Δύο ευρωπαϊκές εκκρεμότητες εκθέτουν την Κύπρο

Πίσω από μια εταιρεία μπορεί να βρίσκεται ένας επιχειρηματίας, μια οικογένεια, ένας επενδυτικός όμιλος… το οργανωμένο έγκλημα. Μπορεί να υπάρχει και μια ολόκληρη αλυσίδα εταιρειών, με έδρα την Κύπρο, το Λουξεμβούργο ή κάποια χώρα εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, που κάνει εξαιρετικά δύσκολο να διαπιστωθεί ποιος πραγματικά ελέγχει τα χρήματα και λαμβάνει τις αποφάσεις.

Αυτή ακριβώς τη δυσκολία επιχειρεί να περιορίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση με νέους κανόνες για τη διαφάνεια των εταιρειών. Σε δύο διαφορετικές ευρωπαϊκές νομοθεσίες, η Κύπρος εμφανίζεται να καθυστερεί.

Την περασμένη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσιοποίησε νέα στοιχεία για την εφαρμογή ευρωπαϊκών νόμων από τα κράτη μέλη. Η Κύπρος περιλαμβάνεται στους καταλόγους των χωρών που δεν είχαν ενημερώσει την Επιτροπή ότι ολοκλήρωσαν τις απαιτούμενες νομοθετικές αλλαγές.

Η πρώτη περίπτωση αφορά την πρόσβαση σε πληροφορίες για τους πραγματικούς ιδιοκτήτες εταιρειών, στο πλαίσιο της καταπολέμησης του ξεπλύματος χρήματος και η δεύτερη αφορά το ευρωπαϊκό σύστημα ESAP, μέσω του οποίου θα συγκεντρώνονται σε ένα σημείο οικονομικές πληροφορίες επιχειρήσεων από ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Για την Κύπρο, με τις χιλιάδες εταιρείες διεθνών συμφερόντων και τον μεγάλο τομέα παροχής εταιρικών και χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, πρόκειται για ζητήματα που έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα… λόγω και πρότερου μη έντιμου βίου.

Η διαπίστωση της καθυστέρησης δεν σημαίνει, πάντως, ότι η Κύπρος δεν διαθέτει νόμους κατά του ξεπλύματος χρήματος, ούτε αποτελεί ένδειξη ότι συγκεκριμένες εταιρείες παρανομούν. Αυτό που καταγράφει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι ότι η Κυπριακή Δημοκρατία δεν είχε κοινοποιήσει εγκαίρως τα μέτρα που απαιτούνται για συγκεκριμένες ευρωπαϊκές διατάξεις.

Ποιος είναι τελικά ο ιδιοκτήτης;

Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα. Μια εταιρεία εγγράφεται στην Κύπρο και εμφανίζεται να ανήκει σε άλλη εταιρεία, με έδρα το εξωτερικό. Η δεύτερη ανήκει σε τρίτη και εκείνη σε τέταρτη. Στα χαρτιά υπάρχουν διαφορετικές εταιρείες και διαφορετικοί μέτοχοι. Στην πραγματικότητα, όμως, πίσω από όλες μπορεί να βρίσκεται ένα και μοναδικό ιδιοκτήτης.
Αυτός ονομάζεται στη νομοθεσία «πραγματικός δικαιούχος». Με απλά λόγια, είναι ο άνθρωπος που τελικά κατέχει ή ελέγχει την εταιρεία, ακόμη κι αν το όνομά του δεν εμφανίζεται πουθενά.

Η γνώση αυτής της πληροφορίας μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική όταν οι αρχές ερευνούν ύποπτες συναλλαγές, δωροδοκίες, φορολογικές απάτες ή απόπειρες παράκαμψης κυρώσεων.
Για παράδειγμα, μια εταιρεία μπορεί να εμφανίζεται ότι ανήκει σε πρόσωπα που δεν περιλαμβάνονται σε καμία λίστα κυρώσεων, ενώ ο πραγματικός έλεγχός της ασκείται από κάποιον που υπόκειται σε ευρωπαϊκούς περιορισμούς.

Η ύπαρξη πολλών εταιρειών σε διαφορετικές χώρες είναι απολύτως νόμιμη. Το πρόβλημα δημιουργείται όταν η συγκεκριμένη πρακτική χρησιμοποιείται για να κρύψει την ταυτότητα του πραγματικού ιδιοκτήτη ή την προέλευση χρημάτων. Γι’ αυτό η Ευρωπαϊκή Ένωση απαιτεί από τα κράτη μέλη να διατηρούν μητρώα με τα στοιχεία των πραγματικών δικαιούχων.

