Πόσο κοστίζει ένα παιδί; Ξεκινά η δίκη για τη βιομηχανία εμπορίας βρεφών στα Χανιά

Ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Κρήτης ανοίγει την Τετάρτη 14 Οκτωβρίου 2026 η αυλαία της πολύκροτης δίκης για τη δράση του ιδιωτικού κέντρου υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στα Χανιά, σε μία από τις πλέον πρωτοφανείς υποθέσεις εμπορίας ανθρώπων και παράνομων υιοθεσιών που έχουν απασχολήσει την ελληνική και διεθνή κοινή γνώμη.

Η υπόθεση, η οποία αποκαλύφθηκε το καλοκαίρι του 2023 προκαλώντας παγκόσμιο ενδιαφέρον καθώς στο ινστιτούτο είχαν προσφύγει δεκάδες ζευγάρια και πρόσωπα από το εξωτερικό, οδηγείται στο ακροατήριο με 33 κατηγορούμενους, βάσει του υπ’ αριθμ. 380/2025 παραπεμπτικού βουλεύματος του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών Χανίων.

Η εκδίκαση της δικογραφίας με αριθμό πινακίου 49/2026 θα φιλοξενηθεί κατ’ εξαίρεση στην αίθουσα «Ποσειδών» του Μεσογειακού Αγρονομικού Ινστιτούτου Χανίων (ΜΑΙΧ), λόγω των ασφυκτικών χωροταξικών περιορισμών του δικαστικού μεγάρου, ενώ γυναικείες και φεμινιστικές οργανώσεις ζητούν επιτακτικά την άμεση εκκίνηση της διαδικασίας, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για τον ορατό κίνδυνο απώλειας κρίσιμων αποδεικτικών στοιχείων και μαρτύρων σε περίπτωση αναβολής.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΓΓΕΛΑΚΗΣ/EUROKINISSI

Η μεταφορά της έδρας στο ΜΑΙΧ και η απόφαση του Υπουργείου Δικαιοσύνης

Η πολυπλοκότητα της δικογραφίας, ο εκτεταμένος αριθμός των διαδίκων και το έντονο κοινωνικό ενδιαφέρον κατέστησαν ανέφικτη τη διεξαγωγή της δίκης στις συμβατικές αίθουσες των δικαστηρίων Χανίων. Με ειδική απόφαση του Υπουργείου Δικαιοσύνης, ορίστηκε ως έκτακτη έδρα συνεδρίασης το συνεδριακό συγκρότημα του ΜΑΙΧ.

Στο σκεπτικό της σχετικής υπουργικής απόφασης επισημαίνεται χαρακτηριστικά:

«…λαμβάνοντας υπόψη τον μεγάλο αριθμό των κατηγορουμένων, των μαρτύρων, των δικηγόρων, των συγγενών θυμάτων, των δημοσιογράφων και των λοιπών ατόμων που θα παρακολουθήσουν τις συνεδριάσεις… Ορίζουμε, ως δικαστικό κατάστημα και έδρα συνεδρίασης του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Κρήτης για την εκδίκαση της ποινικής υπόθεσης με Αριθμό Βιβλίου Υπόθεσης 49/2026, την αίθουσα με την ονομασία “ΠΟΣΕΙΔΩΝ” του Μεσογειακού Αγρονομικού Ινστιτούτου Χανίων (Μ.Α.Ι.Χ.) και των απολύτως αναγκαίων αυτής βοηθητικών χώρων…».

Το βαρύ κατηγορητήριο και η αποφυλάκιση των δύο βασικών κατηγορουμένων

Στο επίκεντρο του κατηγορητηρίου βρίσκονται κακουργηματικές πράξεις που αφορούν τη συγκρότηση, ένταξη και διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης με σκοπό την τέλεση σοβαρών αξιόποινων πράξεων, απάτη, εμπορία ανθρώπων κατά συρροή, εκμετάλλευση γυναικών μέσω αφαίρεσης κυττάρων και ιστών στο πλαίσιο εικονικών εμβρυομεταφορών και ωοληψιών, παράνομη πώληση γενετικού υλικού, καθώς και εφαρμογή μεθόδων ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής χωρίς τη διενέργεια των νόμιμων ελέγχων.

Ως βασικοί κατηγορούμενοι φέρονται δύο πρόσωπα: ο 76χρονος ιατρός-γυναικολόγος και ιδιοκτήτης του κέντρου, καθώς και ο 47χρονος ιατρός-εμβρυολόγος. Οι δύο επιστήμονες είχαν προφυλακιστεί τον Αύγουστο του 2023 αμέσως μετά την αστυνομική επιχείρηση.

Αποφυλακίστηκαν μετά από 27 μήνες, με εγγύηση 10.000 ευρώ ο καθένας: ο εμβρυολόγος στις 31/10 και ο ιδιοκτήτης στις 3/11/2025.

