Wednesday, 18 November 2026
Λευκωσία 11°
Η ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΙΚΗ ΜΑΣ ΕΚΔΟΣΗΑυτόφωρο της ΚυριακήςΓνωρίστε την ενότητα
Πολιτισμός

Υφαίνοντας τους ψιθύρους της κρίσιμης στιγμής – Για την έκθεση «MURMUR kairos» της Κυριακής Κώστα

Με στόχο την ανάδειξη καλλιτεχνικών πρακτικών που φωτίζουν σύνθετες κοινωνικές, πολιτικές και πολιτισμικές πραγματικότητες, η νεοσύστατη γκαλερί VLCHK στη Λεμεσό παρουσιάζει την έκθεση της Κυριακής Κώστα, «MURMUR kairos», σε επιμέλεια της Ντενίζ Αραούζου. Κεντρικός…

18 November 2026 · 07:20

Με στόχο την ανάδειξη καλλιτεχνικών πρακτικών που φωτίζουν σύνθετες κοινωνικές, πολιτικές και πολιτισμικές πραγματικότητες, η νεοσύστατη γκαλερί VLCHK στη Λεμεσό παρουσιάζει την έκθεση της Κυριακής Κώστα, «MURMUR kairos», σε επιμέλεια της Ντενίζ Αραούζου.

Κεντρικός άξονας της πρακτικής της Κώστα είναι το ζήτημα των κοινών και του τόπου, και υπό αυτό το πρίσμα, προσέγγισε το φιλοσοφικό ερώτημα του καιρού δύο φορές: την πρώτη, στο πρότζεκτ «Head and Hand / Καιρός» (Τήνος, 2021), προτείνοντας νέα μονοπάτια διέλευσης καθώς και έργα που αφορούν επισκευές και εξαφανίζονται με την πραγμάτωσή τους· τη δεύτερη, στην παρούσα έκθεση, που επιδιώκει να αναδείξει τον καιρό ως κοινό αγαθό, μια στιγμή που ο τόπος μοιράζεται με όσους τον κατοικούν και τον διασχίζουν.

Στην αρχαία ελληνική σκέψη, ο «καιρός» δηλώνει την κατάλληλη στιγμή και το μέτρο μιας πράξης. Ο Αριστοτέλης στα Ηθικά Νικομάχεια τον ορίζει ως το αγαθό που αντιστοιχεί στην κατηγορία του χρόνου.

Κυριακή Κώστα, κέντημα με βαμβακερές κλωστές πάνω σε τυπωμένο συνθετικό δίχτυ, 2026, © Μίρκα Κουτσούρη 

Στην ιατρική, το ιπποκρατικό «ὁ δὲ καιρὸς ὀξύς» τον εντάσσει στο πεδίο της πρακτικής γνώσης, όπου η επιτυχία κρίνεται από την άμεση αντίληψη της ευκαιρίας. Την πιο χαρακτηριστική αλληγορική αποτύπωσή του προσφέρει ο γλύπτης Λύσιππος (4ος αι. π.Χ.), ο οποίος τον απεικόνισε ως νεαρή φτερωτή μορφή που στέκεται στις μύτες των ποδιών και κρατά ξυράφι, συμβολίζοντας την οξυδέρκεια. Το άγαλμα τοποθετήθηκε στο κατώφλι της οικίας του γλύπτη, ώστε να λειτουργεί ως καθημερινή υπενθύμιση για τον περαστικό.

Αφετηρία του «MURMUR kairos» αποτελεί μια πιο σύγχρονη πρακτική προειδοποίησης, το «καναρίνι στο ανθρακωρυχείο», όπου η ευαλωτότητα του πτηνού στα τοξικά αέρια λειτουργούσε ως σήμα κινδύνου για τους μεταλλωρύχους. Τα κινήματα κλιματικής δικαιοσύνης χρησιμοποιούν σήμερα αυτή τη μεταφορά για τις κοινότητες, τα είδη και τους τόπους που πλήττονται πρώτοι από την οικολογική κρίση.

Εδώ ανακύπτει το ηθικό ερώτημα για το ποιος πληρώνει το τίμημα της προειδοποίησης: όπως το καναρίνι θυσιάζεται για να σωθούν οι άνθρωποι, έτσι και οι «ψίθυροι» του τίτλου (murmur) λειτουργούν ως χαμηλόφωνα σήματα κινδύνου, για τα οποία ο «καιρός» είναι το τώρα.

Κυριακή Κώστα, Σήμα, κέντημα με βαμβακερές, μεταξωτές και συνθετικές κλωστές πάνω σε βαμβακερό ύφασμα, χαλκός, 2026 και Έτι, κέντημα με βαμβακερές, μεταξωτές και συνθετικές κλωστές πάνω σε γάζα, υαλοβάμβακα και βαμβακερό ύφασμα, 2026, © Μίρκα Κουτσούρη 

Στην έκθεση, οι ψίθυροι αυτοί παίρνουν τη μορφή μιας διαδρομής μυρμηγκιών που πρόσεξε η Κώστα κατά την επίσκεψή της στην γκαλερί. Όπως σημειώνει η Αραούζου στο επιμελητικό σημείωμα, οι φωλιές τους γεννιούνται από τη συνεργασία: τα μυρμήγκια ανταποκρίνονται σε όσα έχουν ήδη χτιστεί και παύουν να επεκτείνονται όταν φτάσουν σε ένα «πλατό».

Στην αναγνώριση και την τήρηση των ορίων ανοίγεται ένα κεντρικό ερώτημα για την ανθρώπινη ανάπτυξη: «Καθώς επτά από τις εννέα κρίσιμες παγκόσμιες διεργασίες που επιτρέπουν την ύπαρξη ζωής σε αυτόν τον πλανήτη έχουν υπερβεί τα όρια ασφαλούς λειτουργίας τους, θα πρέπει να αναρωτηθούμε πόσα “καναρίνια” έχουν αγνοηθεί για να φτάσει η ανθρωπότητα σε ένα τόσο κρίσιμο σημείο;»

Το ερώτημα αυτό προσεγγίζουν και τα κεντήματα της Κώστα, τα οποία λειτουργούν μέσω της προσθήκης και όχι της εξόρυξης. Με αργές, μικρές κινήσεις, η εικαστικός παρεμβαίνει πάνω σε υλικά κατασκευής (μονωτικά και πλαστικό), ζεστασιάς (μαλλί προβάτου) και ανάρρωσης (γάζα), καθένα με το δικό του φορτίο ενέργειας και τοξικότητας.

Τα απαλά χρώματα διευκολύνουν την αφομοίωση μηνυμάτων για μεταλλάξεις και περιττές απώλειες, ενώ τα όρια των εικαστικών της κόσμων λειτουργούν ως πλαίσιο που δίνει νόημα στην πολυπλοκότητα. Σε διάλογο με αυτά, η νοημοσύνη των μυρμηγκιών αναδεικνύεται ως η ικανότητα να αντιλαμβάνεσαι, να προσαρμόζεσαι και να ευδοκιμείς μέσα στα όρια αντοχής του περιβάλλοντος. Έτσι, οι μη ανθρώπινοι αγγελιοφόροι της έκθεσης γίνονται και οδηγοί, πριν οι κόσμοι που χτίσαμε αρχίσουν να πνίγουν τη ζωή.

Η σειρά αποτελείται από έξι έργα, των οποίων τους τίτλους φωτίζει η ίδια η Κώστα ως προς τη σημασία, την προέλευση και τη σύνδεσή τους με το περιεχόμενο. Εδώ, τα υλικά «δοκιμάζουν» τον λόγο πάνω σε υποστρώματα που αντέχουν, διαπερνώνται, διογκώνονται ή στηρίζουν. Αφετηρία είναι το νήμα, τοποθετημένο στο μεταίχμιο ανάμεσα στο χέρι και τη μηχανή.

Σε τέσσερα από τα έξι έργα (Ἔτι, Σῆμα, Nondum, Limen) το νήμα είναι τριπλό, διατρέχοντας την ίδια επιφάνεια με ύλη φυτικής (βαμβάκι), ζωικής (μετάξι) και βιομηχανικής προέλευσης (συνθετικές ίνες). Το κέντημα δουλεύεται χειρωνακτικά αλλά και με μικρή μηχανή, συνυφαίνοντας τον αργό ρυθμό της χειρονομίας και τον επαναληπτικό της μηχανής. Το νήμα χαράσσει μια γραμμή σαν ίχνος πορείας: το άνοιγμα του λουλουδιού, τη διαδρομή των μυρμηγκιών, τη διακλάδωση όσων μένουν ανείπωτα (Ἀντί).

Έτι, κέντημα με βαμβακερές, μεταξωτές και συνθετικές κλωστές πάνω σε γάζα, υαλοβάμβακα και βαμβακερό ύφασμα, 2026, © Μίρκα Κουτσούρη 

Στο Ἔτι και στο Limen, το υπόστρωμα αποτελείται από έναν συνδυασμό γάζας, βαμβακερού υφάσματος και υαλοβάμβακα. Η ευαίσθητη και η αιχμηρή ίνα συνυπάρχουν στο ίδιο στρώμα, μετατρέποντας το όριο ανάμεσα στη φροντίδα και στην άμυνα σε απτό, υλικό δεδομένο.

Το Ἔτι ονομάζει την επιμονή —ότι κάτι εξακολουθεί να υπάρχει—, αλλά και την προσοχή απέναντι στο λουλούδι που ανθίζει είτε το αντιληφθούμε είτε όχι. Αντίστοιχα, το Limen δηλώνει το κατώφλι: το όριο που «ρυθμίζει» τι περνά και τι παραμένει. Έτσι, η μονωτική ύλη και η ύλη της πληγής συναντώνται εκεί όπου η σκέψη του έργου ζητά ένα όριο που να είναι ταυτόχρονα πέρασμα.

Από την άλλη, το Σῆμα (σημάδι, ένδειξη, αλλά και ταφικό μνημείο) κεντιέται σε βαμβακερό ύφασμα, ενώ το Nondum («όχι ακόμη») σε ολόμαλλο. Το καναρίνι και η χήνα λειτουργούν εδώ ως σώματα-φρουροί: το πρώτο κρύβεται πίσω από μέταλλο, ενώ η δεύτερη διογκώνεται από την ασταμάτητη πληροφορία. Ειδικά στο Nondum, η ύλη του υφάσματος και η ιδέα συναντιούνται στην έννοια της χωρητικότητας, καθώς κάθε προσθήκη ζητά χώρο από το σώμα που τη δέχεται.

Το μαλλί, ύλη που συγκρατεί τη θερμότητα και τη μορφή του σώματος, γίνεται εδώ το μέτρο μιας αύξησης που στρέφεται ενάντια στην ίδια της την υποδοχή. Το Nondum είναι το πιο «αμείλικτο» έργο της σειράς: ο φύλακας φέρει μέσα του αυτό για το οποίο προειδοποιεί. Αν το σώμα είναι ό,τι δέχεται την προσθήκη, το συνθετικό δίχτυ του Ἀντί δείχνει ότι ο δεκτικός χώρος είναι ήδη πλεγμένος.

Η Κώστα δουλεύει εδώ μόνο με βαμβακερή κλωστή, αποκλειστικά στο χέρι, πάνω σε συνθετικό δίχτυ που φέρει ήδη μια εκτυπωμένη εικόνα. Το δίχτυ είναι πλέγμα, κρατά και παγιδεύει μαζί, με την κεντήτρια να βρίσκεται πάντοτε μέσα σε ένα ήδη υφασμένο πεδίο, με κάθε της κίνηση να το αλλάζει. Η πρόθεση ἀντί σημαίνει «στη θέση του» και «σε αντάλλαγμα για». Το ερώτημα «να πάρω θέση ή να κρατήσω τη θέση μου;», παίζει με αυτό το δίλημμα. Η φωνή εκθέτει, η σιωπή εμπλέκει, ακόμη και η αναμονή όμως παίρνει θέση.

Από το πεδίο όπου κάθε θέση είναι ήδη εμπλοκή, περνάμε στο μέταλλο, που κάνει το όριο ορατό. Ο χαλκός εμφανίζεται δύο φορές, με αντίθετο ρόλο. Στο Σῆμα είναι κάλυμμα: το μέταλλο κρύβει το σώμα του καναρινιού και αφήνει μια μικρή τρύπα για το βλέμμα.

Η λέξη σημαίνει ένδειξη αλλά και τάφο, και ο χαλκός του ορυχείου φέρει και τις δύο σημασίες. Το καναρίνι εκτίθεται για να προειδοποιήσει, προσδίδοντας υλική βαρύτητα στο ερώτημα: «πόσο καθαρά πρέπει να φανεί ένα σημάδι για να το προσέξουμε;» Στο Ἕρεισμα, ο χαλκός γίνεται ολόκληρο το έργο: ένας σωλήνας τεσσάρων μέτρων, διαμέτρου 4,7 εκ., δουλεμένος με εγχάραξη στο χέρι.

Κυριακή Κώστα, Έρεισμα, χάλκινος σωλήνας με χειροποίητη χάραξη, 2026 και Limen, κέντημα στο χέρι και στη μηχανή με βαμβακερές, μεταξωτές και συνθετικές κλωστές πάνω σε γάζα, υαλοβάμβακα και βαμβακερό ύφασμα, 2026, © Μίρκα Κουτσούρη 

Εδώ αναστρέφεται η λογική του Σῆμα, καθώς το μέταλλο δεν κρύβει αλλά προσφέρει διάδρομο. Το στήριγμα (ἐρείδω: στηρίζω, στερεώνω) μετατρέπεται σε δρόμο για τα μυρμήγκια, που διαπερνούν αρμούς και ρωγμές και φανερώνουν τις ασυνέχειες της αρχιτεκτονικής: το όριο μπορεί πάντοτε να γίνει πέρασμα. Η εγχάραξη, η πιο αργή χειρονομία της σειράς, είναι και εδώ ίχνος πορείας πάνω στην ύλη που αντέχει περισσότερο.

Μένει να ειπωθεί τι κάνει όλη αυτή η ύλη με τον χρόνο, καθώς ο καιρός του τίτλου δεν είναι ο μετρήσιμος χρόνος αλλά η κατάλληλη στιγμή, όπως η αίσθηση που προηγείται της γνώσης στο Ἔτι ή η αναμονή που βαραίνει στο Nondum.

Κυριακή Κώστα, Έρεισμα, χάλκινος σωλήνας με χειροποίητη χάραξη, 2026 (λεπτομέρεια). © Μίρκα Κουτσούρη 

Στο βιβλίο τους για τη μήτι (την πρακτική ευστροφία στην αρχαία ελληνική σκέψη), οι Detienne και Vernant συνδέουν τον καιρό με την υφαντική: στον αργαλειό, ονομάζει το στιγμιαίο άνοιγμα του στημονιού απ’ όπου περνά η σαΐτα, δηλαδή το κρίσιμο πέρασμα όπου η δεξιοτεχνία συναντά τη σωστή στιγμή.

Το ότι η Κώστα δουλεύει με το νήμα υπό αυτόν τον τίτλο δεν χρειάζεται να είναι συνειδητή αναφορά· η αντίληψη του χρόνου ως ενός ανοίγματος που ζητά ανταπόκριση πριν κλείσει διαπερνά αθόρυβα ολόκληρη την έκθεση.

INFO

  • Μέχρι 15 Δεκεμβρίου. Τετάρτη–Παρασκευή, 4-8μ.μ., Σάββατο, 11π.μ.–2μ.μ. VLCHK Gallery, Κιτίου Κυπριανού 2, Λεμεσός
  • 13 Νοεμβρίου και 11 Δεκεμβρίου, 6-6.45μ.μ.: Ξενάγηση στην έκθεση με την επιμελήτρια Ντενίζ Αραούζου.
  • 22 Νοεμβρίου, 3μ.μ.: «Το μονοπάτι εμφανίζεται έτσι κι αλλιώς» — Ομιλία με τον Ευαγόρα Βανέζη.
  • 15 Δεκεμβρίου, 6μ.μ.: Λήξη της έκθεσης και προβολή ταινίας μικρού μήκους που καταγράφει τη διαδικασία δημιουργίας της έκθεσης «MURMUR kairos», με την Κυριακή Κώστα. Παραγωγή: VELYCHKO GALLERY και SPM Production.

Ελεύθερα, 15.11.2026


Εγγραφείτε στο newsletter

Πηγή – Φιλελεύθερος

ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΗ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Στήριξε την ανεξάρτητη ενημέρωση

Επίλεξε τη συνδρομή που προτιμάς. Η ασφαλής πληρωμή ολοκληρώνεται μέσω Stripe.