Απελευθέρωση της Αθήνας: Οι 1.264 ημέρες ναζιστικής κατοχής και η μέρα που η πρωτεύουσα ξαναβρήκε την ελευθερία της

Το πρωί της Πέμπτης 12 Οκτωβρίου 1944, ύστερα από 1.264 ημέρες ναζιστικής Κατοχής, οι Γερμανοί εγκατέλειψαν την ελληνική πρωτεύουσα.

Το πρωί της Πέμπτης 12 Οκτωβρίου 1944, η Αθήνα ξυπνούσε με μια είδηση που για περισσότερα από τρία χρόνια έμοιαζε σχεδόν αδύνατο να γίνει πραγματικότητα: οι Γερμανοί έφευγαν. Η ναζιστική σημαία που κυμάτιζε στην Ακρόπολη επρόκειτο να κατέβει, τα στρατιωτικά οχήματα εγκατέλειπαν την πρωτεύουσα και οι δρόμοι της πόλης, που είχαν γνωρίσει τον φόβο, τις συλλήψεις και την πείνα, ετοιμάζονταν να υποδεχθούν την ελευθερία.

Η γερμανική Κατοχή είχε αρχίσει τον Απρίλιο του 1941

Η γερμανική Κατοχή είχε αρχίσει τον Απρίλιο του 1941. Από τότε είχαν περάσει 1.264 ημέρες. Για τους κατοίκους της Αθήνας, η ημερομηνία της απελευθέρωσης ήταν το τέλος μιας καθημερινότητας που είχε σημαδευτεί από την πείνα, την τρομοκρατία, την οικονομική εξαθλίωση και τον διαρκή κίνδυνο. Ήταν, πάνω απ’ όλα, η στιγμή που μπορούσαν και πάλι να βγουν στους δρόμους χωρίς να περιμένουν ότι κάποιος θα τους σταματήσει, θα τους συλλάβει ή θα τους εκτελέσει.

Η αποχώρηση των γερμανικών δυνάμεων είχε αρχίσει σταδιακά από το προηγούμενο βράδυ. Το πρωί της 12ης Οκτωβρίου, γερμανικό άγημα κατέθεσε στεφάνι στο Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη, ενώ οι στρατιωτικές φάλαγγες εγκατέλειπαν την πόλη. Λίγο αργότερα, η ναζιστική σημαία υποστελλόταν από τον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης. Η εικόνα αυτή συμπύκνωνε το τέλος μιας ολόκληρης εποχής: το σύμβολο του κατακτητή απομακρυνόταν από το πιο αναγνωρίσιμο μνημείο της ελληνικής πρωτεύουσας.

Στις 9.45 το πρωί, μαχητές του ΕΑΜ ύψωσαν την ελληνική σημαία στην Ακρόπολη. Η είδηση διαδόθηκε στην πόλη και οι Αθηναίοι άρχισαν να κατευθύνονται προς το κέντρο από τις γειτονιές τους. Άνθρωποι κάθε ηλικίας, με ελληνικές σημαίες και αυτοσχέδια λάβαρα, πλημμύρισαν τους δρόμους. Οι πανηγυρισμοί δεν είχαν την επισημότητα μιας οργανωμένης κρατικής τελετής. Είχαν τον αυθορμητισμό μιας συλλογικής έκρηξης, έπειτα από χρόνια καταπίεσης.

Η Αθήνα γιόρταζε.

Η πόλη που είχε γνωρίσει την πείνα και τον τρόμο

Για να κατανοήσει κανείς τη δύναμη εκείνης της ημέρας, πρέπει να επιστρέψει στις πιο σκοτεινές στιγμές της Κατοχής. Τον χειμώνα του 1941-1942, ο λιμός είχε αποδεκατίσει τον πληθυσμό της πρωτεύουσας. Οι εικόνες ανθρώπων που αναζητούσαν λίγα τρόφιμα, οι ουρές για το συσσίτιο και τα σώματα όσων πέθαιναν από την πείνα είχαν μετατρέψει την επιβίωση σε καθημερινό αγώνα. Η οικονομία είχε διαλυθεί, ο πληθωρισμός εκτόξευε τις τιμές και η μαύρη αγορά αποτελούσε για πολλούς τη μοναδική διέξοδο, εφόσον διέθεταν κάτι για να ανταλλάξουν.

Στην πείνα προστέθηκε η συστηματική βία. Συλλήψεις, βασανιστήρια, εκτελέσεις και μπλόκα σε συνοικίες της Αθήνας και του Πειραιά σημάδεψαν τα χρόνια της γερμανικής κυριαρχίας. Οι κάτοικοι ζούσαν με την αγωνία μιας ξαφνικής εφόδου, μιας καταγγελίας ή μιας επιχείρησης αντιποίνων. Η απουσία ελευθερίας δεν ήταν μια αφηρημένη πολιτική κατάσταση. Ήταν κάτι που εισέβαλλε στο σπίτι, στην εργασία, στη διαδρομή προς την αγορά και στην ίδια την προσπάθεια να εξασφαλιστεί ένα πιάτο φαγητό.

Την ίδια ώρα, η Εθνική Αντίσταση είχε αποκτήσει μαζικές διαστάσεις. Το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ, μαζί με άλλες αντιστασιακές οργανώσεις, είχαν οργανώσει κινητοποιήσεις, απεργίες, δίκτυα αλληλεγγύης και ένοπλες δράσεις. Η Αθήνα όλα αυτά τα χρόνια είχε μετατραπεί σε έναν τόπο όπου η αντίσταση είχε διαμορφώσει πολιτικές συνειδήσεις, είχε κινητοποιήσει χιλιάδες ανθρώπους και είχε αφήσει βαθύ αποτύπωμα στις κοινωνικές σχέσεις όλων.

Μια απελευθέρωση χωρίς οριστική λύτρωση

Η γερμανική υποχώρηση δεν ήταν ένα μεμονωμένο γεγονός, αποκομμένο από την εξέλιξη του πολέμου. Το 1944, η ναζιστική Γερμανία υποχωρούσε σε πολλαπλά μέτωπα. Η προέλαση του Κόκκινου Στρατού στα Βαλκάνια και η στρατιωτική πίεση των Συμμάχων καθιστούσαν ολοένα δυσκολότερη τη διατήρηση των γερμανικών δυνάμεων στην Ελλάδα. Η εκκένωση της Αθήνας εντασσόταν σε αυτή την ευρύτερη στρατηγική υποχώρηση.

Η πρωτεύουσα ανακηρύχθηκε «ανοχύρωτη πόλη», ενώ η αποχώρηση των κατακτητών συνοδεύτηκε από καταστροφές και από την προσπάθεια να εξασφαλιστεί η έξοδος των γερμανικών στρατευμάτων. Στον Πειραιά, η ανατίναξη εγκαταστάσεων και υποδομών από τους αποχωρούντες Γερμανούς απείλησε να αφήσει πίσω της ένα λιμάνι κατεστραμμένο. Στο Κερατσίνι, η μάχη για τη διάσωση του εργοστασίου της Ηλεκτρικής, στις 13 Οκτωβρίου, θα γινόταν ένα από τα χαρακτηριστικά επεισόδια των τελευταίων ημερών της Κατοχής στην Αττική.

Η απελευθέρωση της Αθήνας δεν ολοκληρώθηκε με μια μοναδική, απολύτως καθαρή στιγμή. Η αποχώρηση των γερμανικών μονάδων εξελίχθηκε σε μια σύνθετη διαδικασία, με κινδύνους, στρατιωτικές κινήσεις και διαπραγματεύσεις. Παράλληλα, η πόλη έπρεπε να αντιμετωπίσει την έλλειψη τροφίμων, τις καταστροφές και την ανάγκη να αποκαταστήσει στοιχειώδεις λειτουργίες της δημόσιας ζωής.

Στις 18 Οκτωβρίου, ο Γεώργιος Παπανδρέου έφτασε στην Αθήνα, επικεφαλής της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας. Η άφιξή του συνοδεύτηκε από επίσημες εκδηλώσεις και την προσπάθεια να δοθεί θεσμική συνέχεια στην απελευθέρωση. Η επιστροφή της ελληνικής κυβέρνησης συμβόλιζε την αποκατάσταση της κρατικής παρουσίας στην πρωτεύουσα, χωρίς όμως να σημαίνει ότι είχαν επιλυθεί οι βαθιές πολιτικές διαφωνίες που είχαν συσσωρευτεί στη διάρκεια της Κατοχής.

Αυτές οι διαφωνίες αφορούσαν το μέλλον της χώρας, τον ρόλο των αντιστασιακών οργανώσεων, τη σύνθεση του στρατού και τον έλεγχο της πολιτικής εξουσίας. Η Ελλάδα έβγαινε από την Κατοχή έχοντας νικήσει τον κατακτητή, αλλά χωρίς να έχει συμφωνήσει για το πώς θα έπρεπε να οργανωθεί η μεταπολεμική της ζωή.

Από τους πανηγυρισμούς στα Δεκεμβριανά

Η αντίφαση έγινε ορατή μέσα σε λίγες εβδομάδες. Η χαρά της 12ης Οκτωβρίου δεν μπορούσε να εξαλείψει την καχυποψία ανάμεσα στις πολιτικές δυνάμεις, ούτε να γεφυρώσει τις διαφορετικές αντιλήψεις για την επόμενη ημέρα. Το ζήτημα του αφοπλισμού των αντιστασιακών οργανώσεων και της ανασυγκρότησης των ενόπλων δυνάμεων αποτέλεσε ένα από τα βασικά πεδία σύγκρουσης.

Στις αρχές Δεκεμβρίου, οι εντάσεις μετατράπηκαν σε ένοπλη αναμέτρηση. Τα Δεκεμβριανά, που ξέσπασαν στην Αθήνα τον Δεκέμβριο του 1944, έφεραν αντιμέτωπες τις δυνάμεις του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ με την κυβέρνηση και τις βρετανικές στρατιωτικές δυνάμεις που παρενέβησαν υπέρ της. Οι δρόμοι που λίγες εβδομάδες νωρίτερα είχαν γεμίσει σημαίες και πανηγυρισμούς μετατράπηκαν σε πεδίο μαχών. Η απελευθέρωση από τον ναζιστικό ζυγό είχε προηγηθεί, αλλά η ειρήνη αποδείχθηκε πολύ πιο δύσκολη υπόθεση.

Η 12η Οκτωβρίου δεν πρέπει, ωστόσο, να διαβάζεται αποκλειστικά μέσα από όσα ακολούθησαν. Η σημασία της δεν ακυρώνεται από τη βία του Δεκεμβρίου ούτε από τον Εμφύλιο Πόλεμο που θα ακολουθούσε τα επόμενα χρόνια. Αντίθετα, η ιστορική της βαρύτητα βρίσκεται ακριβώς στην αντίφαση ανάμεσα στη συλλογική προσδοκία της ελευθερίας και στην αδυναμία της ελληνικής κοινωνίας να μετατρέψει αυτή την προσδοκία σε σταθερή πολιτική συνεννόηση.

Και επιστρέφοντας σε εκείνο το πρωινό του Οκτωβρίου, ναι, ασφαλώς, οι Αθηναίοι είχαν κάθε λόγο να πανηγυρίζουν. Η σημαία του κατακτητή είχε κατέβει, οι γερμανικές φάλαγγες αποχωρούσαν και η πόλη ξαναγινόταν ελληνική πρωτεύουσα χωρίς στρατό κατοχής. Η ελευθερία, ύστερα από 1.264 ημέρες, ήταν πραγματική, χειροπιαστή και πολύτιμη.

Η Αθήνα δεν γνώριζε ακόμη πόσο δύσκολη θα ήταν η επόμενη μέρα. Δεν μπορούσε να προβλέψει ότι οι ελπίδες της απελευθέρωσης θα συγκρούονταν τόσο γρήγορα με τις πολιτικές αντιπαραθέσεις και τα όπλα. Για λίγες ώρες, όμως, η πόλη ανήκε στους ανθρώπους της.

Πηγή – iefimerida

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy