασκευής υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου, μήκους περίπου 100 χιλιομέτρων, από την Τουρκία προς τα κατεχόμενα, με στόχο την τροφοδοσία μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
Πριν λίγες μέρες, ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ προχώρησε ακόμη περισσότερο, δηλώνοντας ότι η ηλεκτρική ενέργεια που θα παράγεται στα κατεχόμενα θα μπορούσε μελλοντικά να πωλείται και στις ελεύθερες περιοχές, εφόσον υπάρξει σχετική συμφωνία.

Η πρόταση έχει προφανή πολιτική διάσταση, με τη Τουρκία να επιχειρεί να ενισχύσει την ενεργειακή εξάρτηση των κατεχομένων και ταυτόχρονα να εμφανιστεί ως πιθανός προμηθευτής της Κυπριακής Δημοκρατίας, την οποία επισήμως δεν αναγνωρίζει.
Η επιδίωξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η Κυπριακή Δημοκρατία προωθεί την ηλεκτρική διασύνδεσή της με την Ελλάδα με τον GSI.
Πίσω από τη ρητορική περί ανεξαρτησίας βρίσκεται ένα καθεστώς που στηρίζει τη λειτουργία του στη χώρα η οποία το δημιούργησε, το αναγνωρίζει και το προστατεύει.

Οι Ευρωπαίοι Τουρκοκύπριοι

Η τουρκοκυπριακή κοινότητα δεν αντιμετωπίζει με ενιαίο τρόπο την κατοχή, τη σχέση με την Τουρκία και το μέλλον του Κυπριακού.
Υπάρχουν πολιτικές δυνάμεις που στηρίζουν τη λύση δύο κρατών, αλλά και σημαντικό τμήμα της κοινότητας που επιθυμεί την επανένωση της Κύπρου στη βάση ομοσπονδιακής λύσης. Υπάρχουν Τουρκοκύπριοι που θεωρούν την Τουρκία προστάτιδά τους και άλλοι που ανησυχούν για την αυξανόμενη πολιτική, οικονομική, δημογραφική και πολιτιστική επιρροή της Άγκυρας.

Η σχέση με την Κυπριακή Δημοκρατία παραμένει ζωντανή, αφού η συντριπτική πλειοψηφία των Τουρκοκυπρίων διαθέτει κυπριακά ευρωπαϊκά διαβατήρια. Επίσης πολλοί Τουρκοκύπριοι, εργάζονται ή σπουδάζουν στις ελεύθερες περιοχές και αξιοποιούν τα δικαιώματα που τους παρέχει η ιδιότητα του Ευρωπαίου πολίτη.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζει να χρηματοδοτεί προγράμματα ενίσχυσης της τουρκοκυπριακής κοινότητας, χωρίς αυτό να συνεπάγεται αναγνώριση των κατοχικών αρχών.

Τον Σεπτέμβριο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε νέο πρόγραμμα ύψους €34 εκατ., ενώ από το 2006 έχουν διατεθεί περισσότερα από €794 εκατ.
Τα κονδύλια αφορούν, μεταξύ άλλων, υποδομές, εκπαίδευση, επιχειρηματικότητα, περιβάλλον, εμπόριο μέσω της Πράσινης Γραμμής και δράσεις που φέρνουν πιο κοντά τις δύο κοινότητες.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το 2025 πραγματοποιήθηκαν 7,79 εκατομμύρια νόμιμες διελεύσεις από την Πράσινη Γραμμή. Ο αριθμός αφορά διελεύσεις και όχι διαφορετικά πρόσωπα, αλλά δείχνει την καθημερινή κινητικότητα μεταξύ των δύο πλευρών.
Η πολιτική διαίρεση εξακολουθεί να καθορίζει τη ζωή στην Κύπρο, χωρίς να έχει καταργήσει τις ανθρώπινες, κοινωνικές και οικονομικές σχέσεις μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.

Οι χαμένες «ευκαιρίες»

Στη διάρκεια των 43 χρόνων από την ανακήρυξη του ψευδοκράτους, έγιναν πολλές προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού, με σημαντικότερη εκείνη του 2004, με τα δημοψηφίσματα για το σχέδιο Ανάν.
Το 64,9% των Τουρκοκυπρίων ψήφισε υπέρ, ενώ το 75,8% των Ελληνοκυπρίων απέρριψε το σχέδιο. Η ελληνοκυπριακή απόρριψη είχε να κάνει κυρίως με σοβαρές ανησυχίες για την ασφάλεια, τις εγγυήσεις, την παρουσία τουρκικών στρατευμάτων και το περιουσιακό.

Ακολούθησαν και άλλες διαπραγματευτικές προσπάθειες, με σημαντικότερη εκείνη στο Κραν Μοντανά το 2017, η οποία κατέληξε πάλι σε ναυάγιο. Η κατάρρευση των συνομιλιών επέτρεψε στην Άγκυρα να προβάλλει με ακόμη μεγαλύτερη ένταση την απαίτηση για λύση δύο κρατών.

Από τότε, η απουσία ουσιαστικών διαπραγματεύσεων είχε ως αποτέλεσμα να χαθεί πολύτιμος πολιτικός χρόνος και ο χρόνος στο Κυπριακό δεν είναι ουδέτερος.
Κάθε νέα γενιά μεγαλώνει σε μια Κύπρο όπου η κατοχή αντιμετωπίζεται ολοένα περισσότερο ως δεδομένο της καθημερινότητας.

Για τους μεγαλύτερους, η Κερύνεια, η Μόρφου και η Αμμόχωστος είναι τόποι προσωπικών αναμνήσεων, αλλά για τους νεότερους, είναι τόποι που γνώρισαν μέσα από οικογενειακές διηγήσεις, φωτογραφίες και επισκέψεις μέσω των οδοφραγμάτων.

Η νέα προσπάθεια

Η φετινή επέτειος συμπίπτει με περίοδο νέας κινητικότητας στο Κυπριακό.
Η εκλογή του Τουφάν Ερχιουρμάν στην ηγεσία της τουρκοκυπριακής κοινότητας, τον Οκτώβριο του 2025, με ποσοστό περίπου 62,8%, δημιούργησε προσδοκίες για επιστροφή στη διαπραγματευτική διαδικασία. Σε αντίθεση με τον Ερσίν Τατάρ, ο Ερχιουρμάν είχε υποστηρίξει την προοπτική επανέναρξης συνομιλιών με ομοσπονδιακό προσανατολισμό. Η εκλογή του, ωστόσο, δεν άλλαξε την επίσημη θέση της Άγκυρας, ενώ και ο ίδιος τα «μασάει».

Μόλις λίγες μέρες πριν, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν από τα κατεχόμενα επανέλαβε ότι η Τουρκία θεωρεί πιο ρεαλιστική τη λύση δύο χωριστών κρατών. Ο Ερχιουρμάν στις τελευταίες δημόσιες τοποθετήσεις του ξεκαθάρισε επίσης ότι ενεργεί σε πλήρη συνεννόηση με την Τουρκία. Η τουρκοκυπριακή ηγεσία μιλά για επιστροφή στις διαπραγματεύσεις, αλλά η Άγκυρα επιμένει στην αναγνώριση δύο κρατών.
Η απόσταση ανάμεσα στις δύο θέσεις δεν μπορεί να γεφυρωθεί μόνο με ΜΟΕ και άνοιγμα οδοφραγμάτων.

Απαιτείται συμφωνία για το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα πραγματοποιηθούν οι διαπραγματεύσεις και, κυρίως, για τον στόχο που θα επιδιώξουν, κάτι που δεν υπάρχει.

Πανηγύρια και στρατιωτικές φιέστες

Η Τουρκία επέλεξε να δώσει και στη φετινή επέτειο έντονο στρατιωτικό χαρακτήρα.
Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων έχουν προγραμματιστεί επισκέψεις τριών τουρκικών πολεμικών πλοίων στα κατεχόμενα λιμάνια.
Πρόκειται για τα TCG Karataş, TCG Tufan και TCG Karadeniz Ereğli.

Παράλληλα, η ακροβατική ομάδα «Turkish Stars» της τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας έχει προγραμματίσει επίδειξη πάνω από την κατεχόμενη Κερύνεια.
Ήδη από τις 12 Νοεμβρίου πραγματοποιήθηκαν δοκιμαστικές πτήσεις, με τουρκικά αεροσκάφη να παραβιάζουν το FIR Λευκωσίας. Όσα στρατιωτικά μέσα και αν παρατάξει η Άγκυρα, η ανακήρυξη της 15ης Νοεμβρίου 1983 εξακολουθεί να θεωρείται νομικά άκυρη από το Συμβούλιο Ασφαλείας.

Ο χρόνος τελειώνει

Ο Ραούφ Ντενκτάς πέθανε το 2012.
Από τότε άλλαξαν κυβερνήσεις στην Τουρκία, Πρόεδροι στην Κυπριακή Δημοκρατία, ηγέτες στην τουρκοκυπριακή κοινότητα και Γενικοί Γραμματείς των Ηνωμένων Εθνών.
Πραγματοποιήθηκαν δεκάδες συναντήσεις, συντάχθηκαν σχέδια λύσης, εκδόθηκαν ψηφίσματα και ανακοινώθηκαν πρωτοβουλίες. Κάποιες δημιούργησαν πραγματικές ελπίδες και άλλες ξεχάστηκαν μόλις ολοκληρώθηκαν οι επίσημες δηλώσεις.

Στο μεταξύ, η ζωή συνέχισε να προχωρεί.

Οι πρόσφυγες του 1974 μεγάλωσαν, απέκτησαν παιδιά και εγγόνια. Πολλοί έφυγαν από τη ζωή χωρίς να δουν ξανά ελεύθερο τον τόπο τους.
Στα κατεχόμενα γεννήθηκαν και μεγάλωσαν γενιές που δεν γνώρισαν ποτέ την Κύπρο πριν από την εισβολή και παιδιά εποίκων που δεν γνώρισαν ποτέ την Τουρκία και αυτό αποτελεί πρόβλημα που συνδέεται με έγκλημα πολέμου.
Σπίτια άλλαξαν χρήση, χωράφια έγιναν πολυκατοικίες και νέες οικονομικές πραγματικότητες δημιουργήθηκαν πάνω στα αποτελέσματα της κατοχής.

Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετωπίζει σήμερα η προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού.

Ο χρόνος δεν νομιμοποιεί την παρανομία, αλλά δημιουργεί νέες καταστάσεις που κάνουν την ανατροπή της όλο και πιο δύσκολη. Σαράντα τρία χρόνια μετά την ανακήρυξη του ψευδοκράτους, η Κυπριακή Δημοκρατία εξακολουθεί να έχει στο πλευρό της τη διεθνή νομιμότητα. Η Τουρκία δεν κατάφερε να πείσει τον κόσμο ότι το καθεστώς που δημιούργησε αποτελεί ανεξάρτητο κράτος, κατάφερε ωστόσο, να διατηρήσει για περισσότερα από 52 χρόνια τον στρατιωτικό έλεγχο ενός μεγάλου μέρους του νησιού.

Τα ψηφίσματα του ΟΗΕ προσφέρουν στην Κυπριακή Δημοκρατία ισχυρά νομικά και διπλωματικά ερείσματα, δεν μπορούν, όμως, από μόνα τους επιβάλουν την επιστροφή έστω και ενός πρόσφυγα στο σπίτι του. Ούτε οι επετειακές καταδίκες μπορούν να ανατρέψουν τα τετελεσμένα.

Χρειάζονται πολιτικές αποφάσεις, ουσιαστικές διαπραγματεύσεις και η αναγκαία διεθνής πίεση ώστε η Τουρκία να εγκαταλείψει την επιδίωξη της οριστικής διχοτόμησης.
Σήμερα στην κατεχόμενη Κερύνεια, τα τουρκικά αεροσκάφη θα ολοκληρώσουν την επίδειξή τους και θα επιστρέψουν στις βάσεις τους. Τα πολεμικά πλοία θα αποπλεύσουν από τα λιμάνια. Οι «επίσημοι» θα αποχωρήσουν από τις εξέδρες και οι πανηγυρικοί λόγοι θα ξεχαστούν.

Στην Αμμόχωστο, οι πραγματικοί ιδιοκτήτες των σπιτιών θα εξακολουθούν να περιμένουν, στη Λευκωσία, η Πράσινη Γραμμή θα συνεχίσει να χωρίζει την πόλη και κάπου στην Κύπρο, ένας άνθρωπος που έφυγε από την Κερύνεια, τη Μόρφου ή την Αμμόχωστο το καλοκαίρι του 1974 θα συνεχίσει να θυμάται την αυλή του σπιτιού του, τη γειτονιά του και τον δρόμο που περπατούσε καθημερινά. Μπορεί να μη ζήσει ποτέ την επιστροφή. Τα 52 χρόνια που πέρασαν από την εισβολή και τα 43 από την ανακήρυξη του ψευδοκράτους δεν σημαίνουν, όμως, ότι έπαψε να είναι ο τόπος του.

Και όσο υπάρχουν άνθρωποι που θυμούνται και νεότεροι που διεκδικούν, η κατοχή δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια ιστορική εκκρεμότητα που ο χρόνος θα λύσει από μόνος του.

Πηγή – Cyprus Times

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy

ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕ ΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Ή
ΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΑΣ ΚΟΝΤΑ ΜΑΣΕΛΚΥΣΤΙΚΑ ΠΑΚΕΤΑ ΓΙΑ 3 - 6 - 12 ΜΗΝΕΣinfo@aftoforo.com | www.aftoforo.com