ΕλλάδαΜε τησυνδρομήτου ρωσικούGLONASSκαι του κινεζικούBeiDou, οι Ansar Allah (Houthi) καταφέρνουν πλέον να πλήττουν καίριες υποδομές και αεροδρόμια σε τεράστιες αποστάσεις, εγκλωβίζοντας παράλληλα τις αμερικανικές δυνάμεις στην περιοχή.
Ειδικότερα, όπως επισημαίνει ο γεωπολιτικός αναλυτής Larry Johnson, για μεγάλο μέρος του πολέμου που διεξήγαγε η Σαουδική Αραβία στην Υεμένη, οι βαλλιστικοί πύραυλοι της Ansar Allah είχαν περισσότερο πολιτικό παρά στρατιωτικό αντίκτυπο.
Ήταν θορυβώδεις και προκαλούσαν φόβο, αλλά σπάνια έκριναν την έκβαση των επιχειρήσεων.
Το 2017, δημοσιεύματα ανέφεραν ότι οι πύραυλοι της οργάνωσης συχνά έχαναν μέρος του ωφέλιμου φορτίου τους και αποτύγχαναν στους στόχους τους.
Η σαουδαραβική αεράμυνα κατέρριπτε πολλούς από αυτούς, ενώ οι υπόλοιποι κατέληγαν στην έρημο.
Ξαφνικά, όμως, τα δεδομένα άλλαξαν.
Από την επανέναρξη των συγκρούσεων το φετινό καλοκαίρι, οι Ansar Allah (Houthi) έχουν επιτεθεί σε πέντε αεροδρόμια της Σαουδικής Αραβίας από τις 5 Οκτωβρίου, με αποτέλεσμα 20 νεκρούς και εκατοντάδες τραυματίες.
Στις 10 Οκτωβρίου, το AFP κατέγραψε με τον φωτογραφικό του φακό το Διεθνές Αεροδρόμιο King Khalid στο Ριάντ, την ώρα της επίθεσης.
Όταν οι Ansar Allah (Houthi) ισχυρίστηκαν ότι είχαν πλήξει εγκαταστάσεις της Aramco, ο συνασπισμός απέρριψε τους ισχυρισμούς τους ως παραπλανητικούς.
Ωστόσο, ανεξάρτητοι δημοσιογράφοι ανέφεραν ότι φλόγες και καπνός υψώνονταν από το διυλιστήριο πετρελαίου του Riyadh.
Δεν μιλάμε πλέον για τυχαίες επιθέσεις με όπλα που απλώς καταλήγουν κοντά σε μια πόλη.
Πρόκειται για πλήγματα ακριβείας εναντίον στόχων σε αποστάσεις 1.000 χιλιομέτρωνή καιμεγαλύτερες, παρά την παρουσία ενός από τα πυκνότερα δίκτυα αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας στην περιοχή.
Έχω αφιερώσει ολόκληρη την επαγγελματική μου σταδιοδρομία στον εντοπισμό στόχων και στον στρατιωτικό σχεδιασμό, και γνωρίζουμε τι σημαίνει αυτή η εξέλιξη.
Η ακρίβεια σε μεγάλες αποστάσεις δεν επιτυγχάνεται απλώς με την προσθήκη ενός πιο εξελιγμένου πυραυλοκινητήρα.
Ένας πύραυλος που βασίζεταιστηντεχνολογία τωνScudκαι χρησιμοποιεί αποκλειστικά αδρανειακή καθοδήγηση συσσωρεύει σφάλματα σε όλη τη διάρκεια της πτήσης του.
Η επανείσοδος της κεφαλής στην ατμόσφαιρα προσθέτει επιπλέον αποκλίσεις.
Για να περιοριστεί το σφάλμα από εκατοντάδες μέτρα σε μερικές δεκάδες, απαιτείται διόρθωση της τροχιάς κατά τα τελευταία στάδια της πτήσης, μέσω δορυφορικής πλοήγησης, συστήματος ελιγμών ή κεφαλής τερματικής καθοδήγησης.
Όποια τεχνολογία κι αν χρησιμοποιείται, είναι επίσης απαραίτητη η πρόσβαση σε ακριβείς συντεταγμένες των στόχων.
Η Ansar Allah δεν διαθέτει σταΌρηSaadaτις δυνατότητες για να αναπτύξει μόνη της όλα αυτά τα συστήματα.
Τα σώματα των πυραύλων είναι ιρανικής προέλευσης.Αυτό δύσκολα αμφισβητείται.
Ωστόσο, οι σχετικά περιορισμένες επιδόσεις του Ιράν στον τομέα της ακρίβειας των πληγμάτων εγείρουν υποψίες για εξωτερική συνδρομή. Υπάρχουν δύο πιθανοί υποψήφιοι.
Ο πρώτος είναι η Ρωσία.
Από την ιρανική επίθεση στην αεροπορική βάση Ain al-Asad το 2020, κυκλοφορούν επίμονες αναφορές ότι η οικογένεια πυραύλων Fateh χρησιμοποιεί το GLONASS, το ρωσικό σύστημα δορυφορικής πλοήγησης.
Για να αποκτήσει το Ιράν πρόσβαση στο κρυπτογραφημένο στρατιωτικό σήμα τουGLONASS, το οποίο προσφέρει αυξημένη αντοχή στις παρεμβολές, η Ρωσία θα έπρεπε να του παράσχει τα σχετικά κρυπτογραφικά κλειδιά.
Ο δεύτερος υποψήφιος είναι η Κίνα, την οποία δεν θα απέκλεια.
Το κινεζικό δορυφορικό σύστημα BeiDou είναι μεγαλύτερο από το GPS, ενώ η περιορισμένη πρόσβαση στις υπηρεσίες του για εξουσιοδοτημένους χρήστες προσφέρει προστασία από παρεμβολές και παραποίηση δορυφορικών σημάτων.
Ερευνητές που παρακολουθούν τις σχέσεις Κίνας και Ιράν αναφέρονται σε μια φερόμενη συμφωνία του 2015 για την ενσωμάτωση του BeiDou στις στρατιωτικές υποδομές του Ιράν.
Παράλληλα, υπάρχουν δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία το Πεκίνο παραχώρησε στην Τεχεράνη πρόσβαση στα κρυπτογραφημένα στρατιωτικά σήματα του συστήματος, μετά τη σύναψη στρατηγικής συμφωνίας συνεργασίας το 2021.
Σύμφωνα με ορισμένες αναφορές, το Ιράν ολοκλήρωσε τη μετάβασή του από το αμερικανικό GPS στο κινεζικό BeiDou τον Ιούνιο του 2025, αμέσως μετά τον λεγόμενο Πόλεμο των 12 Ημερών.
Ο πρώην επικεφαλής των γαλλικών μυστικών υπηρεσιών Alain Julien υποστήριξε ότι η βελτίωση της ακρίβειας των ιρανικών πυραύλων έκτοτε εξηγείται καλύτερα από την πρόσβαση στο BeiDou.
Η Τεχεράνη δεν έχει επιβεβαιώσει ποτέ αυτούς τους ισχυρισμούς.
Έχει δηλώσει μόνο ότι αξιοποιεί όλες τις διαθέσιμες πηγές και ότι δεν εξαρτάται αποκλειστικά από κανένα σύστημα.
Υποψιάζομαι ότι η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη: το Ιράν ενδέχεται να χρησιμοποιεί και τα δύο συστήματα.
Σε κάθε περίπτωση, ανεξάρτητα από το δορυφορικό δίκτυο στο οποίο βασίζονται οι πύραυλοί του, η βασική λογική παραμένει η ίδια.
Το πολιτικό, μη κρυπτογραφημένο σήμα είναι ακριβώς εκείνο που η Σαουδική Αραβία και οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν κυρίως να παρεμποδίσουν μέσω ηλεκτρονικού πολέμου.
Εάν έναςπύραυλοςεξακολουθείνα πλήττει με ακρίβεια τους στόχους του σε ένα τέτοιο περιβάλλον, είναι πιθανό να χρησιμοποιεί ασφαλές στρατιωτικό σήμα.
Και μόνο η Μόσχα ή τοΠεκίνοθα μπορούσαν να προσφέρουν πρόσβαση στα αντίστοιχα στρατιωτικά συστήματα υπό αυτές τις προϋποθέσεις.
Εάν το Ιράν διαθέτει τα απαραίτητα κλειδιά πρόσβασης, υπάρχουν λόγοι να υποθέσουμε ότι και οι πύραυλοι που προμηθεύει στην Υεμένη μπορεί να αξιοποιούν την ίδια τεχνολογία.
Το 2024, ηWall Street Journalανέφερε ότι ηΡωσίαδιαβίβαζε δορυφορικά δεδομένα στους Houthis μέσω του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, προκειμένου να υποστηρίξει τις επιχειρήσεις τους στην Υεμένη.
Παράλληλα, ηΟυάσινγκτονκατηγόρησε δημόσιακινεζική εμπορικήεταιρείαδορυφορικών υπηρεσιών ότι παρείχε εικόνες οι οποίες συνέβαλαν στην υποστήριξη των επιθέσεων των Ansar Allah (Houthi).
Οι ακριβείς συντεταγμένες αποτελούν τη μισή μάχη για την πραγματοποίηση πληγμάτων ακριβείας.
Ένα κίνημα που δεν διαθέτει δικούς του δορυφόρους χρειάζεται τα μάτια των άλλων.
«Απλώς χρησιμοποιούν το Google Earth»
Ορισμένοι σχολιαστές απορρίπτουν αυτό το επιχείρημα, υποστηρίζοντας ότι ο καθένας μπορεί να εντοπίσει συντεταγμένες μέσω του Google Earth και, επομένως, η Ansar Allah δεν χρειάζεται εξωτερική βοήθεια.
Αρκεί, λένε, να εντοπίσει κανείς τις συντεταγμένες ενός αεροδιαδρόμου ή ενός διυλιστηρίου πετρελαίου στον χάρτη και να εξαπολύσει επίθεση εναντίον του.
Το επιχείρημα αυτό συγχέει δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα: τη γνώση της θέσης ενός στόχου και την ικανότητα να πληγεί με ακρίβεια.
Η ακρίβεια της προσβολής ενός στόχου εξαρτάται από δύο διακριτές πηγές σφάλματος, τις οποίες το στρατιωτικό δόγμα στοχοποίησης αξιολογεί ξεχωριστά.
Η πρώτη είναι το σφάλμα εντοπισμού του στόχου: πόσο καλά γνωρίζουμε την ακριβή θέση του σημείου που θέλουμε να πλήξουμε.
Η δεύτερη είναι το σφάλμα του όπλου: πόσο κοντά μπορεί πράγματι να φτάσει ο πύραυλος στις συντεταγμένες που του έχουν δοθεί.
Τα δύο αυτά σφάλματα συνδυάζονται, ενώ το μεγαλύτερο από τα δύο μπορεί να αποτελέσει τον καθοριστικό περιορισμό της συνολικής ακρίβειας.
Οι δωρεάν εμπορικές δορυφορικές εικόνες έχουν βελτιώσει σημαντικά την πρώτη παράμετρο.
Για έναν μεγάλο, σταθερό και ευδιάκριτο στόχο, όπως ένα αεροδρόμιο στη Σαουδική Αραβία, οι συντεταγμένες που προκύπτουν από το Google Earth μπορούν συχνά να είναι ακριβείς σε επίπεδο λίγων μέτρων ως προς την οριζόντια θέση.
Πρόκειται για μια ουσιαστική αλλαγή σε σχέση με τη δεκαετία του 1990, και δεν υπάρχει λόγος να αρνηθούμε αυτή την πραγματικότητα.
Ωστόσο, οι συντεταγμένες παραμένουν απλώς αριθμοί.
Δεν αρκούν για έναν πύραυλο που δεν διαθέτει τη δυνατότητα να τις αξιοποιήσει για την ακριβή προσέγγιση του στόχου.
Ένας πύραυλος τύπου Scud, ο οποίος βασίζεται σε αδρανειακό σύστημα καθοδήγησης, μπορεί να αποκλίνει κατά εκατοντάδες μέτρα, ανεξάρτητα από το πόσο ακριβείς είναι οι συντεταγμένες που έχουν εισαχθεί σε αυτόν.
Για να μετατραπούν οι ακριβείς συντεταγμένες σε εξίσου ακριβή πλήγματα, απαιτείται ένα σύστημα καθοδήγησης που να μπορεί να διορθώνει την τροχιά του πυραύλου κατά τα τελευταία στάδια της πτήσης.
Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει ενημερώσεις μέσω δορυφορικής πλοήγησης, ένα όχημα επανεισόδου ή έναν αισθητήρα τερματικής καθοδήγησης.
Υπάρχει, όμως, και ένα δεύτερο πρόβλημα.
Η αποτελεσματικότητα της δορυφορικής πλοήγησης εξαρτάται από την ποιότητα και τη διαθεσιμότητα του λαμβανόμενου σήματος.
Σε συνθήκες πολέμου, το πολιτικό σήμα GPS μπορεί να αποτελέσει στόχο παρεμβολών από συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου της Σαουδικής Αραβίας και των ΗΠΑ.
Ένας πύραυλος που καταφέρνει να εντοπίζει με συνέπεια τον στόχο του σε ένα περιβάλλον έντονων ηλεκτρομαγνητικών παρεμβολών δεν μπορεί να βασίζεται απλώς σε ένα ελεύθερα διαθέσιμο, μη κρυπτογραφημένο σήμα.
Η πρόσβαση σε στρατιωτικά συστήματα δορυφορικής πλοήγησης, όπως το GLONASS ή το BeiDou, και ιδίως σε υπηρεσίες που προορίζονται για στρατιωτική χρήση, αποτελεί διαφορετικό ζήτημα από την απλή λήψη ενός πολιτικού σήματος.
Ωστόσο, η πρόσβαση σε τέτοιες υπηρεσίες δεν περιορίζεται κατ’ ανάγκην αποκλειστικά στα κράτη που διαχειρίζονται τους αντίστοιχους δορυφορικούς αστερισμούς.