Στο εδώλιο παραπέμπονται ακόμη 31 συγκατηγορούμενοί τους, που συνδέονται με επιμέρους λειτουργίες του φερόμενου κυκλώματος.

EUROKINISSI

Πώς κατανέμονται οι 290 θέσεις της αίθουσας

Για τις ανάγκες της δίκης ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων, η χωροταξία και οι 290 διαθέσιμες θέσεις της δικαστικής αίθουσας έχουν διαμορφωθεί ως εξής:

• Έδρανα συνηγόρων (20 θέσεις):
  Δεξιά και αριστερά από το έδρανο των δικαστών, του εισαγγελέα και της γραμματέως έχουν τοποθετηθεί έδρανα για συνολικά 20 δικηγόρους (10 εκατέρωθεν).
• Κατηγορούμενοι & Τύπος (40 θέσεις):
  Στην «πλατεία» της αίθουσας έχουν διαμορφωθεί 40 διακριτές θέσεις, οι οποίες προορίζονται για τους κατηγορούμενους, ενώ στον ίδιο χώρο αναμένεται να καθίσουν και οι δημοσιογράφοι για την κάλυψη της διαδικασίας.
• Ακροατήριο (230 θέσεις συνολικά):
  -178 θέσεις στο κυρίως σώμα (πλατεία) της αίθουσας.
  -52 θέσεις στον εξώστη.

Παρέμβαση Φωτεινής Σιάνου: «Ταξική και ρατσιστική η εκμετάλλευση των γυναικών»

Την κατηγορηματική αντίθεσή τους σε οποιαδήποτε σκέψη αναβολής της δίκης εκφράζουν δεκάδες γυναικείες συλλογικότητες. Μιλώντας για την υπόθεση, η συντονίστρια της Πρωτοβουλίας κατά των Γυναικοκτονιών (η οποία αριθμεί 40 οργανώσεις) και της Επιτροπής για το Οικογενειακό Δίκαιο και τη Συναινετική Συνεπιμέλεια (με 20 οργανώσεις-μέλη), Φωτεινή Σιάνου, έθεσε το ζήτημα στις κοινωνικές και έμφυλες διαστάσεις του:

«Έχουμε λάβει σαφή θέση κατά της παρένθετης μητρότητας. Βέβαια, υπάρχουν κάποιες οργανώσεις και συναγωνίστριες που διατηρούν έναν σκεπτικισμό και τάσσονται υπέρ της λεγόμενης αλτρουιστικής παρένθετης μητρότητας — όπου, για παράδειγμα, μια μητέρα κυοφορεί για την κόρη της όταν υπάρχει αντικειμενική αδυναμία, ή μια αδελφή για την αδελφή της.

Να σας πω κάτι: δεν υπάρχει πλαίσιο που να μπορεί να περιορίσει το κακό που συντελείται. Και το δικό μας πλαίσιο —ο Θεός να το κάνει πλαίσιο— υποτίθεται ότι προέβλεπε μόνο την αλτρουιστική παρένθετη, και τελικά καταλήξαμε να δρούμε απέναντι σε μια εγκληματική οργάνωση. Είναι τρομερό αυτό που έχει συμβεί, και πιστεύω πως πάντα έτσι θα γίνεται: όταν τους δίνουμε το νομικό πρόσχημα και το πλαίσιο, θα βρίσκουν διαρκώς τρόπους να το παραβιάζουν».

Αναφερόμενη στον πυρήνα των διώξεων, η κ. Σιάνου υπογράμμισε:

«Εδώ έχουμε ξεκάθαρα εμπορία γυναικών, εμπορία παιδιών, καθώς και εμπορία και εκμετάλλευση ωαρίων. Πρόκειται για πολλαπλά κακουργήματα. Επομένως, βεβαίως και ενδιαφερόμαστε άμεσα, διότι η υπόθεση αυτή εμπίπτει σε ολόκληρο το πλέγμα της έμφυλης ανισότητας, της χειραγώγησης των γυναικών, καθώς και της εκμετάλλευσης της φτώχειας και της ευαλωτότητάς τους. Καμία εύπορη γυναίκα δεν πρόκειται να μπει στη διαδικασία να γίνει παρένθετη μητέρα για κανέναν. Το ζήτημα έχει ξεκάθαρη ταξική και ρατσιστική διάσταση, καθώς είναι πάντα οι πιο φτωχές, οι πιο ευάλωτες και ξένες γυναίκες που εμπλέκονται και υφίστανται την εκμετάλλευση. Ως φεμινιστικό και γυναικείο κίνημα έχουμε κάθε λόγο και καθήκον να παρέμβουμε σε αυτή την υπόθεση, και πολύ σωστά πράξαμε».

Η αίθουσα «Ποσειδών» του Μεσογειακού Αγρονομικού Ινστιτούτου Χανίων (ΜΑΙΧ), όπου θα διεξαχθεί η δίκη

ΑΓΓΕΛΑΚΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ/INTIME NEWS

Η προειδοποίηση για τον «φαύλο κύκλο» αναβολών και την απώλεια μαρτύρων

Το μείζον διακύβευμα της έναρξης της ακροαματικής διαδικασίας στις 14 Οκτωβρίου συνδέεται άμεσα με τη διατήρηση των αποδείξεων. Όπως υπενθύμισε η εκπρόσωπος των συλλογικοτήτων, πρόκειται για μια ογκώδη δικογραφία 3.000 σελίδων με στοιχεία τεκμηριωμένα ήδη από το 2021, ενώ η πάροδος του χρόνου λειτουργεί υπονομευτικά για την απονομή δικαιοσύνης:

«Από την εμπειρία μας σε υποθέσεις διακίνησης και εμπορίας προσώπων, όσο περνάει ο καιρός τόσο πιο ορατός γίνεται ο κίνδυνος να μην εκδικαστεί ποτέ ουσιαστικά η υπόθεση. Δεν γνωρίζουμε καν πού βρίσκονται αυτές οι γυναίκες-θύματα, πώς επιστρέφουν στις χώρες τους, ποιος καλύπτει τις δαπάνες μετακίνησης και διαμονής τους, ή τι πιέσεις και απειλές ενδεχομένως δέχονται. Γι’ αυτό επιμένουμε κατηγορηματικά: στις 14 Οκτωβρίου η δίκη πρέπει οπωσδήποτε να ξεκινήσει. Ειδάλλως, στο τέλος δεν θα μείνει κανένα αποδεικτικό στοιχείο για ένα τόσο βαρύ έγκλημα σε βάρος γυναικών και παιδιών.

Υπάρχουν άνθρωποι που πλήρωσαν τεράστια ποσά για να αποκτήσουν παιδί μέσα από αυτό το κύκλωμα —πρακτική με την οποία προσωπικά διαφωνώ κάθετα, καθώς υπάρχουν ορφανοτροφεία και άλλοι νόμιμοι δρόμοι τεκνοθεσίας εκτός από την παρένθετη μητρότητα. Αν ξεκινήσει ένας φαύλος κύκλος με αναβολές και διακοπές, θα φτάσουμε στο σημείο να μην υπάρξουν ούτε αποδείξεις, ούτε μάρτυρες, ούτε δικαιοσύνη για κανέναν».

Όταν ο Πατούλης έλεγε όλο περηφάνεια ότι η Ελλάδα είναι στην 5η θέση παγκοσμίως στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή

Πριν 3 μόλις χρόνια τίποτα δεν προμήνυε μία τέτοια εξέλιξη.

Στις 15 Ιουλίου του 2023, είχε πραγματοποιηθεί στο Ηράκλειο η διεθνής ημερίδα «Τουρισμός Υγείας 2023». Στο επίκεντρο των εργασιών βρέθηκε η ραγδαία ανάπτυξη μιας ιδιαίτερης πτυχής του ιατρικού τουρισμού: η προσέλκυση ανθρώπων από το εξωτερικό που επιθυμούν να αποκτήσουν παιδιά μέσω ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.

Ο τότε περιφερειάρχης Αττικής, πρόεδρος του ΙΣΑ και της ELITOUR, Γιώργος Πατούλης, μιλούσε με θέρμη σε μία κατάμεστη αίθουσα για τις τεράστιες προοπτικές της χώρας, βασισμένες στο «πολύ καλό ιατρικό δυναμικό και τις δομές που συνεχώς βελτιώνονται».

Ειδική αναφορά έκανε στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή όπου, όπως είπε με σχετική υπερηφάνεια ότι διεθνώς, «είμαστε πλέον στην 5η θέση και θα ανεβούμε κι άλλο».

Στο ίδιο κλίμα ευφορίας, ο τότε πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, Νίκος Βραχνής, εκτιμούσε με ενθουσιασμό:

«Τουλάχιστον 5.000 άτομα κάθε χρόνο έρχονται στην Ελλάδα για υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, αριθμός που μπορεί στο πλαίσιο του ιατρικού τουρισμού να διπλασιαστεί ή και να τριπλασιαστεί τα αμέσως επόμενα χρόνια».

Μόλις λίγες εβδομάδες αργότερα, το αφήγημα του success story κατέρρεε με κρότο, αποκαλύπτοντας μια φρικτή πραγματικότητα.

ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΝΗΣ//ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΗ ΑΘΗΝΩΝ

Η αποκάλυψη: Βιομηχανία εμπορίας βρεφών στα Χανιά

Στις 9 Αυγούστου 2023, η ΕΛ.ΑΣ. εξέδωσε δελτίο τύπου ανακοινώνοντας τη σύλληψη 8 μελών εγκληματικής οργάνωσης. Το αντικείμενό της δεν ήταν τα ναρκωτικά ή τα όπλα, αλλά η εμπορία ανθρώπων, ωαρίων και βρεφών.

Επίκεντρο της δράσης ήταν γνωστή κλινική γονιμότητας στα Χανιά. Σύμφωνα με τη δικογραφία, οι δύο επικεφαλής-ιατροί της κλινικής είχαν αναπτύξει δίκτυο «μεσιτριών» σε Κρήτη, Θεσσαλονίκη και εξωτερικό. Στόχος τους ήταν ο εντοπισμός και η στρατολόγηση ευάλωτων γυναικών, κυρίως από χώρες των Βαλκανίων (όπως η Ρουμανία) και της Ανατολικής Ευρώπης (Ουκρανία, Γεωργία), προκειμένου να μεταφερθούν στην Ελλάδα και να αξιοποιηθούν ως δότριες ωαρίων ή παρένθετες μητέρες.

Το κύκλωμα δρούσε για περισσότερο από μία δεκαετία σύμφωνα με το βούλευμα, εξυπηρετώντας πελάτες από τη Δυτική Ευρώπη (Γερμανία, Ιταλία), 100 οικογένειες από την Αυστραλία, αλλά και μοναχικούς άνδρες που δεν πληρούσαν τις νόμιμες προϋποθέσεις τεκνοθεσίας.

Ο «τιμοκατάλογος» και η ανατριχιαστική μεθοδολογία

Για τη λειτουργία της επιχείρησης είχε στηθεί ένα εκτεταμένο δίκτυο από εξωτερικούς ιατρούς, εργαστήρια, δικηγόρους και συμβολαιογράφους, οι οποίοι συνέτασσαν εικονικά παραστατικά, παραποιούσαν ιατρικά αρχεία ωοληψιών και εξασφάλιζαν δικαστικές εγκρίσεις βασισμένες σε ψευδή στοιχεία. Σε χώρες όπου η παρένθετη μητρότητα απαγορευόταν ρητά, οι γεννήσεις βαφτίζονταν «παράνομες υιοθεσίες» έναντι παχυλών αμοιβών.

Τα οικονομικά και ιατρικά δεδομένα που περιλαμβάνονται στη δικογραφία προκαλούν ίλιγγο:

• Το κόστος ανά «πελάτη» ξεκινούσε από 70.000 και έφτανε έως 100.000 ευρώ, ενώ σε περίπλοκες νομικές περιπτώσεις το ποσό ξεπερνούσε τις 120.000 ευρώ (με το 70% να αποτελεί καθαρό κέρδος της κλινικής).
• Τα παράνομα έσοδα υπολογίζονται έως 8,5 εκατομμύρια ευρώ.
• Πραγματοποιήθηκαν 529 εικονικές εμβρυομεταφορές. Η αστυνομία αναφέρει 274 γυναίκες που εξαπατήθηκαν σε 529 περιπτώσεις εικονικής εμβρυομεταφοράς και εικονικής κρυοσυντήρησης. Δηλαδή ασθενείς που πίστευαν ότι τους έγινε μεταφορά ή κατάψυξη εμβρύων, ενώ δεν είχε γίνει. Οι γιατροί γονιμοποιούσαν τα ωάρια των νεαρών παρένθετων για να μεγιστοποιήσουν τα ποσοστά επιτυχίας της κύησης και να κατοχυρώσουν την είσπραξη της αμοιβής.
• 75 καταγεγραμμένες υποθέσεις κλοπής και παράνομης διακίνησης γενετικού υλικού.

Τα πραγματικά θύματα: 98 γυναίκες υπό καθεστώς trafficking

Στον πυρήνα αυτής της εκμετάλλευσης βρίσκονταν οι ίδιες οι παρένθετες μητέρες. Γυναίκες οικονομικά εξαθλιωμένες, οι οποίες δελεάστηκαν με υποσχέσεις αμοιβής για να βρεθούν ουσιαστικά αιχμάλωτες σε ενοικιαζόμενα διαμερίσματα στα Χανιά.

Υπό καθεστώς διαρκούς επιτήρησης, με περιορισμένη επικοινωνία με το περιβάλλον τους και δικαίωμα εξόδου μόνο για βασικές ανάγκες, έζησαν συνθήκες σύγχρονης δουλείας. Κατά την αστυνομική επιχείρηση εντοπίστηκαν 98 γυναίκες, οι οποίες, κατόπιν εξέτασης από ψυχολόγους, αναγνωρίστηκαν επίσημα ως θύματα εμπορίας ανθρώπων (trafficking).

EUROKINISSI

Η θεσμική συνενοχή και το κενό ελέγχου

Το μεγαλύτερο σκάνδαλο, ωστόσο, παραμένει η θεσμική ασυλία υπό την οποία λειτουργούσε η συγκεκριμένη δομή.

Ο Νίκος Βραχνής —ο ίδιος άνθρωπος που τον Ιούλιο του 2023 διαφήμιζε στο Ηράκλειο την εμπορική επέκταση του κλάδου— ήταν επικεφαλής του κατεξοχήν ελεγκτικού φορέα που όφειλε να επιβλέπει τη νομιμότητα και να διασφαλίζει τα δικαιώματα των γυναικών.

Όχι μόνο δεν εφαρμόστηκε ποτέ η εξάμηνη αναστολή λειτουργίας που είχε προηγουμένως αποφασιστεί για την κλινική των Χανίων, αλλά με τη δική του υπογραφή (ΦΕΚ 4967 / 22 Σεπτεμβρίου 2022) ανανεώθηκε η άδεια λειτουργίας της για άλλα τρία χρόνια. Όταν έγινε η σχετική καταγγελία από βουλευτές, το υπουργείο απάντησε ότι η λειτουργία της Αρχής είχε ανασταλεί από τον ν. 4737/2020.

Πώς ακριβώς περνάει μια χώρα από τους θριαμβευτικούς λόγους για τον «ιατρικό τουρισμό» και τα οικονομικά οφέλη, στον εφιάλτη της οργανωμένης εμπορίας βρεφών;

Τι συνέβη λοιπόν και φτάσαμε από την μεγάλη αισιοδοξία στην απότομη προσγείωση σε μία πραγματικότητα ακραίας εκμετάλλευσης; Πώς από τον ιατρικό τουρισμό και τα μεγάλα οφέλη για την οικονομία φτάσαμε στο εμπόριο βρεφών;

Είναι άραγε η απόσταση τόσο μεγάλη όσο θέλουμε να πιστεύουμε;

Από τη «Δανία του Νότου» στην «Ταϊλάνδη του Βορρά»

Μέχρι πριν από μερικά χρόνια, οι πολιτικοί έδιναν αφειδώς υποσχέσεις για τη μετατροπή της Ελλάδας σε «Δανία του Νότου». Στα χρόνια των μνημονίων, η μόνη ρεαλιστική τους δέσμευση περιορίστηκε στο να αποτραπεί η άτακτη κατάρρευση. Μέσα σε αυτό το κλίμα, δεν έλειψαν κι εκείνοι που υποστήριζαν κυνικά πως θα έπρεπε να είμαστε ευχαριστημένοι αν μετατρεπόμασταν σε μια «Ταϊλάνδη του Βορρά» — ένα απέραντο νοσοκομείο χαμηλού κόστους για τις ιατρικές ανάγκες των πολιτών της πλούσιας Δύσης.

Οι βάσεις για την ανάπτυξη του ιατρικού τουρισμού τέθηκαν συστηματικά κατά την περίοδο των μνημονίων:

• Ν. 3089/2002 & Ν. 3305/2005: Όριζαν αρχικά το αυστηρό πλαίσιο για την παρένθετη μητρότητα, απαιτώντας ρητά τόσο η μελλοντική μητέρα όσο και η κυοφόρος να έχουν μόνιμη κατοικία στην Ελλάδα. Αυτός ο οργανικός δεσμός με τη χώρα απέτρεπε συνειδητά τη δημιουργία «αναπαραγωγικού τουρισμού».
• Ν. 4179/2013 & Ν. 4276/2014: Θεσμοθέτησαν το γενικό πλαίσιο για τον τουρισμό υγείας ως αναπτυξιακό εργαλείο.
• Ν. 4272/2014 (Ιούλιος): Κατήργησε τον περιορισμό της μόνιμης κατοικίας, ανοίγοντας διάπλατα τις πύλες σε κατοίκους εξωτερικού.
  Με αυτή τη νομοθετική τομή, η de facto επ’ αμοιβή παρένθετη μητρότητα —η οποία έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με το Άρθρο 2 § 1 του Συντάγματος περί προστασίας της αξίας του ανθρώπου, υποβιβάζοντας τη γυναίκα σε αναπαραγωγικό εργαλείο έναντι τιμήματος— νομιμοποιήθηκε.

Ο «αναπαραγωγικός τουρισμός» γεννήθηκε στην Ελλάδα της βαθιάς κρίσης, της περιορισμένης κυριαρχίας και της συστηματικής καταστρατήγησης δικαιωμάτων, πλασαρισμένος ως άλλος ένας κερδοφόρος πυλώνας της τουριστικής βιομηχανίας που επένδυε πλέον και στις ιατρικές υπηρεσίες.

Η υγεία ως εμπόρευμα και ο νόμος της προσφοράς και ζήτησης

Στον πυρήνα αυτής της μετάλλαξης βρίσκεται μια θεμελιώδης ιδεολογική ανατροπή: η υγεία παύει να λογίζεται ως αναφαίρετο ανθρώπινο δικαίωμα και μετατρέπεται σε ανταλλάξιμο εμπόρευμα, του οποίου η αξία καθορίζεται αποκλειστικά από τους νόμους της αγοράς.

Στο παγκοσμιοποιημένο αυτό περιβάλλον, ο «τουρίστας υγείας» από τις πλούσιες χώρες του Βορρά μετακινείται προς τον φτωχότερο Νότο και την Ανατολή για δύο βασικούς λόγους.

Αρχικά, επειδή υπάρχει οικονομική αδυναμία για συγκεκριμένες ιατρικές πράξεις στον τόπο του.

Λ.χ., μια αντικατάσταση καρδιακής βαλβίδας για έναν ανασφάλιστο πολίτη στις ΗΠΑ αγγίζει τις 300.000 δολάρια, ενώ στην Ινδία μόλις τις 10.000 δολάρια. Σε μια χώρα με πάνω από 27 εκατομμύρια ανασφάλιστους, δημιουργείται νομοτελειακά μια τεράστια δεξαμενή πελατών που αναζητούν φθηνές υπηρεσίες υγείας εκτός συνόρων.

Εξίσου σημαντικός λόγος όμως είναι οι νομικοί περιορισμοί που υπάρχουν σε χώρες της Δύσης. Ασθενείς και υποψήφιοι γονείς αναζητούν θεραπείες ή πρακτικές που στις χώρες τους είναι χρονοβόρες ή εντελώς παράνομες — όπως η μεταμόσχευση οργάνων και η παρένθετη κυοφορία.

ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ /EUROKINISSI

Το ρυθμιστικό χάσμα και οι «γκρίζες ζώνες»

Το καθεστώς της παρένθετης μητρότητας διεθνώς χαρακτηρίζεται από τεράστιες νομικές ανισότητες.

Σε χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία απαγορεύουν πλήρως την πρακτική, κρίνοντας ότι παραβιάζει ευθέως την ανθρώπινη αξιοπρέπεια της γυναίκας χρησιμοποιώντας το σώμα της ως μέσο για την επίτευξη του σκοπού τρίτων.

Ενδιάμεσα βρίσκονται χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο την επιτρέπουν αποκλειστικά σε μη εμπορική βάση (κάλυψη αυστηρά των εξόδων κύησης), όπως ίσχυε και στην Ελλάδα προ του 2014. Η αλτρουιστική παρένθετη μητρότητα είναι νόμιμη και σε όλη την Αυστραλία. Απαγορεύεται μόνο η εμπορική.

Και τέλος, υπάρχουν οι χώρες με ελαστικότερη νομοθεσία —όπως κατέστη η Ελλάδα μετά το 2014— ή σε κράτη με εντελώς ανεξέλεγκτο τοπίο (Κένυα, Νιγηρία, χώρες της ΝΑ Ασίας αλλά και η Ουκρανία) που μετατρέπονται σε προορισμούς.

Μια ανεξέλεγκτη παγκόσμια βιομηχανία δισεκατομμυρίων

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της εταιρείας ερευνών Global Market Insights, η παγκόσμια εμπορική βιομηχανία παρένθετης μητρότητας αποτιμήθηκε σε περίπου 14 δισεκατομμύρια δολάρια το 2022. Μέχρι το 2032, η αγορά αυτή προβλέπεται να εκτοξευθεί στα 129 δισεκατομμύρια δολάρια.

Πρόκειται για έναν πανίσχυρο μηχανισμό που περιλαμβάνει υποψήφιους γονείς, μεσάζοντες, δικηγορικά γραφεία, ιατρικά κέντρα και διεθνή επενδυτικά κεφάλαια.

Η ζήτηση προέρχεται σχεδόν αποκλειστικά από τις πλούσιες δυτικές κοινωνίες, λόγω της αύξησης της υπογονιμότητας αλλά και της διεύρυνσης των κατηγοριών ατόμων που επιθυμούν απογόνους. Η προσφορά, ωστόσο, εξασφαλίζεται πάντοτε από το ίδιο σημείο: από τα σώματα ευάλωτων, οικονομικά εξαθλιωμένων γυναικών.

Η Κρήτη στο επίκεντρο της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής

Η Ελλάδα έχει το σημαντικό πλεονέκτημα του χαμηλού κόστους παροχής αυτών των υπηρεσιών. Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι η χώρα μας κατέχει 60%-90% χαμηλότερες δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης και μικρότερες λίστες αναμονής σε σύγκριση με τις αντίστοιχες στο Ηνωμένο Βασίλειο, τον Καναδά ή τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Κρήτη εξαρχής βρέθηκε στο κέντρο της ανάπτυξης του κλάδου της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στην Ελλάδα.

Χαρακτηριστικό είναι και το συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στις 3 Νοέμβρη του 2016, αρκετά χρόνια πριν ξεσπάσει το σκάνδαλο με την κλινική γονιμότητας στα Χανιά, στο Ρέθυμνο, στο ξενοδοχείο Aquila Porto Rethymno. Το θέμα του «Ιατρικός Τουρισμός και Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή στην Κρήτη»

Εκεί γινόταν αναφορά στο “αναπόφευκτο γεγονός” της διασυνοριακής μετακίνησης ζευγαριών με την εξωσωματική γονιμοποίηση να είναι η κύρια παρεχόμενη ιατρική υπηρεσία στo πλαίσιo του ιατρικού τουρισμού.

