CyprusΤο κράτος χάνει στο δικαστήριο, οι αστυνομικοί δέρνουν… και ο φορολογούμενος πληρώνει τον λογαριασμό
Πέντε τελεσίδικες καταδίκες της Κυπριακής Δημοκρατίας, αποζημιώσεις εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ και διοικητικές αποφάσεις που αποδείχθηκαν προβληματικές. Το κράτος σε πολλές περιπτώσεις δεν διορθώνει τα λάθη του, περιορίζεται απλώς στην πληρωμή των αποζημιώσεων, συνεχίζοντας τις…
20 November 2026 · 06:24
Πέντε τελεσίδικες καταδίκες της Κυπριακής Δημοκρατίας, αποζημιώσεις εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ και διοικητικές αποφάσεις που αποδείχθηκαν προβληματικές. Το κράτος σε πολλές περιπτώσεις δεν διορθώνει τα λάθη του, περιορίζεται απλώς στην πληρωμή των αποζημιώσεων, συνεχίζοντας τις ίδιες πρακτικές, ενώ προάγει και επιβραβεύει ακόμα και βασανιστές.
Όταν ένας πολίτης κάνει λάθος απέναντι στο κράτος, συνήθως πληρώνει. Όταν το κράτος κάνει λάθος απέναντι στον πολίτη, μπορεί να χρειαστούν χρόνια δικαστικών διαδικασιών για να αποδειχθεί και, τελικά, να πληρώσουν όλοι οι φορολογούμενοι.
Η διαφορά βρίσκεται στο ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη για τις συνέπειες. Μια λανθασμένη διοικητική απόφαση μπορεί να ακυρωθεί, ένα υπουργείο να καταδικαστεί και η Δημοκρατία να υποχρεωθεί να καταβάλει αποζημιώσεις, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα αναζητηθούν οι λόγοι που οδήγησαν στο λάθος ή ότι θα αλλάξει η διαδικασία που το προκάλεσε. Όσοι παρακολουθούν στενά τις αποφάσεις των Δικαστηρίων, βλέπει σχεδόν καθημερινώς τέτοιες περιπτώσεις.
Η εξέταση πέντε τελεσίδικων αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), που αφορούν την Κύπρο, αποκαλύπτει διαφορετικές μορφές διοικητικών στραβοπατημέτων. Από παράνομες κρατήσεις και επιστροφές προσφύγων μέχρι τη διαχείριση ιδιωτικής περιουσίας και τη πλήρωση μιας βουλευτικής έδρας.
Με τις αποφάσεις επιδικάστηκαν συνολικά €105.700 σε αποζημιώσεις και δικαστικά έξοδα, χωρίς να υπολογίζονται τυχόν φόροι και τόκοι. Το ποσό, πάντως, μπορεί να αυξηθεί σημαντικά, καθώς σε μία από τις υποθέσεις που τελεσιδίκησαν το 2026 παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της αποζημίωσης για περιουσιακή ζημιά.
Η κράτηση που κόστισε €10.000
Η πρώτη υπόθεση ανάγεται στον Ιούνιο του 2010, όταν η Αστυνομία πραγματοποίησε επιχείρηση απομάκρυνσης Κούρδων από τη Συρία, οι οποίοι είχαν εγκατασταθεί σε χώρο κοντά σε κυβερνητικά κτίρια στη Λευκωσία, διαμαρτυρόμενοι για τον χειρισμό των αιτήσεών τους για άσυλο. Ανάμεσά τους βρισκόταν ο Μ.Α., ο οποίος συνελήφθη και τέθηκε υπό κράτηση με σκοπό την απέλασή του.
Η υπόθεσή του παρουσίαζε μια κραυγαλέα αντίφαση. Ενώ εκκρεμούσαν διαδικασίες σχετικές με την αίτησή του για διεθνή προστασία, οι αρχές είχαν εκδώσει διατάγματα κράτησης και απέλασης. Ακολούθησαν νέες αποφάσεις, χωρίς να διασφαλιστεί σε κάθε βήμα η απαιτούμενη νομιμότητα.
Στις 23 Ιουλίου 2013, το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβιάσεις του δικαιώματος στην προσωπική ελευθερία και στην αποτελεσματική δικαστική προστασία. Ιδιαίτερη σημασία είχε το γεγονός ότι ο αιτητής δεν διέθετε κατάλληλη διαδικασία που να μπορεί να αναστείλει την απέλασή του όσο εξετάζονταν οι ισχυρισμοί του για τους κινδύνους που αντιμετώπιζε.