Τέλος, οι εμπορικές δορυφορικές εικόνες αποτελούν στιγμιότυπα μιας συγκεκριμένης χρονικής στιγμής, τα οποία μπορεί να έχουν ληφθεί εβδομάδες ή ακόμη και μήνες νωρίτερα. Δεν μπορούν να αποκαλύψουν σε ποιο υπόστεγο βρίσκονται τα αεροσκάφη μια συγκεκριμένη νύχτα ούτε ποιο τμήμα ενός διυλιστηρίου βρίσκεται σε λειτουργία.
Η αποτελεσματική προσβολή σημαντικών στόχων δεν απαιτεί μόνο τη γνώση της θέσης των εγκαταστάσεων, αλλά και επίκαιρες πληροφορίες για την κατάστασή τους και τη δραστηριότητα στο εσωτερικό τους.
Αυτό ακριβώς είναι το είδος των πληροφοριών που θα μπορούσαν να προσφέρουν τα ρωσικά δορυφορικά δεδομένα που δημοσιοποιήθηκαν το 2024.
Ναι, το Google Earth εξηγεί γιατί η στοχοποίηση σταθερών υποδομών έχει γίνει ευκολότερη για μη κρατικούς δρώντες σε ολόκληρο τον κόσμο.
Δεν εξηγεί, όμως, από μόνο του πώς οι πύραυλοι της Υεμένης άρχισαν να πλήττουν τους επιδιωκόμενους στόχους τους με μεγαλύτερη ακρίβεια.
Για να εξηγηθεί αυτό, πρέπει να εξεταστούν οι δυνατότητες καθοδήγησης των πυραύλων, τα διαθέσιμα συστήματα πλοήγησης και η πρόσβαση σε πληροφορίες που επιτρέπουν την αποτελεσματική στοχοποίηση.
Το κατά πόσο η Ansar Allah διαθέτει τέτοιες δυνατότητες ή υποστηρίζεται από εξωτερικούς παράγοντες είναι ένα ξεχωριστό ζήτημα, το οποίο δεν μπορεί να απαντηθεί μόνο με την επίκληση του Google Earth.
Αλυσίδα εφοδιασμού
Σύμφωνα με τον Johnson, η ανασυγκρότηση αυτής της αλυσίδας δεν είναι δύσκολη.
Το Ιράν παρέχει πυραύλους, εκπαίδευση και συμβούλους στο πεδίο στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.
Η Ρωσία, η Κίνα ή και οι δύο μαζί παρέχουν κάτι που οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν να απενεργοποιήσουν: ασφαλή στρατιωτικά σήματα δορυφορικής πλοήγησης μέσω των συστημάτων GLONASS ή Beidou.
Έχουν ήδη διατυπωθεί αναφορές ότι η Ρωσία παρέχει δεδομένα στόχευσης, ενώ η Κίνα διαθέτει εμπορικές δορυφορικές εικόνες.
Η Ansar Allah παρέχει τους εκτοξευτές, αλλά και την αποφασιστικότητα να τους χρησιμοποιήσει.
Γιατί να αναλάβουν η Μόσχα ή το Πεκίνο ένα τέτοιο ρίσκο; Αρκεί να κοιτάξει κανείς τον χάρτη.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αναπτύξει δύο ομάδες κρούσης αεροπλανοφόρων και μια αμφίβια δύναμη ταχείας αντίδρασης στην Αραβική Θάλασσα, έτοιμες να εμπλακούν σε πόλεμο με το Ιράν.
Κάθε σαουδαραβικός αντιαεροπορικός αναχαιτιστικός πύραυλος που εκτοξεύεται εναντίον ενός πυραύλου από την Υεμένη σημαίνει ότι το συγκεκριμένο όπλο δεν θα είναι διαθέσιμο για την αντιμετώπιση άλλων απειλών.
Παράλληλα, κάθε σαουδαραβικό αεροδρόμιο ή διυλιστήριο πετρελαίου που καταστρέφεται αυξάνει το πολιτικό κόστος της συμμαχίας του Riyadh με την Ουάσινγκτον.
Για τη Ρωσία, η λογική είναι αντίστοιχη με εκείνη της δυτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία, μέσω της παροχής όπλων και δεδομένων στόχευσης.
Για την Κίνα, πρόκειται για έναν σχετικά φθηνό τρόπο να περιορίσει την αμερικανική ναυτική ισχύ, κρατώντας την απασχολημένη μακριά από τον Δυτικό Ειρηνικό.
Καμία από τις δύο χώρες δεν χρειάζεται να εκτοξεύσει η ίδια έναν πύραυλο ή να συνδέσει επισήμως το όνομά της με την επίθεση, καταλήγει ο Larry Johnson.