«Η εμπορική παρένθετη μητρότητα… συνήθως ισοδυναμεί με πώληση παιδιών»

Σε αρκετούς διεθνείς προορισμούς, η παρένθετη μητρότητα παραμένει εντελώς ανεξέλεγκτη. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Νιγηρίας: δεκάδες έγκυες έφηβες βρέθηκαν αντιμέτωπες με κατηγορίες ότι σχεδίαζαν να πουλήσουν τα μωρά τους, όταν συνελήφθησαν στο ίδρυμα Cross Foundation (γνωστό τοπικά ως Heda Clinic).

Ο διευθυντής της κλινικής συνελήφθη με την κατηγορία ότι αγόραζε βρέφη από νεαρές μητέρες σε συνθήκες ακραίας φτώχειας έναντι 160–190 δολαρίων, για να τα μεταπωλήσει σε άτεκνα ζευγάρια έως και 6.400 δολάρια, ανάλογα με το φύλο.

Την ίδια ώρα, όπως καταγράφουν οι Times, η παράνομη παρένθετη μητρότητα γνωρίζει άνθηση και στην Κίνα λόγω της τεράστιας ζήτησης και των υψηλών αμοιβών.

Τα προηγούμενα χρόνια, υποψήφιοι γονείς συνέρρεαν μαζικά σε χώρες όπως η Ινδία, η Ταϊλάνδη, η Καμπότζη και το Νεπάλ. Όταν αυτές οι χώρες έκλεισαν τα σύνορά τους στους ξένους για να αναχαιτίσουν την εκμετάλλευση των γυναικών τους, η παγκόσμια αγορά απλώς μετακινήθηκε: καθώς ένα hotspot κλείνει, ένα άλλο αναδύεται στη θέση του.

Ένα τέτοιο hotspot αναδύθηκε τα τελευταία χρόνια και στα Χανιά.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΓΓΕΛΑΚΗΣ/EUROKINISSI

Το ηχηρό καμπανάκι του ΟΗΕ: «Ένα σύστημα βίας και εκμετάλλευσης»

Οι διαστάσεις της εμπορευματοποίησης οδήγησαν τα Ηνωμένα Έθνη σε αυστηρές προειδοποιήσεις.

Όπως επισημαίνει η Φωτεινή Σιάνου:

«Έχουμε την επίσημη εισήγηση της Ειδικής Εισηγήτριας του ΟΗΕ [Reem Alsalem], η οποία αναφέρει κατηγορηματικά ότι η παρένθετη μητρότητα αποτελεί ένα σύστημα βίας, εκμετάλλευσης και κακοποίησης, καλώντας σε διεθνές επίπεδο για την εξάλειψή της.

Αυτή είναι πάγια και η δική μας θέση. Παρότι αυτή τη στιγμή η άμεση αγωνία μας εστιάζει στην πλήρη αποκάλυψη της εγκληματικής οργάνωσης, το κρίσιμο είναι να μην περιοριστεί η υπόθεση μόνο στο ποινικό σκέλος, αλλά να γίνει το αναγκαίο θεσμικό βήμα μπροστά.»

Η ευρωπαϊκή στροφή: Ένταξη της παρένθετης μητρότητας στο trafficking

Στις 23 Απριλίου 2024, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπερψήφισε την αναθεώρηση της οδηγίας για την εμπορία ανθρώπων, εντάσσοντας ρητά την εκμετάλλευση της παρένθετης μητρότητας στις μορφές trafficking που τα κράτη-μέλη υποχρεούνται να ποινικοποιούν.

Η πρόταση εγκρίθηκε με 563 ψήφους υπέρ, 7 κατά και 17 αποχές, αποτυπώνοντας ευρεία διακομματική συναίνεση.

Παρότι η λεγόμενη «αλτρουιστική» παρένθετη μητρότητα δεν ποινικοποιείται άμεσα, η οδηγία αναγνωρίζει ότι η πρακτική συχνά εμπεριέχει στοιχεία εξαναγκασμού —οικονομικού, συναισθηματικού ή οικογενειακού— καθώς και παραπλάνησης των κυοφόρων.

Το ελληνικό πλαίσιο: Από το άνοιγμα του 2014 στον Νόμο 5197/2025

Το 2014, εν μέσω μνημονίων και υπό καθεστώς περιορισμένης κυριαρχίας, η Ελλάδα έγινε η μοναδική χώρα στην Ε.Ε. που επέτρεψε σε κατοίκους εξωτερικού να αποκτούν παιδιά μέσω παρένθετης μητρότητας. Παρά την τυπική απαγόρευση της εμπορευματοποίησης, διαμορφώθηκε de facto μια ακμάζουσα βιομηχανία υπό τον μανδύα του «ιατρικού τουρισμού».

Μόλις τον Μάιο του 2025, με το άρθρο 46 του Νόμου 5197/2025, η Πολιτεία αναγκάστηκε να ανακρούσει πρύμναν.

Πλέον, τόσο η αιτούσα μητέρα όσο και η παρένθετη οφείλουν πλέον να διαμένουν νόμιμα στην Ελλάδα για να εγκριθεί η διαδικασία από το δικαστήριο, αποκλείοντας τους διεθνείς «τουρίστες αναπαραγωγής».

Η δικαστική άδεια ισχύει μόνο αφότου καταστεί αμετάκλητη, προσθέτοντας δικλίδες ασφαλείας.

Ωστόσο, φεμινιστικές και κοινωνικές οργανώσεις προειδοποιούν ότι τα «παραθυράκια» παραμένουν ανοιχτά και απαιτούν την πλήρη απαγόρευση της πρακτικής, καθιστώντας τη δίκη για το κύκλωμα των Χανίων κομβικό σημείο αναφοράς.

Αυτόν τον Νοέμβρη, το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών θα διεξαγάγει την Καθολική Περιοδική Εξέταση (Universal Periodic Review) για την Ελλάδα και την Ιρλανδία, μια διαδικασία που καθιστά κάθε κράτος-μέλος του ΟΗΕ υπόλογο για το ιστορικό του στα ανθρώπινα δικαιώματα περίπου μία φορά κάθε τεσσεράμισι χρόνια.

Οργανώσεις που εργάζονται για την κατάργηση της παρένθετης μητρότητας αξιοποιούν αυτή τη στιγμή για να αμφισβητήσουν τα πλαίσια παρένθετης μητρότητας και των δύο χωρών. Η πρακτική αυτή ήταν μεταξύ των 13 παραβιάσεων της ανθρώπινης αξιοπρέπειας που καταδικάστηκαν στη διακήρυξη του Βατικανού Dignitas Infinita, η οποία εκδόθηκε τον Απρίλιο του 2024.

Από τα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 16 απαγορεύουν ρητά την παρένθετη μητρότητα και επτά δεν διαθέτουν σαφές νομικό πλαίσιο. Μόνο τέσσερα —η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Κύπρος και η Πορτογαλία— την επιτρέπουν επίσημα (Στην Ιρλανδία και την Πορτογαλία ο νόμος δεν εφαρμόζεται ακόμα).

Η Ελλάδα και η Ιρλανδία έχουν σημασία όχι μόνο για όσα συμβαίνουν εντός των συνόρων τους, αλλά και για το προηγούμενο που δημιουργούν. Εάν το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων εκδώσει συστάσεις κατά των νόμων τους για την παρένθετη μητρότητα, αυτό θα έστελνε ένα ισχυρό μήνυμα σε άλλες κυβερνήσεις που εξετάζουν παρόμοια νομοθεσία.

Την ίδια στιγμή, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα για τη στάση των ευρωπαϊκών χωρών απέναντι σε κράτη όπως η Ουκρανία, όπου η εμπορική παρένθετη μητρότητα ασκείται μαζικά με βασικούς πελάτες πολίτες της Δυτικής Ευρώπης.

Κυβερνητική αδράνεια και διεθνής διασυρμός

Το σκάνδαλο της κλινικής γονιμότητας στα Χανιά ξεγύμνωσε τον τρόπο με τον οποίο ένα κύκλωμα – σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει δώσει στη δημοσιότητα η αστυνομία – εκμεταλλεύτηκε τον ανθρώπινο πόνο, απολαμβάνοντας για χρόνια καθεστώς ουσιαστικής ασυλίας.

Οι διεθνείς διαστάσεις της υπόθεσης έπληξαν ανεπανόρθωτα το κύρος της χώρας.

Η επιστολή-ράπισμα της Ειδικής Εισηγήτριας του ΟΗΕ Reem Alsalem (8 Ιουλίου 2024) απευθείας προς την κυβέρνηση και τον Έλληνα Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη αποτύπωσε μια εικόνα που προσιδιάζει στον αναπτυσσόμενο κόσμο: ελεγκτικοί μηχανισμοί που αποτυγχάνουν —από αδυναμία ή διαφθορά— να προστατεύσουν τους ευάλωτους, ενώ επιχειρηματικά συμφέροντα θησαυρίζουν παρακάμπτοντας τη νομοθεσία. Η κυβέρνηση δεν απάντησε.

Ακόμη και σήμερα, η άρνηση της κυβέρνησης να προχωρήσει σε ριζική και συνολική απαγόρευση της εμπορευματοποίησης του γυναικείου σώματος εντείνει την εύλογη καχυποψία.

Η δίκη δεν έχει ξεκινήσει ακόμα, οπότε για όλους τους κατηγορούμενους ισχύει το τεκμήριο αθωότητας.