Η ελευθεροτυπία χρειάζεται προστασία και όχι κηδεμόνες

Η ελευθεροτυπία δεν είναι συντεχνιακό προνόμιο. Είναι δημοκρατική κατάκτηση και, κυρίως, δικαίωμα της κοινωνίας και γι’ αυτό κάθε νομοθετική ρύθμιση που αφορά τη λειτουργία των ΜΜΕ οφείλει να ξεκινά από την προστασία της δημοσιογραφικής ανεξαρτησίας και όχι από την αναζήτηση πρόσθετων μηχανισμών ελέγχου.

Οι προβληματισμοί που διατυπώθηκαν στη Βουλή για ενδεχόμενη παραβίαση του απορρήτου των δημοσιογραφικών επικοινωνιών και για την επιβολή διοικητικών κυρώσεων αξίζουν ιδιαίτερη προσοχή. Δεν χρειάζεται να αποδώσουμε σε κανέναν πρόθεση περιορισμού της ελευθεροτυπίας για να αναγνωρίσουμε ότι ακόμη και μια «καλοπροαίρετη» (σπανίως υπάρχουν τέτοιες) νομοθετική πρόνοια μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα.

Ας σκεφτούμε έναν δημόσιο υπάλληλο που γνωρίζει στοιχεία για μια υπόθεση διαφθοράς και αποφασίζει να τα αποκαλύψει σε δημοσιογράφο. Θα το πράξει εάν υπάρχει έστω και η υποψία ότι η επικοινωνία τους μπορεί να αποκαλυφθεί και να οδηγήσει στην ταυτοποίησή του; Προφανώς θα το ξανασκεφτεί και κάπως έτσι, μια σημαντική υπόθεση μπορεί να μη φτάσει ποτέ στη δημοσιότητα.

Η προστασία των πηγών αποτελεί θεμέλιο της δημοσιογραφίας. Το αναγνωρίζει ρητά και ο ευρωπαϊκός κανονισμός για την ελευθερία των ΜΜΕ, ο οποίος προβλέπει αυστηρές εγγυήσεις για τις δημοσιογραφικές επικοινωνίες. Το απόρρητο δεν είναι ασπίδα παρανομίας, αλλά η άρση του πρέπει να αποτελεί αυστηρά ελεγχόμενη εξαίρεση και όχι μια ακόμη δυνατότητα παρέμβασης.

Ανάλογος προβληματισμός προκύπτει και για τις διοικητικές ποινές. Όταν ένα Μέσο γνωρίζει ότι μια δημοσιογραφική επιλογή ενδέχεται να το εκθέσει σε οικονομικές κυρώσεις, υπάρχει ο κίνδυνος να επιλέξει την ασφαλέστερη οδό της σιωπής. Ιδιαίτερα για μικρούς ειδησεογραφικούς οργανισμούς, ένα βαρύ πρόστιμο μπορεί να απειλήσει ακόμη και την επιβίωσή τους. Οι αρμοδιότητες των εποπτικών αρχών πρέπει συνεπώς να είναι σαφείς, περιορισμένες και να μην επιτρέπουν παρεμβάσεις στη κρίση των δημοσιογράφων.

Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει ότι οι δημοσιογράφοι δικαιούνται να λειτουργούν ανεξέλεγκτα. Η ελευθεροτυπία συνεπάγεται ευθύνη και η διασταύρωση των πληροφοριών, ο σεβασμός στην προσωπικότητα, το τεκμήριο της αθωότητας, η διόρθωση λαθών και η δημοσίευση της αντίθετης άποψης αποτελούν αυτονόητες υποχρεώσεις, όπου δεν θέτουν σε κίνδυνο την έρευνα που οδηγεί σε αποκάλυψη της αλήθειας.

Η αυτορρύθμιση δεν είναι κόλπο, αλλά είναι πρακτική ανεξαρτησίας και ευθύνης. Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας διαθέτει κώδικα, διαδικασίες εξέτασης παραπόνων και δυνατότητα δημόσιας διαπίστωσης παραβάσεων. Ωστόσο δεν πάσχει από αυτά. Πάσχει από επιλογές προσώπων και επιλογές εξέτασης καταγγελιών, ώστε να μην λειτουργεί ως παραμάγαζο «επαγγελματιών» της καταγγελίας κατά δημοσιογράφων. Οι μηχανισμοί χρειάζονται ενίσχυση, μεγαλύτερο κύρος και ουσιαστική αποδοχή από τους ίδιους τους δημοσιογράφους και τους εκδότες. Η αυτορρύθμιση δεν μπορεί να είναι πρόσχημα για να αποφεύγονται οι ευθύνες, πρέπει να αποδεικνύει καθημερινά την αποτελεσματικότητά της.

Υπάρχει όμως και μια άλλη πραγματικότητα. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επικρατεί σε πολλές περιπτώσεις μια ιδιότυπη αναρχία. Ο καθένας μπορεί να διακινεί ισχυρισμούς, να συκοφαντεί και να διασύρει ανθρώπους, συχνά κρυμμένος πίσω από ένα ψεύτικο όνομα. Μια ανυπόστατη κατηγορία μπορεί να συγκεντρώσει χιλιάδες αναδημοσιεύσεις, χωρίς κανείς να αναλαμβάνει την ευθύνη.

Συχνά στο στόχαστρο αυτής της πρακτικής βρίσκονται οι ίδιοι οι δημοσιογράφοι. Δεν αμφισβητούνται απλώς τα δημοσιεύματά τους, κάτι απολύτως θεμιτό, αλλά επιχειρείται η προσωπική τους απαξίωση, με χαρακτηρισμούς, υπαινιγμούς και κατηγορίες χωρίς στοιχεία. Σκοπός είναι να πληγεί η αξιοπιστία τους ώστε να μην έχει σημασία τι αποκαλύπτουν. Πρόκειται για μια διαφορετική, αλλά εξίσου επικίνδυνη μορφή εκφοβισμού, που μπορεί να οδηγήσει στην αυτολογοκρισία, ιδιαιτέρως τους νέους δημοσιογράφους.

Υπάρχει επίσης η φίμωση μέσω της οικονομικής ισχύος. Οι αστικές αγωγές αποτελούν αναφαίρετο δικαίωμα κάθε πολίτη που θεωρεί ότι θίγεται. Όταν όμως χρησιμοποιούνται καταχρηστικά, με υπέρογκες απαιτήσεις αποζημιώσεων και μακροχρόνιες δικαστικές διαδικασίες, μπορούν να μετατραπούν σε μέσο ομηρίας δημοσιογράφων και ΜΜΕ. Κάποιος με μεγάλη οικονομική επιφάνεια μπορεί να αντέξει χρόνια δικαστικής αντιπαράθεσης. Ένας δημοσιογράφος ή ένα μικρό μέσο ενημέρωσης ενδεχομένως όχι.

Η Κύπρος έχει ήδη θεσπίσει, το 2026, νομοθεσία κατά τέτοιων καταχρηστικών αγωγών, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής οδηγίας. Η προστασία όμως αφορά συγκεκριμένες αστικές υποθέσεις με διασυνοριακές επιπτώσεις. Παραμένει συνεπώς το ζήτημα της επαρκούς θωράκισης απέναντι σε αντίστοιχες πρακτικές που εκδηλώνονται αποκλειστικά εντός Κύπρου.
Αυτές είναι οι πραγματικές προκλήσεις που πρέπει να απασχολήσουν τη Βουλή κατά τη διαμόρφωση του νέου πλαισίου. Η διαφάνεια στην ιδιοκτησία των ΜΜΕ, η δίκαιη κατανομή της κρατικής διαφήμισης, η ανεξαρτησία των εποπτικών αρχών, η προστασία των πηγών και η αντιμετώπιση της καταχρηστικής στοχοποίησης μπορούν να συνυπάρχουν με την ουσιαστική λογοδοσία.

Οι δημοσιογράφοι δεν χρειάζονται ασυλία από την κριτική ούτε προστασία από τις συνέπειες των λαθών τους. Χρειάζονται όμως τη δυνατότητα να ερευνούν χωρίς τον φόβο παρακολούθησης, οικονομικής εξόντωσης ή διαρκούς εκφοβισμού. Κακά τα ψέματα, η κατάσταση θα ήταν πολύ καλύτερη αν υπήρχε ένα ισχυρό και στιβαρό συνδικαλιστικό όργανο, ώστε να μπορεί να υπερασπίζεται το δημοσιογραφικό έργο. Η Ένωση Συντακτών είναι δυστυχώς ανίσχυρη και χωρίς το απαραίτητο κύρος για να υπερασπίσει τα συμφέροντα του κλάδου.

Μια δημοκρατία δεν κινδυνεύει μόνο όταν απαγορεύεται στους δημοσιογράφους να μιλούν. Κινδυνεύει και όταν δημιουργούνται τέτοιες συνθήκες ώστε να αποφασίζουν μόνοι τους πως είναι προτιμότερο να σιωπήσουν.

Πηγή – Cyprus Times

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy