Του Μιχάλη Μιχαήλ
Μέρος 3ο
Στο προηγούμενο σημείωμα εξετάσαμε πώς μια φαινομενικά απλή απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Λεμεσού για τη μετονομασία της οδού «Σερ Ρίτσμοντ Πάλμερ» σε «28ης Οκτωβρίου» εξελίχθηκε σε μείζον πολιτικό ζήτημα. Είδαμε ότι η αντίδραση της αποικιακής κυβέρνησης δεν οφειλόταν μόνο σε ζητήματα διοικητικής αρμοδιότητας, αλλά συνδεόταν άμεσα με τον έντονο εθνικό συμβολισμό της συγκεκριμένης ονομασίας, καθώς και με το γενικότερο πολιτικό κλίμα που είχε διαμορφωθεί μετά το ενωτικό δημοψήφισμα του Ιανουαρίου του 1950.
Η επιμονή του Δημοτικού Συμβουλίου να διατηρήσει τις ονομασίες «28ης Οκτωβρίου» και «Τάκη Κυθρεότη» και η άρνησή του να υποκύψει στις πιέσεις της αποικιακής διοίκησης οδήγησαν τη σύγκρουση σε νέα επίπεδα. Οι Βρετανοί, αποφασισμένοι να επιβάλουν την εξουσία τους, κατέφυγαν σε διοικητικά, αστυνομικά και δικαστικά μέτρα, μετατρέποντας την υπόθεση των πινακίδων σε μια ευρύτερη αναμέτρηση γύρω από το δικαίωμα της τοπικής αυτοδιοίκησης να εκφράζει τη βούληση του λαού.
Στο παρόν σημείωμα παρακολουθούμε την κλιμάκωση αυτής της αντιπαράθεσης και τις δραματικές εξελίξεις που ακολούθησαν.
Οι δημότες στηρίζουν το Δημοτικό Συμβούλιο
Λόγω της άρνησης του δημάρχου και των μελών του Δημοτικού Συμβουλίου να κατεβάσουν τις πινακίδες στις δύο οδούς, η αποικιακή κυβέρνηση απέστειλε διάταγμα με το οποίο τους υποχρέωνε να κατεβάσουν τις πινακίδες, κάτι το οποίο δεν έγινε δεκτό από τη δημοτική αρχή.
Ο δήμαρχος και το Δημοτικό Συμβούλιο συγκάλεσαν συνέλευση η οποία αποφάσισε τη μη ανάρτηση της πινακίδας με το όνομα του πρώην κυβερνήτη Πάλμερ.
Σύμφωνα με την εφημερίδα «Νέος Δημοκράτης» της 12ης Μαΐου 1950, στη συνέλευση που έγινε το απόγευμα της προηγούμενης μέρας, «παρακάθησαν οι αντιπρόσωποι των Λαϊκών Οργανώσεων, οι αντιπρόσωποι όλων των εφημερίδων και διάφοροι πολίτες, μεταξύ των οποίων οι κ.κ. Τσάρνος, Γ. Σολομωνίδης, Ευτρόπιος Παπαδόπουλος και άλλοι».
Απούσα η δεξιά λόγω ιδεολογικής αντίθεσης!
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι δεξιές οργανώσεις αρνήθηκαν να στείλουν αντιπροσώπους. «Στην αρχή ο δήμαρχος κατάθεσε επιστολές από τους δεξιόφρονες κ.κ. Ν. Κλ. Λανίτη, Σ. Τορναρίτη, Χριστιανό Ρωσσίδη, Αιμ. Φράγκο και Ηρ. Μιχαηλίδη, που ανάφεραν πως υιοθετούν τη στάση του Δημοτικού Συμβουλίου, δεν μπορούν, όμως να παρευρεθούν στη σύσκεψη λόγω ιδεολογικής αντίθεσης».
Ακολούθως ο δήμαρχος ανακοίνωσε την οριστική απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου να μην αναρτήσει την πινακίδα και να ζητήσει με αίτηση από το ανώτατο δικαστήριο να παραμερίσει το σχετικό διάταγμα.
