ΚύπροςΤο βιβλίο του Frederic Gros «Ανυπακοή» από τις εκδόσεις ΠΟΛΙΣ σε μετάφραση του Γιώργου Καράμπελα, είναι ένα έπος που δείχνει διαχρονικά από τα βάθη της Ιστορίας, αρχής γενομένης από την Αντιγόνη του Σοφοκλή τι σημαίνει ανυπακοή και τα παρεπόμενά της. Συγκεκριμένα: «Η Αντιγόνη με την ανυπακοή της δεν προβάλλει μια τάξη ενάντια σε μιαν άλλη […] κλονίζει την ίδια τη δυνατότητα της τάξης. Η Αντιγόνη κομίζει τις αξίες της Νύχτας, υπερασπίζεται τα δίκαια των γυναικών απέναντι στους άντρες και εμφανίζεται πιο αρρενωπή από εκείνους. Νεαρή και εύθραστη παρθένα ορθώνει το ανάστημά της μπροστά στο αρσενικό της πόλης. Αυτή η παιδίσκη του σπιτιού δεν φοβάται να μιλήσει δημόσια. Η Αντιγόνη ενσαρκώνει τον κίνδυνο της ανυπακοής: κάτι άγριο, ανεξέλεγκτο, αποδεσμεύεται[…] Ανυπακοή δεν σημαίνει επίκληση μιας ανώτερης νομιμότητας, δήλωση υπακοής σε άλλους νόμους, αλλά αμφισβήτηση της ίδιας της αρχής της νομιμότητας. Στην ανυπακοή μπορεί να υπεισέλθει ένα στοιχεία αυθεντικής παράβασης: αυτή είναι η λάμψη της Αντιγόνης.
Παρακάτω ο Gros μας ξεκαθαρίζει: «Αυτό στο οποίο πρέπει να αντισταθούμε, δεν είναι η εξουσία στις θεσμοθετημένες μορφές: είναι προπαντός η δική μας επιθυμία για υπακοή, η λατρεία του ηγέτη, επειδή αυτή ακριβώς η λατρεία είναι που τον κάνει και αντέχει. Επανέρχεται τακτικά η δήλωση: δεν σας ζητώ να πάρετε τα όπλα, απλώς να πάψετε να βοηθάτε να υπάρχει και να αντέχει η εξουσία με τα εχέγγυα που της δίνετε, με την πίστωση που της χορηγείτε ακατάπαυστα: Δεν πρέπει να της αφαιρέσουμε τίποτα, παρά μόνο να μην της δίνουμε τίποτα».
Στη δίκη του Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ, ψυχρού άψογου συντονιστή της μηχανής του θανάτου που οδήγησε 6.000.000 Εβραίους της Ευρώπης στο θάνατο- ο οποίος στο εδώλιο δεν καταλαβαίνει γιατί θα ήταν ποτέ δυνατό να καταδικαστεί: «Δεν γίνεται να θεωρηθώ υπεύθυνος , δεν βλέπω γιατί να τιμωρηθώ υπέγραψα, ακολουθώντας εντολές».
Τη δίκη αυτή την παρακολούθησε η Χάνα Άρεντ, ως ανταποκρίτρια του περιοδικού New Yorker. Το περίφημο «η κοινοτοπία του κακού» της κόστισε, γιατί οι υπόλοιποι Εβραίοι θεώρησαν ότι με τον όρο αυτό το Ολοκαύτωμα θα μπορούσε να επαναληφθεί.
Και συνεχίζει ο Gros: «Έχει καταντήσει ξεπερασμένο να μιλάμε για ‘αδικία’. Βρισκόμαστε στην εποχή της απρέπειας . Οι αμοιβές των μεγαλοεπιχειρηματιών, οι μισθοί των υπερπροβεβλημένων αθλητών, τα κέρδη των καλλιτεχνών έχουν φτάσει σε σημείο αισχρότητας. Οι ανισότητες έχουν αγγίξει τέτοιο επίπεδο , ώστε μόνο αν αναγνώριζε κανείς δύο ανθρωπότητες θα μπορούσε να τις δικαιολογήσει. Το δεύτερο αφόρητο του σημερινού μας κόσμου είναι η σταδιακή υποβάθμιση του περιβάλλοντός μας. Ο αέρας, το έδαφος, και τα προϊόντα του, η βλάστηση όλα είναι μολυσμένα, βρώμικα μέχρι ασφυξίας. Η Φύση, ωστόσο, χαρακτηριζόταν ανέκαθεν για την ικανότητά της για ανανέωση, για επανάληψη του ίδιου. Λέγαμε: τα πολιτισμικά προϊόντα φθείρονται, γερνούν και πεθαίνουν, ενώ η Φύση είναι πάντα μια Άνοιξη. Αιώνια επανάληψη του ίδιου, επανεμφάνιση των ίδιων μορφών, αναλλοίωτη φρεσκάδα. Ο χορός της Αντιγόνης υμνούσε «τη Γη την ακάματη (στίχ.399). Ε, λοιπόν η Γη είναι πια αποκαμωμένη, ο 21ος αιώνας θα είναι ο αιώνας της εξάντληση και της ερημοποίησης. Η ανθρωπότητα θέτει στη Φύση το ερώτημα των ορίων της . Η γονιμότητα των εδαφών εξανεμίζεται, οι φυσικοί πόροι στερεύουν, τα αποθέματα τελειώνουν».
Και ο Gros επανέρχεται στην Αντιγόνη: «Είναι γυναίκα και παρθένα. Αντιπροσωπεύει τις οικογενειακές σχέσεις. Ένα και μόνο νήμα ενώνει όντα ακατάλυτα σε μία και μόνη νύχτα: τη νύχτα του θανάτου, τη νύχτα του αίματος: Το περίφημο «ούτοι συνέχθειν, αλλά συμφιλείν έφυν» που σημαίνει «δεν γεννήθηκα για να κάνω εχθρούς, αλλά φίλους». Και συνεχίζει: «Η ανθρωπότητα είναι μια απέραντη οικογένεια, δεν μπορεί να χωριστεί σε καλούς και κακούς, ξένους, καλούς και κακούς μετανάστες, καλούς και φτωχούς, καλούς και κακούς απόκληρους: έχουμε καθήκοντα απέναντι σε όλους».
Ο Gros μας κάνει και μαθήματα φιλοσοφίας: από τον Καρτέσιο, τον Χομπς (bellum omnium contra omnes), τον Ρουσσώ, τον Λοκ, μέχρι και τους πιο σύγχρονους: τον Χάουαρντ Ζιν και τον Βίλχελμ Ράιχ («το αληθινό ερώτημα δεν γιατί εξεγείρονται οι άνθρωποι, αλλά γιατί δεν εξεγείρονται»), τον Ζιλ Ντελέζ και τον Φουκώ.