Το Δικαστήριο επιδίκασε αποζημίωση €10.000 για ηθική βλάβη. Στις 12 Μαρτίου 2024, η Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης τερμάτισε την εποπτεία της εκτέλεσης της απόφασης και συναφών υποθέσεων. Επιβεβαίωσε ότι οι αποζημιώσεις είχαν καταβληθεί και ότι θεσπίστηκαν διαδικασίες αποτελεσματικότερης δικαστικής προστασίας, μεταξύ των οποίων δυνατότητα αναστολής της απέλασης υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Επομένως, δεν πρόκειται για περίπτωση στην οποία το κράτος περιορίστηκε μόνο στην πληρωμή αποζημιώσεων, αλλά αναγκάστηκε να διορθώσει λανθασμένες και παράνομες πρακτικές έστω και χρόνια μετά.
Δύο Σύροι πρόσφυγες, €48.700
Η δεύτερη υπόθεση αφορά δύο Σύρους, τους Μ.Α. και Ζ.Ρ., οι οποίοι έφτασαν με βάρκα στα κυπριακά χωρικά ύδατα τον Σεπτέμβριο του 2020, αναζητώντας διεθνή προστασία.
Αντί να εξεταστούν κανονικά τα αιτήματά τους, οι κυπριακές αρχές τους έστειλαν στον Λίβανο, από όπου είχε ξεκινήσει το ταξίδι τους.
Η κυβέρνηση υποστήριξε ότι οι επιβαίνοντες δεν είχαν ζητήσει άσυλο και ότι η επιστροφή τους έγινε βάσει διμερούς συμφωνίας. Όμως το ΕΔΔΑ, με απόφαση στις 8 Οκτωβρίου 2024, η οποία έγινε τελεσίδικη στις 8 Ιανουαρίου 2025, διαπίστωσε σοβαρές παραλείψεις.
Δεν υπήρχαν τα αναγκαία στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι πραγματοποιήθηκε ουσιαστική ατομική εξέταση. Δεν είχαν εκδοθεί οι απαιτούμενες εξατομικευμένες αποφάσεις και δεν είχε προηγηθεί αξιολόγηση των κινδύνων που θα αντιμετώπιζαν οι δύο άνδρες στον Λίβανο, συμπεριλαμβανομένου του ενδεχομένου να τους στείλουν στη Συρία.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι υπήρξε συλλογική απέλαση και παραβίαση των υποχρεώσεων προστασίας των αιτητών ασύλου και διεθνούς προστασίας. Επιδικάστηκαν αποζημιώσεις €22.000 για τον καθένα και €4.700 για κοινά δικαστικά έξοδα, συνολικά €48.700.
Η σημασία της υπόθεσης ξεπερνάει τις αποζημιώσεις και αφορά τον τρόπο με τον οποίο το κράτος ασκεί την πολιτική ελέγχου της μετανάστευσης. Η Δημοκρατία έχει δικαίωμα να ελέγχει τα σύνορά της και να αντιμετωπίζει την παράτυπη μετανάστευση, αλλά δεν έχει το δικαίωμα να παρακάμπτει την εξέταση αιτημάτων διεθνούς προστασίας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Συμβουλίου της Ευρώπης που δημοσιοποιήθηκαν φέτος τον Ιούνιο, η συγκεκριμένη απόφαση εξακολουθούσε να βρίσκεται υπό ενισχυμένη εποπτεία, κάτι που σημαίνει πως δεν είχε ολοκληρωθεί η εφαρμογή της.
Το σπίτι του ΟΗΕ
Μια από τις πιο ιδιαίτερες υποθέσεις αφορά κατοικία στη νεκρή ζώνη της Λευκωσίας. Η ιδιοκτήτρια, Μαριάν Ιωαννίδη, βρέθηκε σε μια κατάσταση κατά την οποία η Κυπριακή Δημοκρατία επέτρεψε τη χρήση του σπιτιού της από την Ειρηνευτική Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών, χωρίς η ίδια να λαμβάνει ενοίκιο.
Η αρχική κυβερνητική συγκατάθεση δόθηκε το 2001. Οι κυπριακές αρχές θεώρησαν ότι, λόγω της τοποθεσίας του ακινήτου και των περιορισμών πρόσβασης στη νεκρή ζώνη, δεν υπήρχε υποχρέωση καταβολής ενοικίου. Επικαλέστηκαν επίσης δαπάνες που είχαν πραγματοποιηθεί για την αποκατάσταση και τη συντήρηση του κτιρίου.