Παράλληλα αποφασίστηκε παλλαϊκή συγκέντρωση με ομιλητή τον Κ. Παρτασίδη για το επόμενο βράδυ.
Η συγκέντρωση έγινε στο θέατρο Ριάλτο και χαρακτηρίστηκε από έντονο παλμό και συνθήματα υπέρ της ένωσης, εναντίον των ανελεύθερων νόμων κι άλλων σχετικών συνθημάτων.
Ο Παρτασίδης «κάλεσε το λαό σε ενιαίο αγώνα για την ένωση και καταδίκασε την ηγεσία της δεξιάς που διασπά τις λαϊκές δυνάμεις» ενώ αναγνώσθηκε μήνυμα συμπαράστασης του δημάρχου Αμμοχώστου, Αδάμου Αδάμαντος, και εγκρίθηκε ψήφισμα.
Κατατέθηκε επίσης στο Ανώτατο Δικαστήριο αίτηση του Δημοτικού Συμβουλίου για παραμερισμό ή τροποποίηση του σχετικού διατάγματος.
Δήμαρχος και συμβούλιο στο δικαστήριο
Το αίτημα δεν έγινε αποδεκτό από το Ανώτατο δικαστήριο κι έτσι ο δήμαρχος και τα μέλη του Δημοτικού Συμβουλίου οδηγήθηκαν στο δικαστήριο στις 3 Ιουνίου 1950.
Στις 4 Ιουνίου οι εφημερίδες δημοσίευσαν εκτενείς ανταποκρίσεις από τη διαδικασία, ενώ κατέγραψαν και τους διαλόγους που έγιναν μεταξύ των δικαστών και των κατηγορουμένων.
Παραθέτουμε τη συνέχεια το πρώτο μέρος των διαλόγων, όπως καταγράφηκαν από την εφημερίδα «Νέος Δημοκράτης». (Το δεύτερο μέρος μαζί με την καταδικαστική απόφαση θα το παραθέσουμε στο επόμενο σημείωμα).
Ο Αρχιδικαστής Τζάκσον απευθυνόμενος στον Παρτασίδη και τους άλλους Δημοτικούς Συμβούλους τους είπε:
“Παρουσιάζεσθε ενώπιον του δικαστηρίου για να δώσετε λόγω γιατί να μη τιμωρηθείτε που παρακούσατε διάταγμα του Δικαστηρίου. Να μη επαναλάβετε τους λόγους που αναφέρετε στην αίτηση σας, για να ακυρωθεί ή να τροποποιηθεί το διάταγμα του Κυβερνήτη εν Συμβουλίω, γιατί το ζήτημα, αν ο Κυβερνήτης καλά ή κακά έξέδωκε το διάταγμα εν Συμβουλίω, δεν αφορά το δικαστήριο αυτό που αποφάσισε ήδη πως δεν έχει δικαιοδοσία να το εξετάση.
ΠΑΡΤΑΣΙΔΗΣ: Καλούμαι από το Ανώτατο Δικαστήριο μαζί με τα άλλα μέλη του Δημοτικού Συμβουλίου Λεμεσού να δείξω λόγο, γιατί να μη τιμωρηθώ για παρακοή διαταγής του δικαστηρίου τούτου, σχετικά με την τοποθέτηση των ονομασιών των οδών Βασιλείου του Μακεδόνος και Σερ Χέρμπερτ Ρίτσμοντ Πάλμερ. Θέλω να τονίσω ότι όσον αφορά την τοποθέτηση της πινακίδας της ονομασίας της οδού Βασιλείου του Μακεδόνος, ούτε για μένα, ούτε για τ’ αλλα μέλη του η Δημοτικού Συμβουλίου Λεμεσού μπορεί να τίθεται ζήτημα παρακοής. Το άρθρο 115 (1) των Περί Δήμων Νόμων 1930-1948 επιβάλλει στα Δημοτικά Συμβούλια το καθήκον να έχουν τοποθετημένη σε περίοπτο μέρος την ονομασία ενός δρόμου.