Τι ζητά η ΕΕ και πού καθυστερεί η Κύπρος

Η πρώτη εκκρεμότητα αφορά τέσσερα άρθρα της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2024/1640.
Η προθεσμία για τη μεταφορά τους στην κυπριακή νομοθεσία έληξε στις 10 Ιουλίου. Ωστόσο, σύμφωνα με την ενημέρωση της Επιτροπής στις 26 Οκτωβρίου, η Κύπρος βρισκόταν ανάμεσα σε δώδεκα κράτη που δεν είχαν κοινοποιήσει κανένα μέτρο μεταφοράς των συγκεκριμένων διατάξεων.

Τα τέσσερα άρθρα καθορίζουν ποιος δικαιούται να εξετάζει τα στοιχεία των πραγματικών ιδιοκτητών και υπό ποιες προϋποθέσεις.
Το άρθρο 11 προβλέπει πρόσβαση για τις αρμόδιες κρατικές αρχές, όπως τις υπηρεσίες που διερευνούν οικονομικά εγκλήματα, τις φορολογικές αρχές και όσους ελέγχουν την εφαρμογή οικονομικών κυρώσεων. Περιλαμβάνει επίσης ευρωπαϊκούς οργανισμούς, όπως την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, την Europol και την ευρωπαϊκή υπηρεσία καταπολέμησης της απάτης, OLAF.

Για τις αρμόδιες αρχές προβλέπεται άμεση και δωρεάν πρόσβαση, χωρίς να ενημερώνεται προηγουμένως η εταιρεία που ελέγχεται. Πρόσβαση προβλέπεται και για τράπεζες, δικηγόρους, λογιστές και άλλους επαγγελματίες που υποχρεούνται να ελέγχουν την ταυτότητα και τη δραστηριότητα των πελατών τους.
Τα άλλα τρία άρθρα ρυθμίζουν την πρόσβαση προσώπων που έχουν νόμιμο λόγο να αναζητήσουν αυτές τις πληροφορίες, τη διαδικασία έγκρισης των αιτημάτων τους και τις περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να περιοριστεί η δημοσιοποίηση προσωπικών στοιχείων.

Πρόσβαση και σε δημοσιογράφους

Η νέα Οδηγία έχει ιδιαίτερη σημασία για την ερευνητική δημοσιογραφία που συχνά στήνεται στον τοίχο γιατί δήθεν δεν ψάχνει να βρει στοιχεία για ύποπτες περιπτώσεις. Στην πραγματικότητα μέχρι τώρα οι δημοσιογράφοι έχουν περιορισμένη πρόσβαση.
Οι δημοσιογράφοι που διερευνούν υποθέσεις ξεπλύματος χρήματος, διαφθοράς και οικονομικών εγκλημάτων περιλαμβάνονται ρητά στις κατηγορίες αυτών που θεωρείται ότι έχουν νόμιμο συμφέρον να εξετάζουν στοιχεία πραγματικών δικαιούχων.

Το ίδιο ισχύει για οργανώσεις που ερευνούν οικονομικά εγκλήματα, καθώς και για σχετικές δραστηριότητες της κοινωνίας των πολιτών και της ακαδημαϊκής κοινότητας.
Ένας δημοσιογράφος που ερευνά τη διαδρομή χρημάτων μέσα από εταιρείες διαφορετικών χωρών δεν γνωρίζει πάντοτε εκ των προτέρων ποια εταιρεία θα τον οδηγήσει στο πρόσωπο που αναζητεί.

Η Οδηγία αναγνωρίζει αυτή την ιδιαιτερότητα. Για τους δημοσιογράφους και τις σχετικές ερευνητικές οργανώσεις δεν απαιτείται να αποδεικνύεται κάθε φορά σύνδεση με μία συγκεκριμένη εταιρεία, όπως μπορεί να απαιτείται από άλλες κατηγορίες αιτητών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οποιοσδήποτε δηλώνει δημοσιογράφος αποκτά ανεξέλεγκτη πρόσβαση. Οφείλει να αποδείξει την ιδιότητα και τη σχετική δραστηριότητά του. Το μητρώο εξετάζει το αίτημα, μπορεί να ζητήσει πρόσθετες πληροφορίες και οφείλει να αιτιολογεί τυχόν απόρριψη του αιτήματος.

Σημαντική είναι επίσης η προστασία του ίδιου του ερευνητή. Η Οδηγία προβλέπει ότι, όταν ένας πραγματικός δικαιούχος ζητάει να πληροφορηθεί ποιος εξέτασε τα στοιχεία του, δεν πρέπει να αποκαλύπτεται η ταυτότητα δημοσιογράφων και σχετικών οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.

Υπάρχουν και εξαιρέσεις για την προστασία των πραγματικών δικαιούχων. Αν η δημοσιοποίηση στοιχείων δημιουργεί αποδεδειγμένο σοβαρό κίνδυνο απαγωγής, εκβιασμού ή βίας, μπορεί να περιοριστεί η πρόσβαση. Αντίστοιχες πρόνοιες υπάρχουν για ανηλίκους.
Οι εξαιρέσεις δεν δίνονται γενικά και αόριστα και πρέπει να εξετάζεται ξεχωριστά κάθε περίπτωση.

Έχουμε ήδη αλλάξει τη νομοθεσία

Η Κύπρος διαθέτει μητρώο πραγματικών δικαιούχων και σχετική νομοθεσία εδώ και χρόνια. Το ηλεκτρονικό μητρώο λειτουργεί υπό την Έφορο Εταιρειών, ενώ υπάρχουν και χωριστές ρυθμίσεις για άλλες μορφές ιδιοκτησίας και διαχείρισης περιουσίας.
Οι επιχειρήσεις υποχρεούνται να καταχωρίζουν τα στοιχεία των πραγματικών ιδιοκτητών τους και να τα διατηρούν ενημερωμένα.

Μάλιστα, στις 16 Σεπτεμβρίου, η Έφορος Εταιρειών υπενθύμισε ότι όλες οι υπόχρεες εταιρείες πρέπει να επιβεβαιώσουν τα σχετικά στοιχεία από την 1η Οκτωβρίου μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2026.

Υπήρξε επίσης νομοθετική αλλαγή τον περασμένο Μάρτιο.
Στις 20 Μαρτίου δημοσιεύθηκε ο νόμος 25(I)/2026, με τον οποίο τροποποιήθηκαν οι κανόνες πρόσβασης στα στοιχεία των πραγματικών δικαιούχων. Η αλλαγή προβλέπει πρόσβαση σε πρόσωπα που αποδεικνύουν νόμιμο συμφέρον και προσαρμόζει την κυπριακή νομοθεσία σε προηγούμενη απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το 2022, το ευρωπαϊκό δικαστήριο είχε κρίνει ότι η ελεύθερη πρόσβαση οποιουδήποτε πολίτη σε προσωπικά στοιχεία πραγματικών ιδιοκτητών παραβίαζε δυσανάλογα την ιδιωτική ζωή.

Ωστόσο, ο κυπριακός νόμος του Μαρτίου αφορά το άρθρο 74 της ευρωπαϊκής Οδηγίας και δεν αποτελεί από μόνος του ολοκληρωμένη εφαρμογή των τεσσάρων άρθρων για τα οποία καταγράφεται η νέα εκκρεμότητα.

Νομοσχέδιο από τον Ιούνιο

Το ενδιαφέρον είναι ότι το κυπριακό Υπουργείο Οικονομικών είχε ήδη ετοιμάσει νομοσχέδιο για τις συγκεκριμένες διατάξεις. Στις 30 Ιουνίου, δέκα ημέρες πριν από τη λήξη της ευρωπαϊκής προθεσμίας, το έθεσε σε δημόσια διαβούλευση.

Το νομοσχέδιο προέβλεπε να δοθεί στον Έφορο Εταιρειών και στις άλλες αρμόδιες αρχές η εξουσία να καθορίζουν πιο συγκεκριμένους κανόνες για την πρόσβαση στα μητρώα.
Η δημόσια διαβούλευση ολοκληρώθηκε στις 24 Ιουλίου.

Ακολούθησε, όμως, μια ενδιαφέρουσα παρέμβαση του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου, ο οποίος διαφώνησε με τον τρόπο που προτεινόταν να γίνουν οι αλλαγές.
Ο Σύλλογος υποστήριξε ότι ζητήματα που αφορούν δικαιώματα πολιτών, πρόσβαση σε προσωπικά στοιχεία και υποχρεώσεις των κρατικών αρχών πρέπει να καθορίζονται ξεκάθαρα από νόμο που θα ψηφίσει η Βουλή και όχι μόνο από οδηγίες διοικητικών υπηρεσιών.
Η διαφορά έχει σημασία, καθώς αφορά το ποιος αποφασίζει τους κανόνες και πώς ελέγχεται η εφαρμογή τους.

Στην επίσημη πλατφόρμα δημόσιας διαβούλευσης το νομοσχέδιο εξακολουθεί να εμφανίζεται ως υπό επεξεργασία.

Δεύτερη εκκρεμότητα για πληροφορίες εταιρειών

Η έρευνα στα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποκαλύπτει και μια δεύτερη υπόθεση, η οποία συνδέεται με το γενικότερο ζήτημα της διαφάνειας για τις εταιρείες.

Πρόκειται για την ευρωπαϊκή Οδηγία 2023/2864, που αφορά τη δημιουργία ενός κοινού ηλεκτρονικού σημείου πρόσβασης σε οικονομικές πληροφορίες επιχειρήσεων.
Το σύστημα ονομάζεται ESAP, από τα αρχικά των αγγλικών λέξεων European Single Access Point.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;

Σήμερα, ένας επενδυτής που θέλει να εξετάσει οικονομικές πληροφορίες εταιρειών εγκατεστημένων σε διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες μπορεί να χρειαστεί να αναζητήσει στοιχεία σε πολλές ιστοσελίδες, μητρώα και κρατικές υπηρεσίες.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δημιουργεί ένα κοινό ηλεκτρονικό σημείο, στο οποίο θα μπορούν να αναζητούνται πληροφορίες που ήδη δημοσιοποιούνται βάσει ευρωπαϊκών κανόνων, όπως οικονομικές εκθέσεις, στοιχεία για εισηγμένες επιχειρήσεις και πληροφορίες σχετικές με τις δραστηριότητές τους.

Η πρόσβαση θα είναι δωρεάν και το σύστημα θα λειτουργεί σταδιακά από τον Ιούλιο του 2027.

Το ESAP δεν είναι μητρώο πραγματικών δικαιούχων και δεν δημιουργεί γενικό δικαίωμα αποκάλυψης των φυσικών προσώπων πίσω από οποιαδήποτε εταιρεία. Αφορά κυρίως τη συγκέντρωση οικονομικών και άλλων πληροφοριών που είναι ήδη δημόσιες.
Οι δύο ευρωπαϊκές νομοθεσίες έχουν διαφορετικό περιεχόμενο, αλλά εξυπηρετούν έναν κοινό σκοπό και αυτός είναι να γίνεται ευκολότερος ο έλεγχος των επιχειρήσεων και των στοιχείων τους.

Στην περίπτωση του ESAP, η προθεσμία για τη μεταφορά των συγκεκριμένων ευρωπαϊκών αλλαγών έληξε στις 10 Ιανουαρίου.
Στην ενημέρωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις 26 Οκτωβρίου, η Κύπρος εμφανίζεται πάλι ανάμεσα σε μόλις πέντε κράτη μέλη που δεν είχαν κοινοποιήσει μέτρα. Τα υπόλοιπα τέσσερα είναι η Ελλάδα, η Εσθονία, η Γαλλία και η Ισπανία.
Και για αυτή τη νομοθεσία η Επιτροπή καταγράφει εκκρεμή διαδικασία παράβασης.

Η δεύτερη υπόθεση παρουσιάζει μια ομοιότητα με την πρώτη.

Στις 23 Ιουνίου 2025, το Υπουργείο Οικονομικών είχε θέσει σε δημόσια διαβούλευση σειρά νομοσχεδίων για την εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανόνων του ESAP.
Οι προτάσεις αφορούσαν διαφορετικούς τομείς της οικονομίας, από επενδυτικές εταιρείες και τράπεζες μέχρι τη δημοσιοποίηση οικονομικών πληροφοριών.
Η διαβούλευση ολοκληρώθηκε στις 15 Ιουλίου 2025.

Στις 23 Δεκεμβρίου 2025, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς ανακοίνωσε και δική της διαβούλευση για αλλαγές στους κανόνες που διέπουν ορισμένες επενδυτικές και διαχειριστικές εταιρείες, ώστε συγκεκριμένες πληροφορίες τους να διατίθενται μέσω του ευρωπαϊκού συστήματος.
Δηλαδή, και στη δεύτερη περίπτωση, υπήρξε νομοθετική προετοιμασία πριν από την προθεσμία.

Ωστόσο μέχρι τις 26 Οκτωβρίου δεν είχαν κοινοποιηθεί τα απαιτούμενα μέτρα.

Τι κάνουν Ελλάδα, Μάλτα, Ιρλανδία και Λουξεμβούργο

Η σύγκριση με άλλες χώρες παρουσιάζει ενδιαφέρον, κυρίως επειδή αρκετές διαθέτουν σημαντικούς τομείς χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.
Στους κανόνες πρόσβασης στα μητρώα πραγματικών δικαιούχων, η Ελλάδα και το Λουξεμβούργο βρίσκονται στην ίδια κατηγορία με την Κύπρο, χωρίς κοινοποιημένα μέτρα για τα τέσσερα άρθρα. Αντίθετα, η Μάλτα και η Ιρλανδία έχουν δηλώσει πλήρη μεταφορά.
Στη δεύτερη νομοθεσία, για το ESAP, η Ελλάδα εμφανίζεται και πάλι στην ίδια κατηγορία με την Κύπρο. Το Λουξεμβούργο έχει κοινοποιήσει μερικά μέτρα, ενώ η Μάλτα και η Ιρλανδία έχουν δηλώσει πλήρη μεταφορά.

Η διαδικασία επί παραβάσει δεν είναι καταδίκη

Στις 25 Σεπτεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι είχε αποστείλει επίσημες προειδοποιητικές επιστολές σε 18 κράτη, περιλαμβανομένης της Κύπρου, για την ελλιπή κοινοποίηση των κανόνων πρόσβασης στα μητρώα πραγματικών δικαιούχων.
Η επιστολή είναι το πρώτο στάδιο μιας διαδικασίας επί παραβάσει.

Το κράτος καλείται να δώσει εξηγήσεις και να ολοκληρώσει τις απαραίτητες ενέργειες. Αν η Επιτροπή δεν ικανοποιηθεί, μπορεί να ακολουθήσει νέα προειδοποίηση και τελικά, προσφυγή στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η αναφορά σε εκκρεμή διαδικασία δεν σημαίνει ότι η Κύπρος έχει καταδικαστεί ή ότι της έχει επιβληθεί πρόστιμο για τις συγκεκριμένες καθυστερήσεις. Επίσης, η μη κοινοποίηση μέτρων δεν αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει καθόλου σχετική νομοθεσία. Μπορεί να έχουν ψηφιστεί ορισμένες ρυθμίσεις χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία ή να εκκρεμούν επιπλέον αλλαγές.

Η Κύπρος έχει δημιουργήσει επί δεκαετίες έναν σημαντικό τομέα διεθνών επιχειρηματικών και επαγγελματικών υπηρεσιών. Χιλιάδες εταιρείες ξένων συμφερόντων την έχουν επιλέξει ως έδρα τους, χρησιμοποιώντας κυπριακές νομικές, λογιστικές και διοικητικές υπηρεσίες.
Το γεγονός αυτό αποτελεί οικονομική δραστηριότητα που δημιουργεί εισοδήματα και θέσεις εργασίας. Ταυτόχρονα, όμως, αυξάνει και την ανάγκη για σοβαρούς ελέγχους, καθώς έχει αποδειχθεί ότι πολλοί διεθνείς απατεώνες διατηρούν εταιρείες με έδρα την Κύπρο.
Οι αποκαλύψεις των Panama Papers, οι έρευνες για εταιρείες που συνδέονται με Ρώσους επιχειρηματίες και οι προσπάθειες εφαρμογής των ευρωπαϊκών κυρώσεων ανέδειξαν επανειλημμένα τη σημασία του να γνωρίζουν οι αρμόδιες αρχές ποιος βρίσκεται πραγματικά πίσω από μια εταιρεία.

Η Κύπρος έχει πραγματοποιήσει αλλαγές τα τελευταία χρόνια, τόσο στη νομοθεσία όσο και στις διαδικασίες ελέγχου, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως δεν πρέπει να προχωρήσουν και οι υπόλοιπες αλλαγές που απαιτεί η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι δύο εκκρεμότητες που καταγράφονται στα στοιχεία της 26ης Οκτωβρίου έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό. Και στις δύο περιπτώσεις υπήρξε προετοιμασία από τις κυπριακές αρχές, αλλά δεν είχε ολοκληρωθεί, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η απαιτούμενη κοινοποίηση.

Αυτό που χρειάζεται πλέον να εξηγήσει η κυβέρνηση είναι πού ακριβώς βρίσκονται τα νομοσχέδια, ποιες αλλαγές απομένουν και πότε θα ολοκληρωθούν οι διαδικασίες.
Για μια χώρα που επιδιώκει να προσελκύει σοβαρές διεθνείς επιχειρήσεις και επενδύσεις, αυτό έχει άμεση σχέση με την αξιοπιστία της. Και η αξιοπιστία κρίνεται και από το κατά πόσον οι κανόνες που η ίδια η Κύπρος έχει αποδεχθεί εφαρμόζονται στην ώρα τους.

Πηγή – Cyprus Times

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy