Όταν η «παραϊατρική» επιστράτευε υδράργυρο, κρεμμύδι, νερό και μαυροδάφνη για τις επιδημίες

Η ιστορία, όμως, έχει παλιότερα παραδείγματα για το τι μπορεί να συμβεί όταν η νόσος προκαλεί φόβο και η επιστήμη δεν έχει ακόμη αποτελεσματικό όπλο. Πριν από έναν αιώνα, την εποχή της ισπανικής γρίπης, η έλλειψη θεραπείας άφηνε ένα τεράστιο κενό, το οποίο έσπευδαν να καλύψουν κάθε λογής «ειδικοί», με φάρμακα, παρασκευάσματα, ιατρικές πατέντες και ευρεσιτεχνίες που σήμερα μοιάζουν απίστευτες.

Η πανδημία έπληξε και την Ελλάδα την περίοδο 1918-1920. Οι πηγές της εποχής καταγράφουν την έλλειψη αποτελεσματικού φαρμάκου, την απόγνωση του κόσμου και την εκμετάλλευση αυτής της αγωνίας από εμπόρους, φαρμακοτρίφτες, θαυματοποιούς, κομπογιαννίτες, αλλά και από γιατρούς που δοκίμαζαν τότε διάφορες πειραματικές θεραπείες.

Η κατάσταση ήταν τέτοια ώστε ακόμη και η κινίνη, από τα βασικά μέσα που χρησιμοποιούνταν τότε, ήταν δυσεύρετη ή νοθευμένη. Εφημερίδα της εποχής καταγγέλλει ότι ορισμένοι γιατροί ζητούσαν προκαταβολή για κάθε επίσκεψη:

«Το δεινότερον είναι η πλήρης έλλειψις φαρμάκων και αυτής της κινίνης η ανεπάρκεια και ακόμη η αναπτυχθείσα ατυχώς αισχροκέρδεια μεταξύ των ιατρών τινών οίτινες ζητούν δι εκάστην επίσκεψην 20δραχμων προκαταβολήν». Και η επόμενη διαπίστωση ήταν ακόμη χειρότερη: «Το κινίνο δε δυσεύρετον, προς 10 λεπτά ο κόκκος και αυτόν νοθευμένο με σόδαν».

Μέσα σε αυτό το κλίμα, οι «πατέντες» διαδέχονταν η μία την άλλη. Μία από τις πιο χαρακτηριστικές ήταν εκείνη που απέδιδε τη γρίπη στον στρεπτόκοκκο και υποσχόταν θεραπεία με υδράργυρο: «… ανεκάλυψεν ότι αιτία της γρίππης είναι στρεπτόκοκκος, όστις καταστρέφεται ασφαλώς με ενέσεις διαλύσεως άχνης υδραργύρου (σουπλιμέ)».

Η επίσημη προειδοποίηση δεν άργησε να έρθει: «Φέρουσιν εις γνώσιν υμών, ότι κατόπιν διαταγής του υπουργείου των Εσωτερικών, εκδοθείσαν κατόπιν γνωμοδοτήσεως του Ιατροσυνεδρείου, δεν να αποφεύγετε την χρήσιν του υδραργύρου κατά της γρίππης, λόγω των δυσαρέστων αποτελεσμάτων, άτινα η εφαρμοσθείσα εσχάτως δια του υδραργύρου επέφερεν».

Αλλά ο υδράργυρος ήταν μόνο η αρχή. Το «εμπόριο ελπίδας» είχε πολύ μεγαλύτερη φαντασία. Ένας ξένος στρατιωτικός γιατρός, σύμφωνα με δημοσίευμα, είχε βρει τη λύση στο κρεμμύδι: «Ξένος στρατιωτικός ιατρός, υπηρετών εις τα στρατιωτικά νοσοκομεία της πόλεως μας θεραπεύει τους γριπιώντας, δίδων καθημερινώς κατά την αρχήν της ασθενείας, εις τους πάσχοντες 200 εκατοστόγραμμα χυμού κοπανισμένου κρομμύου, αναμεμιγμένου, εις τρεις δόσεις εντός θερμού τείου. Ο πυρετός πίπτει εντός 2 ημερών. Επί 80 ασθενών, υποβληθέντων εις την θεραπείαν αύτην, ουδείς απέθανεν». Η μέθοδος του κρεμμυδιού είχε μάλιστα και εντυπωσιακά στατιστικά: 80 ασθενείς, κανένας θάνατος.

Άλλος «ειδικός» προτίμησε κάτι ακόμη απλούστερο. Δεν χρειάστηκε να παρασκευάσει τίποτα, αφού το φάρμακο υπήρχε ήδη παντού: «Τη γρίπη θεραπεύει απλούστατα και συντομότατα το ΝΕΡΟ, δια της μεθόδου της εφιδρώσεως. Οδηγίες στέλνονται δωρεάν εις τον ζητούντα».

Οι εφημερίδες κατακλύζονταν από αντίστοιχες διαφημίσεις. Για την ενίσχυση του οργανισμού προτεινόταν η φαρίνα από όσπρια και ρύζι: «Εναντίον της γρίπης χρειάζεται ενίσχυσις του οργανισμού και ελαφρό στομάχι. Τοιαύτα επιτυγχάνονται μονάχα δια της χρήσεως των φαρινών εξ οσπρίων και ορύζης της μάρκας EXGELSIOR ALFA».

Για την εξασθένηση της γρίπης υπήρχε και η μαυροδάφνη: «Η γρίπη εξασθενίζει και η Μαυροδάφνη – Τουλ Κεφαλληνίας, είναι γεγονός ότι επαναφέρει τας δυνάμεις».

Για τα παιδιά, ακόμη και τα μολυβένια στρατιωτάκια μετατράπηκαν σε «θεραπεία»: «Ευρέθη το φάρμακο κατά της γρίπης δια τα μικρά παιδάκια. Είναι οι μολύβδινοι στρατιώται με τους οποίους παίζοντα απασχολούνται και δεν τρέχουν στους δρόμους να πουντιάσουν»….

Η φαντασία, πάντως, δεν σταματούσε εκεί. Διαφημίζονταν και «φάρμακα» που υποτίθεται ότι θεράπευαν σχεδόν κάθε ασθένεια, ακόμη και με την επίκληση των «διασημοτέρων γιατρών της υφηλίου»: «Οι διασημότεροι γιατροί της υφηλίου θεραπεύουσι τα πνευμονικά νοσήματα ήτοι γρίπην, βήχα, βρογχίτιδα, βρογχοπνευμονίαν, πνευμονίνα, πλευρίδα, κοκίτη κλπ. Ειδικότης αναγνωρισμένη παρ’ όλων των ιατρικών ακαδημιών του κόσμου».

Στην επαρχία η εικόνα δεν ήταν διαφορετική. Δημοσιεύματα μιλούσαν για πανικό στην Πάτρα, ενώ για το Βαρθολομιό της Ηλείας γινόταν λόγος για 700 κρούσματα μέσα σε έναν μήνα, από τα οποία 150 θανατηφόρα. Δίπλα στην ιατρική συνυπήρχαν τα μαντζούνια, οι βδέλλες, τα σκόρδα, τα ξεματιάσματα, τα γιατροσόφια, οι βεντούζες, οι γαργάρες, η συχνή αλλαγή εσωρούχων και ένα πλήθος φημών.

Η επίσημη ιατρική δεν είχε να προσφέρει κάποιο θαυματουργό φάρμακο. Οι ανακοινώσεις του Ιατροσυνεδρίου επέμεναν κυρίως στην πρόληψη: αποφυγή των συγκεντρώσεων, αποφυγή της ψύξης, κατάκλιση με τα πρώτα συμπτώματα, γαργάρες και εισπνοές καμφοράς.

Μάλιστα, υπήρχαν αναλυτικές οδηγίες για το πώς έπρεπε να γίνονται οι γαργάρες, με τη γλώσσα να κατεβαίνει ώστε το υγρό να φθάνει μέχρι το πίσω τοίχωμα του φάρυγγα. Η συμβουλή κατέληγε ότι τρεις γαργάρες την ημέρα ήταν αρκετές για την πρόληψη της μόλυνσης.

Κάπως έτσι, μέσα στην ίδια εφημερίδα μπορούσε κανείς να συναντήσει την επίσημη ιατρική σύσταση δίπλα στη διαφήμιση της «θαυματουργής» θεραπείας. Υδράργυρος, κινίνη με σόδα, κρεμμύδι, νερό, αλεύρι από όσπρια και ρύζι, μαυροδάφνη, ακόμη και παιχνίδια για παιδιά. Όλα μπορούσαν να παρουσιαστούν ως λύση, όταν ο φόβος ήταν μεγάλος και η πραγματική θεραπεία ανύπαρκτη.

Ίσως, τελικά, αυτό να είναι το πιο διαχρονικό δίδαγμα της ιστορίας: όταν η επιστήμη δεν είχε ακόμη απάντηση, η αγορά είχε πάντα μία πρόθυμη να την πουλήσει…

Πηγή – Ελεύθερος Τύπος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