ΤΖΑΚΣΟΝ: Θέλετε να πείτε, ότι δεν παραμελήσατε το καθήκον σας;
ΠΑΡΤΑΣΙΔΗΣ: Όχι. Ότι δεν παρήκουσα την απόφαση του δικαστηρίου, Θέλω να πω…
ΤΖΑΚΣΟΝ: Ισχυρίζεσθε ότι ο Κυβερνήτης ενήργησε εσφαλμένως;
ΠΑΡΤΑΣΙΔΗΣ: Υπερασπίζομαι ότι δεν παρήκουσα διαταγή του δικαστηρίου.
ΤΣΑΚΣΟΝ: Όσα είπατε είναι απ’ εκείνα που σας είπα πως έχουν ήδη αποφασισθεί από το δικαστήριο αυτό και συνεπώς δεν θέλω ν’ ακούσω και πάλι.
ΠΑΡΤΑΣΙΔΗΣ: Το Δικαστήριο με κάλεσε να απολογηθώ.
ΤΣΑΚΣΟΝ: Έχετε κάμει τίποτα με το διάταγμα σχετικά με την ονομασία του δρόμου;
ΠΑΡΤΑΣΙΔΗΣ: Ύστερα από 3 μέρες το δημοτικό συμβούλιο πήρε ορισμένες αποφάσεις, τις οποίες θέτω ενώπιον του δικαστηρίου: Τρεις πινακίδες με την ονομασία της οδού Βασιλείου του Μακεδόνος, πριν από την ημερομηνία της έκδοσης του Διατάγματος του Κυβερνήτη εν Συμβουλίων και πριν από την ημερομηνία της έκδοσης της Διαταγής του Δικαστηρίου, ήταν και εξακολουθούν νάναι τοποθετημένες σε τρία περίοπτα μέρη στην οδό Βασιλείου του Μακεδόνος. Υποβάλλω κατά συνέπεια, ότι στην περίπτωση ακόμα, που ο Γενικός Εισαγγελέας επιμένει να θεωρεί το δρόμο, που βρίσκεται μεταξύ των οδών Παύλου Μελά και Ανδρέα Δρουσιώτη, σαν τμήμα της οδού Βασιλείου του Μακεδόνος ήταν και είναι τοποθετημένη σε τρία περίοπτα μέρη στο δρόμο αυτό, δεν υπάρχει εκ μέρους του Δημοτικού Συμβουλίου Λεμεσού μη εκτέλεση ή παράβαση του καθήκοντος να τοποθετήσει την ονομασία της οδού Β. του Μακεδόνος, και ότι ούτε εγώ, ούτε τ’ άλλα μέλη του Δημοτικού Συμβουλίου Λεμεσού, είμαστε ένοχοι οποιασδήποτε παρακοής.
Το δικαστήριο δέχεται το έγγραφο της απόφασης του Δημοτικού Συμβουλίου, γιατί – όπως είπε ο Σερ Έντουαρντ Τζάκσον – περιέχεται στη γραπτή απολογία, που έκαναν οι δημοτικοί σύμβουλοι, όταν υπέβαλαν αίτηση για ακύρωση ή τροποποίηση του διατάγματος.
ΠΑΡΤΑΣΙΔΗΣ: Ζητώ απ’ το δικαστήριο να μου επιτρέψει να συνεχίσω την απολογία μου πάνω στο σημείο αυτό.
ΤΖΑΚΣΟΝ: Εξήγησα ότι δεν μπορείτε γιατί το ζήτημα αυτό έχει ήδη αποφασισθεί.
ΠΑΡΤΑΣΙΔΗΣ: Εν πάση περιπτώσει δεν παράκουσα διαταγή του Δικαστηρίου στην προκειμένη περίπτωση. Εφ’ όσον υπάρχουν τρεις πινακίδες σε περίοπτο μέρος, ούτε εγώ, ούτε το Δημοτικό Συμβούλιο παρακούσαμε διαταγή του δικαστηρίου.
ΤΖΑΚΣΟΝ: Δεν μπορούμε να ακούσουμε το επιχείρημα αυτό. Ο Νόμος δίδει το δικαίωμα στον Κυβερνήτη να αποφασίσει αν παραμελήσατε το καθήκον σας ή όχι.
ΠΑΡΤΑΣΙΔΗΣ: Νομίζω ότι το δικαστήριο έχει το δικαίωμα να αποφασίσει αν η διαταγή είναι εκτελεσμένη.
ΤΖΑΚΣΟΝ: Το δικαστήριο δεν μπορεί να εξετάσει αυτό, η υπόθεση σας είναι σοβαρή. Κινδυνεύετε να φυλακισθείτε και πρέπει να υπερασπισθείτε. Πρέπει να πείτε στο δικαστήριο αν έχετε υπακούσει στη διαταγή του δικαστηρίου ή αν θα υπακούσετε.
ΠΑΡΤΑΣΙΔΗΣ: Και στην περίπτωση που θα πω ότι το Δ. Σ. θ’ αναρτήσει την πινακίδα Βασ. Μακεδόνος, δε θα πω σωστά, γιατί ήδη υπάρχουν τρεις πινακίδες αναρτημένες σε περίοπτα μέρη.
ΤΖΑΚΣΟΝ: Από την ημέρα της έκδοσης του διατάγματος του κυβερνήτη αναρτήσατε πινακίδες σε κανένα μέρος της οδού Βασ. Μακεδόνος;
ΠΑΡΤΑΣΙΔΗΣ: Το διάταγμα δε με διάτασσε να κάμω αυτό. Οι πινακίδες ήταν αναρτημένες και ειδοποίησα το διοικητή.
ΤΖΑΚΣΟΝ: Το Δικαστήριο δε μπορεί να εξετάσει γεγονότα πριν από τις 17.2.1950 που εκδόθηκε το διάταγμα. Εχετε κάμει τίποτε μετά την 17.2.50;
ΠΑΡΤΑΣΙΔΗΣ: Έχω πληροφορήσει το διοικητή ότι εκείνο που διατάχθηκα να κάμω, το έκαμε πριν χρόνια το Δ.Σ.
ΤΖΑΚΣΟΝ: Έχετε κάμει τίποτα για ν’ αλλάξετε την κατάσταση μετά την 17.2.50;
ΠΑΡΤΑΣΙΔΗΣ: Όχι.
ΤΖΑΚΣΟΝ: Εκείνο που πρέπει να κάμετε είναι να τοποθετήσετε τις πινακίδες σε περίοπτο μέρος του δρόμου. Αν το Δ.Σ. είναι διατεθειμένο να το κάμει, τότε θα σας δώσουμε προθεσμία.
Η υπόθεση της οδού «28ης Οκτωβρίου» είχε πλέον ξεπεράσει κατά πολύ τα όρια μιας διαφωνίας για την ονομασία ενός δρόμου. Η σύγκρουση ανάμεσα στο Δημοτικό Συμβούλιο Λεμεσού και την αποικιακή διοίκηση – με πρωταγωνιστικό ρόλο του ΑΚΕΛ και των λαϊκών δημοτικών αρχών – εξελίχθηκε σε αναμέτρηση αρχών, όπου συγκρούονταν η αποικιακή εξουσία με τη λαϊκή βούληση και την αξίωση των Κυπρίων να καθορίζουν οι ίδιοι τα σύμβολα και τη συλλογική τους μνήμη.
Η στάση του δημάρχου Κώστα Παρτασίδη και των δημοτικών συμβούλων μέσα στην αίθουσα του δικαστηρίου αποτύπωσε με χαρακτηριστικό τρόπο αυτή τη σύγκρουση.
Στο επόμενο και τελευταίο σημείωμα θα παρακολουθήσουμε τη συνέχεια της δίκης, την καταδικαστική απόφαση και τις συνέπειές της.
1. Οι δήμαρχοι της Αριστεράς ήταν αρκετά δημοφιλείς και αγαπητοί από το λαό των πόλεων του. Στη φωτογραφία, ο Κ. Παρτασίδης (τρίτος από αριστερά), ο Πλ. Σέρβας και ο Μ. Μαρκουλλής, επικεφαλής πορείας.
2. Η καταδίκη του δημάρχου και των μελών του Δ.Σ. καλύφθηκε εκτενώς από τις εφημερίδες της Κύπρου. (Πηγή Γ.Τ.Π.)