Η ιδιοκτήτρια προσέφυγε στα κυπριακά δικαστήρια, χωρίς επιτυχία και στις 16 Ιανουαρίου 2025, το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του δικαιώματος της στην περιουσία.
Το Δικαστήριο αναγνώρισε τη σημασία της παρουσίας της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, στη Κύπρο και τους περιορισμούς που προκύπτουν από την κατάσταση στη νεκρή ζώνη και δεν θεώρησε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία παραβίασε τα δικαιώματα της ιδιοκτήτριας, απλώς επειδή δεν μπορούσε να της εξασφαλίσει ελεύθερη πρόσβαση.
Ωστόσο κρίθηκε ότι οι κυπριακές αρχές μπορούσαν να αποφασίσουν σχετικά με την αποζημίωση για τη χρήση της κατοικίας. Τα εθνικά δικαστήρια δεν είχαν εξετάσει επαρκώς κατά πόσον ήταν δίκαιο να επωμίζεται η ιδιοκτήτρια ολόκληρο το οικονομικό βάρος.
Η Δημοκρατία καταδικάστηκε να καταβάλει €10.000 για περιουσιακή και ηθική ζημιά και €12.000 για έξοδα, συνολικά €22.000. Με επιστολή τους προς το Συμβούλιο της Ευρώπης, στις 22 Οκτωβρίου 2025, οι δικηγόροι της ιδιοκτήτριας επιβεβαίωσαν ότι στις 30 Σεπτεμβρίου 2025 το κράτος είχε καταβάλει €24.280 για την ικανοποίηση της απόφασης.
Επιβεβαίωσαν επίσης ότι η ιδιοκτήτρια είχε κινηθεί για επανάνοιγμα της υπόθεσης στα κυπριακά δικαστήρια.
Συνεπώς, η πληρωμή πραγματοποιήθηκε, αλλά παρέμενε ανοιχτό το ζήτημα των περαιτέρω ενεργειών για την αποκατάσταση της παραβίασης.
Η έδρα και το νομοθετικό κενό
Η τέταρτη περίπτωση αφορά τον Γιώργο Παπαδόπουλο και τη γνωστή περιπέτεια με τη βουλευτική έδρα της Ελένης Θεοχάρους.
Μετά τις βουλευτικές εκλογές του 2016, η Ελένη Θεοχάρους παρέμεινε στο Ευρωκοινοβούλιο και δεν επέλεξε τη βουλευτική έδρα στην οποία είχε εκλεγεί στη κυπριακή Βουλή. Ο Γενικός Έφορος Εκλογής προχώρησε στην ανακήρυξη του Γιώργου Παπαδόπουλου.
Ακολούθησαν προσφυγές, ακυρώσεις και νομοθετικές παρεμβάσεις, καθώς η διαδικασία που ακολουθήθηκε δεν έδινε σαφή και συνταγματικώς ορθή λύση για την πλήρωση έδρας που δεν είχε αναληφθεί πριν από την έναρξη της νέας κοινοβουλευτικής περιόδου.
Η υπόθεση έφτασε στο ΕΔΔΑ, το οποίο στις 9 Οκτωβρίου 2025 διαπίστωσε παραβίαση του δικαιώματος ελεύθερων εκλογών. Το Δικαστήριο δεν αποφάσισε ότι η έδρα έπρεπε οπωσδήποτε να δοθεί στον Παπαδόπουλο. Έκρινε ότι οι κρατικές αρχές δεν είχαν εξασφαλίσει ένα επαρκώς σαφές και προβλέψιμο νομικό πλαίσιο για την επίλυση του ζητήματος. Επιδίκασε υπέρ του Γιώργου Παπαδόπουλου αποζημίωση €8.000 για ηθική βλάβη, απορρίπτοντας όμως την αξίωση του για απώλεια αποδοχών και το αίτημα καταβολής δικαστικών εξόδων που δεν είχε τεκμηριωθεί επαρκώς. Η απόφαση έγινε τελεσίδικη στις 9 Ιανουαρίου 2026.
Η πληρωμή του ποσού καταχωρίστηκε από την αρμόδια υπηρεσία του Συμβουλίου της Ευρώπης στις 4 Μαρτίου 2026.
Ακολούθησε νέα προσπάθεια του Γ. Παπαδόπουλου να ανοίξει ξανά η υπόθεση στα κυπριακά δικαστήρια και φέτος στις 30 Ιουνίου, το Εκλογοδικείο απέρριψε κατά πλειοψηφία την αίτησή του, κρίνοντας ότι η επαναφορά του στη συγκεκριμένη βουλευτική έδρα ήταν πλέον αδύνατη. Τον υποχρέωσε μάλιστα να πληρώσει €1.500 για δικαστικά έξοδα.
Το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι τυχόν περαιτέρω αξιώσεις για αποζημιώσεις θα έπρεπε να διεκδικηθούν χωριστά. Η συγκεκριμένη υπόθεση δείχνει πως το κράτος μπορεί να χάσει μια υπόθεση, όχι εξαιτίας της αυθαιρεσίας ή λανθασμένου χειρισμού κάποιου συγκεκριμένου υπαλλήλου, αλλά επειδή η ίδια η νομοθεσία παρουσιάζει κενά που δεν αντιμετωπίστηκαν εγκαίρως.
Απαλλοτρίωση χωρίς αποτέλεσμα
Η πέμπτη υπόθεση είναι ίσως εκείνη με τις σημαντικότερες μελλοντικές οικονομικές προεκτάσεις. Στις 5 Φεβρουαρίου 1976, το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε τη δημιουργία βιομηχανικής περιοχής στον Άγιο Αθανάσιο Λεμεσού και για τον σκοπό αυτό απαλλοτριώθηκαν ιδιωτικές εκτάσεις, μεταξύ των οποίων και 7.024 τετραγωνικά μέτρα γης που ανήκαν σε συγκεκριμένους αιτητές ή στους προγόνους τους.
Το κράτος κατέβαλε τότε 7.215 κυπριακές λίρες ως αποζημίωση. Από την απαλλοτριωμένη γη, 3.050 τετραγωνικά μέτρα χρησιμοποιήθηκαν για οδικά έργα, ενώ τα υπόλοιπα 3.974 τετραγωνικά μέτρα παρέμειναν ουσιαστικά αναξιοποίητα για δεκαετίες.
Το 2008 οι ιδιοκτήτες ζήτησαν την επιστροφή της γης, εκφράζοντας ετοιμότητα να επιστρέψουν την αρχική αποζημίωση. Το Υπουργείο Εμπορίου απέρριψε το αίτημα, υποστηρίζοντας ότι η έκταση αποτελούσε μέρος του ευρύτερου σχεδιασμού της βιομηχανικής περιοχής.
Οι αιτητές έχασαν την υπόθεση ενώπιον των κυπριακών δικαστηρίων και προσέφυγαν στο Στρασβούργο. Στις 30 Απριλίου 2026, το ΕΔΔΑ έκρινε ότι η συνεχιζόμενη άρνηση επιστροφής της αναξιοποίητης γης δεν στηριζόταν σε επαρκώς αποδεδειγμένη ανάγκη δημόσιου συμφέροντος.
Η απόφαση έγινε τελεσίδικη στις 21 Σεπτεμβρίου, μετά την απόρριψη του αιτήματος της Δημοκρατίας για παραπομπή της υπόθεσης στο Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης του Δικαστηρίου.
Το Δικαστήριο επιδίκασε αποζημίωση €12.000 από κοινού στους αιτητές για ηθική βλάβη και €5.000 για δικαστικά έξοδα, συνολικά €17.000.
Ωστόσο, η υπόθεση δεν έχει κλείσει στο οικονομικό της σκέλος. Οι ιδιοκτήτες διεκδικούν επιπλέον αποζημίωση για την αξία της γης και την απώλεια εισοδημάτων. Στη διαδικασία προέβαλαν αξιώσεις ύψους περίπου €8 εκατομμυρίων, τις οποίες η Δημοκρατία αμφισβήτησε.
Το ΕΔΔΑ δεν επιδίκασε αυτά τα ποσά. Άφησε το ζήτημα της περιουσιακής ζημιάς να εξεταστεί χωριστά, λαμβάνοντας υπόψη και το ενδεχόμενο συμφωνίας μεταξύ των πλευρών.
Μέχρι σήμερα δεν προκύπτει από τα στοιχεία που αναζητήσαμε μέσω των πηγών μας επιβεβαίωση καταβολής των €17.000 ή οριστικής συμφωνίας για την περιουσιακή ζημιά. Η προθεσμία καταβολής της αποζημίωσης δεν έχει ακόμη εκπνεύσει.
Σε αυτή την περίπτωση έχουμε μια υπόθεση μισού αιώνα με το κράτος να μην λύνει το πρόβλημα. Μια απαλλοτρίωση που είχε νόμιμο αρχικό σκοπό εξελίχθηκε σε δικαστική καταδίκη επειδή σημαντικό μέρος της γης δεν χρησιμοποιήθηκε όπως είχε προβλεφθεί.
Αδιόρθωτοι
Οι πέντε υποθέσεις δεν αφορούν το ίδιο Υπουργείο ή την ίδια υπηρεσία… ούτε καν την ίδια νομοθεσία. Παρουσιάζουν, όμως, κοινά χαρακτηριστικά.
Σε ορισμένες περιπτώσεις δεν εξετάστηκαν επαρκώς οι συνέπειες μιας απόφασης για τα δικαιώματα του πολίτη και σε άλλες, οι αρχές στηρίχθηκαν σε ανεπαρκές νομικό πλαίσιο ή επέμειναν σε μια θέση, παρά τις αντιρρήσεις που είχαν διατυπωθεί επί χρόνια.
Αυτά δείχνουν ότι τα προβλήματα δεν περιορίζονται σε ένα μεμονωμένο διοικητικό λάθος.
Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το κράτος δικαίου στην Κύπρο, που δημοσιεύθηκε στις 17 Ιουλίου, δίνει μια ευρύτερη εικόνα.
Την 1η Ιανουαρίου 2026 εκκρεμούσε η πλήρης εφαρμογή 14 σημαντικών αποφάσεων του ΕΔΔΑ κατά της Κύπρου, έναντι οκτώ την 1η Ιανουαρίου 2025. Στις 17 Ιουνίου ο αριθμός είχε αυξηθεί σε 15!
Η ίδια έκθεση καταγράφει ότι στις 31 Δεκεμβρίου 2025 υπήρχαν τέσσερις υποθέσεις στις οποίες αναμενόταν επιβεβαίωση της πληρωμής, έναντι δύο την προηγούμενη χρονιά.
Μια απόφαση μπορεί να παραμένει υπό εποπτεία ακόμη και όταν έχει πληρωθεί η αποζημίωση, επειδή απαιτούνται επιπλέον αλλαγές στη νομοθεσία ή στη πρακτική της δημόσιας υπηρεσίας.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι άλλη διαπίστωση της έκθεσης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι δεν υπήρξε πρόοδος στην κυβερνητική πρόταση που αφορά τη μη συμμόρφωση της διοίκησης με αποφάσεις των διοικητικών δικαστηρίων.
Παραμένει επίσης σε εκκρεμότητα νομοθεσία που αποσκοπεί στην αντιμετώπιση εμποδίων κατά την εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων.
Με απλά λόγια, το πρόβλημα δεν τελειώνει όταν κάποιος κερδίσει τη δίκη, γιατί μπορεί να αρχίσει μια δεύτερη περιπέτεια για να εφαρμοστεί η απόφαση.
Ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη;
Η καταδίκη της Δημοκρατίας δεν αποδεικνύει αυτομάτως προσωπική ευθύνη κάποιου δημόσιου λειτουργού, ούτε τεκμηριώνει από μόνη της πειθαρχικό παράπτωμα.
Ένας λειτουργός μπορεί να έχει εφαρμόσει την νομοθεσία ή να έχει ακολουθήσει νομική συμβουλή, η οποία στη συνέχεια κρίθηκε λανθασμένη. Το κράτος μπορεί επίσης να χάσει μια υπόθεση επειδή ένα δικαστήριο προχώρησε σε διαφορετική ερμηνεία του νόμου.
Η προσωπική ευθύνη κάποιου υπουργού ή κάποιου υπαλλήλου προϋποθέτει ξεχωριστή διερεύνηση των πραγματικών περιστατικών, των καθηκόντων και της συμπεριφοράς τους.
Αυτό όμως, δεν απαλλάσσει το κράτος από την υποχρέωση να εξετάζει τι πήγε λάθος.
Μετά από μια τελεσίδικη καταδίκη, θα έπρεπε να μπορεί να απαντηθεί εάν υπήρχε ελαττωματική διαδικασία, εάν αγνοήθηκαν προειδοποιήσεις, εάν η νομική καθοδήγηση ήταν επαρκής και εάν δόθηκαν οδηγίες ώστε να μην επαναληφθεί η ίδια παραβίαση.
Στις πέντε υποθέσεις που αναφερόμαστε, φαίνεται πως έγιναν συγκεκριμένες διορθωτικές κινήσεις, κυρίως στην υπόθεση Μ.Α. και στην αντιμετώπιση του εκλογικού νομοθετικού κενού. Δεν προκύπτει ωστόσο, ενιαία και τεκμηριωμένη διαδικασία αξιολόγησης όλων των καταδικαστικών αποφάσεων, με δημοσιοποίηση των διοικητικών αλλαγών και του κόστους τους.
Αστυνομικοί βασανιστές
Το κόστος των δικαστικών Βατερλό της Δημοκρατίας δεν περιορίζεται στις αποφάσεις του ΕΔΔΑ. Πολύ μεγαλύτερα ποσά μπορούν να προκύψουν από αγωγές που εκδικάζονται στην Κύπρο, ιδίως όταν αφορούν σοβαρούς τραυματισμούς, κατάχρηση εξουσίας, παράνομες ενέργειες κρατικών λειτουργών ή απώλεια εισοδημάτων.
Μια χαρακτηριστική περίπτωση αφορά πολίτη που ξυλοκοπήθηκε από αστυνομικούς στη Λεμεσό τον Ιούλιο του 1999. Η επίθεση ξεκίνησε στην Πλατεία Ηρώων και συνεχίστηκε κατά τη μεταφορά του και στον Κεντρικό Αστυνομικό Σταθμό. Ο άνθρωπος αυτός, ηλικίας τότε 25 ετών, είχε σοβαρές συνέπειες στην υγεία και στην επαγγελματική του ζωή.
Χρειάστηκαν είκοσι χρόνια για να ολοκληρωθεί η δικαστική διαδρομή και το Ανώτατο Δικαστήριο, με απόφασή του το 2019, επιδίκασε €346.491,60 για απώλεια μελλοντικών εισοδημάτων και επιπλέον €30.000 ως τιμωρητικές αποζημιώσεις. Μαζί με τις €80.000 που είχαν ήδη επιδικαστεί για τον πόνο και την ταλαιπωρία, το συνολικό ποσό έφτασε τις €456.491,60, χωρίς τους τόκους και τα δικαστικά έξοδα!
Η ευθύνη των αστυνομικών δεν αποτελούσε εικασία καθώς η Δημοκρατία είχε αναγνωρίσει την ευθύνη της για την κακοποίηση, ενώ το Δικαστήριο περιέγραψε με ιδιαίτερα αυστηρό τρόπο τις συνέπειες των ενεργειών τους.
Η απόφαση διαβιβάστηκε το 2019 στον Γενικό Εισαγγελέα από την Ανεξάρτητη Αρχή Διερεύνησης Ισχυρισμών και Παραπόνων κατά της Αστυνομίας, προκειμένου να εξεταστεί το ενδεχόμενο ποινικής διερεύνησης κατά των αστυνομικών… Από κει και πέρα σκοτάδι και ζήσανε αυτοί (οι αστυνομικοί βασανιστές) καλά και εμείς χειρότερα, καθώς αφυπηρέτησαν, έχοντας πάρει προαγωγές ενώ απολαμβάνουν παχυλές συντάξεις, από τις τσέπες μας.
Η μέθοδος του κουκουλώματος λειτούργησε και εδώ άψογα.
Δέρνουν αυτοί πληρώνουμε εμείς
Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες η προσωπική ευθύνη προσδιορίζεται ακόμη πιο συγκεκριμένα.
Το 2018 το Ανώτατο Δικαστήριο εξέτασε υπόθεση πολίτη που είχε ξυλοκοπηθεί από τέσσερις αστυνομικούς στην Πάφο. Η επίθεση είχε γίνει το 2000, ενώ ακολούθησε και ποινική δίωξη εναντίον του θύματος, η οποία κατέληξε σε αθώωσή του.
Το Δικαστήριο επιδίκασε συνολικά €106.339,67 σε γενικές, ειδικές και τιμωρητικές αποζημιώσεις, χωρίς να υπολογίζονται τόκοι και δικαστικά έξοδα. Για τις τιμωρητικές αποζημιώσεις των €10.000 κατέστησε υπόχρεους τόσο τη Δημοκρατία όσο και τους τέσσερις αστυνομικούς, αλληλέγγυα και χωριστά. Αυτό σημαίνει ότι ο δικαιούχος μπορούσε να στραφεί για την είσπραξη του ποσού εναντίον οποιουδήποτε από τους εμπλεκόμενους.
Η περίπτωση αποδεικνύει ότι η προσωπική οικονομική ευθύνη δεν είναι άγνωστη στο κυπριακό δίκαιο. Δεν αποδεικνύει, ωστόσο, ποιος κατέβαλε τελικά τα χρήματα. Ανάλογα ερωτήματα προκύπτουν και στις Κεντρικές Φυλακές.
Στην υπόθεση του Ανδρέα Ονουφρίου, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο είχε διαπιστώσει παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων λόγω των συνθηκών απομόνωσής του για 47 ημέρες. Ακολούθησε αγωγή στην Κύπρο. Το Ανώτατο Δικαστήριο, το 2018, διατήρησε τη διαπίστωση της ευθύνης του κράτους και καθόρισε την αποζημίωση σε €8.000, μειώνοντας το αρχικό ποσό και ακυρώνοντας τις τιμωρητικές αποζημιώσεις.
Η απόφαση διέκρινε τις σοβαρές λειτουργικές αδυναμίες των Φυλακών από την αποδεδειγμένη σκόπιμη παραβίαση δικαιωμάτων. Το ζήτημα της προσωπικής ευθύνης γίνεται ακόμη πιο σοβαρό όταν υπάρχουν συγκεκριμένα ευρήματα για κατάχρηση εξουσίας ή κακόβουλες ενέργειες. Σε τέτοιες περιπτώσεις, δεν αρκεί να εκδοθεί μια επιταγή. Θα πρέπει να εξετάζεται εάν υπήρξαν ποινικές ή πειθαρχικές διαδικασίες, εάν καταλογίστηκε προσωπική ευθύνη και εάν επηρεάστηκε η υπηρεσιακή εξέλιξη των εμπλεκομένων. Η επιβράβευση και προαγωγή λειτουργών στους οποίους έχουν αποδοθεί δικαστικά ευθύνες για κακοποίηση πολιτών αποτελεί ιδιαίτερα σοβαρό ζήτημα. Μάλιστα υπάρχουν περιπτώσεις ανθρώπων που αποδείχθηκε ότι ευθύνονταν για παραβιάσεις δικαιωμάτων πολιτών και στη συνέχει επιβραβεύτηκαν με προαγωγή και ο Γενικός Εισαγγελέας τους ενέταξε και στους ανεξάρτητους ποινικούς ανακριτές !
Συμβιβασμοί πριν από τη δίκη
Υπάρχει και μια άλλη κατηγορία κρατικών δαπανών, η οποία δεν προκύπτει από καταδικαστικές αποφάσεις.
Είναι οι εξώδικοι συμβιβασμοί. Το κράτος συμφωνεί να πληρώσει ένα ποσό ώστε να τερματιστεί μια αντιδικία, χωρίς να χρειαστεί να εκδοθεί τελική απόφαση επί της ουσίας.
Η πρόσφατη υπόθεση του Τουρκοκύπριου Μ.Ζ είναι χαρακτηριστική.
Ο άνθρωπος αυτός ήθελε να οργανώσει τον γάμο της κόρης του με τη συμμετοχή γυναίκας τραγουδίστριας. Ανακάλυψε όμως ότι το άρθρο 97 του κυπριακού Ποινικού Κώδικα, μια διάταξη από την αποικιοκρατική εποχή, ποινικοποιούσε υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις τη συμμετοχή γυναίκας που τραγουδάει ή χορεύει σε μουσουλμανική γιορτή.
Η υπόθεση έφτασε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και κατέληξε σε φιλικό διακανονισμό τον Σεπτέμβριο του 2026.
Η Δημοκρατία συμφώνησε να καταβάλει €5.000, από τα οποία €3.500 για αποζημίωση και €1.500 για δικαστικά έξοδα. Παράλληλα, ο Γενικός Εισαγγελέας δεσμεύτηκε να μη διώξει τον Τουρκοκύπριο βάσει της συγκεκριμένης διάταξης και προωθήθηκε διαδικασία για την κατάργησή της. Το ενδιαφέρον βρίσκεται στο ότι η υπόθεση έκλεισε χωρίς το ΕΔΔΑ να αποφασίσει επί της ουσίας εάν υπήρξε παραβίαση.
Ο συμβιβασμός των €700.000
Η Ελεγκτική Υπηρεσία σε ειδική έκθεση του Φεβρουαρίου του 2024, η οποία εξέτασε συναλλαγές της Νομικής Υπηρεσίας για το 2022, κατέγραψε εξώδικο συμβιβασμό ύψους €700.000 με εταιρεία οδικών μεταφορών.
Η εταιρεία είχε διεκδικήσει δικαστικά €806.569, ενώ η Δημοκρατία είχε καταχωρίσει ανταπαίτηση €539.541.
Τελικά, συμφωνήθηκε η καταβολή των €700.000 και η εγκατάλειψη των απαιτήσεων του κράτους. Η Ελεγκτική Υπηρεσία θεώρησε τον συμβιβασμό οικονομικά δυσμενή για τη Δημοκρατία και ήγειρε ζητήματα συμβατότητας με τους ευρωπαϊκούς κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις. Η Νομική Υπηρεσία απέρριψε την κριτική, υποστηρίζοντας ότι είχε εξετάσει τα δεδομένα και ότι ο συμβιβασμός ήταν προς το συμφέρον του κράτους, καθώς υπήρχαν δυσκολίες στην εξασφάλιση μαρτυρίας για την αντίκρουση των απαιτήσεων.
Οι διαφορετικές αυτές εκτιμήσεις δεν επιλύθηκαν με δικαστική απόφαση επί της ουσίας. Αποκαλύπτουν όμως πόσο σημαντική είναι η δυνατότητα ελέγχου των κρατικών συμβιβασμών. Η ίδια έκθεση εντόπισε και προβλήματα στον λογιστικό χειρισμό ορισμένων αποζημιώσεων, καθώς δεν διαχωρίζονταν οι τόκοι από τα αρχικά ποσά, με συνέπεια να μην πραγματοποιούνται οι προβλεπόμενες κρατήσεις.
Ποιος τελικά λογοδοτεί;
Η οικονομική διάσταση του προβλήματος είναι προφανής, αφού κάθε ευρώ που καταβάλλεται ως αποζημίωση προέρχεται από δημόσιους πόρους, είτε το κράτος έχει καταδικαστεί είτε έχει αποφασίσει να συμβιβαστεί.
Υπάρχει όμως και μια διάσταση που αφορά την ίδια τη λειτουργία της δημόσιας υπηρεσίας.
Ο περί των Δικαιωμάτων Υπόπτων και Κρατουμένων Νόμος του 2005 προβλέπει ρητά δικαίωμα διεκδίκησης αποζημιώσεων τόσο από το κράτος όσο και από αστυνομικό, δεσμοφύλακα ή υπεύθυνο κρατητηρίου που ευθύνεται για συγκεκριμένη παραβίαση.
Το νομικό εργαλείο, επομένως, υπάρχει. Το ερώτημα είναι πόσο συχνά χρησιμοποιείται και πόσο συστηματικά εξετάζονται οι ευθύνες υπαλλήλων, δεσμοφυλάκων ή αστυνομικών, μετά από καταδικαστικές αποφάσεις.
Η προσωπική ευθύνη δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη επειδή χάθηκε μια δίκη. Όταν όμως υπάρχουν σαφείς δικαστικές διαπιστώσεις για αυθαίρετες, κακόβουλες ή βίαιες ενέργειες, δεν μπορεί η έρευνα να τελειώνει με την πληρωμή της αποζημίωσης.
Η Δημοκρατία οφείλει να προστατεύει και τα δικαιώματα των πολιτών και τα χρήματα των φορολογουμένων και οι δύο υποχρεώσεις συνδέονται.
Διαφορετικά δημιουργείται μια εξαιρετικά προβληματική πραγματικότητα. Ο πολίτης υφίσταται την παραβίαση, το δικαστήριο αναγνωρίζει την αδικία, το κράτος πληρώνει και ο υπεύθυνος ενδέχεται να συνεχίζει την καριέρα του χωρίς καμία συνέπεια.
Η αποζημίωση αποκαθιστά, όσο είναι δυνατόν, την ζημιά στον πολίτη, αλλά δεν υποκαθιστά την λογοδοσία υπαλλήλων, δεσμοφυλάκων και αστυνομικών. Όσο αυτοί μένουν στο απυρόβλητο και επιβραβεύονται, ο φορολογούμενος θα εξακολουθεί να πληρώνει για λάθη που δεν έκανε ο ίδιος.
Πηγή – Cyprus Times










