Με τις αποφάσεις για τις προεδρικές εκλογές του 2028 να αναμένεται να δρομολογηθούν μέσα από τις συλλογικές διαδικασίες του ΑΚΕΛ το αμέσως επόμενο διάστημα, ο
Έκθεση του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ αναδεικνύει σοβαρά θεσμικά κενά στην προστασία της κατοικίας στην ΚύπροΜεγάλο μέρος της σημερινής αγοράς ενοικίων μένει εκτός του περί Ενοικιοστασίου Νόμου, ιδιαίτερα οι νεότερες οικοδομές μετά το 1999Η κοινωνική ευαλωτότητα των νοικοκυριών δεν φαίνεται να σταθμίζεται ουσιαστικά στις διαδικασίες έξωσηςΤα επιδόματα ενοικίου σκοντάφτουν σε διαδικαστικά εμπόδια, ενώ η Κύπρος εξακολουθεί να στερείται ολοκληρωμένης στεγαστικής πολιτικής
Του Κωνσταντίνου Ζαχαρίου
Την ώρα που τα ενοίκια παραμένουν ένα από τα πιο πιεστικά προβλήματα για χιλιάδες νοικοκυριά, η έκθεση του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, Fundamental Rights Report 2025, φωτίζει μια κρίσιμη πλευρά της στεγαστικής κρίσης στην Κύπρο: την περιορισμένη και αποσπασματική προστασία των ενοικιαστών απέναντι στις εξώσεις, τις αυξήσεις ενοικίων και τον κίνδυνο απώλειας της κατοικίας τους.
Παρότι η ίδια η έκθεση διευκρινίζει ότι δεν συνιστά νομική γνωμάτευση, τα στοιχεία που καταγράφει αναδεικνύουν σοβαρά θεσμικά κενά. Σε μια περίοδο κατά την οποία η στέγη μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε δυσβάσταχτο οικονομικό βάρος, η εικόνα που προκύπτει είναι ότι η Πολιτεία εξακολουθεί να κινείται κυρίως με επιμέρους σχέδια, χωρίς ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο έγκαιρης προστασίας για όσους κινδυνεύουν να χάσουν το σπίτι τους.
Η βασική νομοθετική προστασία για τους ενοικιαστές στην Κύπρο προκύπτει από τον περί Ενοικιοστασίου Νόμο, ο οποίος ισχύει από το 1983. Ωστόσο, όπως επισημαίνεται, η προστασία αυτή αφορά μόνο ακίνητα που ανεγέρθηκαν μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1999 και βρίσκονται σε περιοχές που έχουν χαρακτηριστεί ως ελεγχόμενες με διάταγμα του Υπουργικού Συμβουλίου. Αυτό σημαίνει ότι μεγάλο μέρος της σημερινής αγοράς ενοικίων, ιδιαίτερα σε νεότερες οικοδομές, μένει εκτός της ειδικής προστασίας του νόμου.
Το όριο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σήμερα, καθώς πολλοί ενοικιαστές κατοικούν σε ακίνητα που ανεγέρθηκαν μετά το 1999. Οι άνθρωποι αυτοί δεν απολαμβάνουν την ίδια προστασία έναντι εξώσεων ή υπερβολικών αυξήσεων ενοικίου, γεγονός που δημιουργεί εμφανές κενό σε βάρος νοικοκυριών που ήδη πιέζονται από το υψηλό κόστος διαβίωσης.
Για να επωφεληθεί κάποιος από την προστασία του νόμου πρέπει να θεωρείται «θέσμιος ενοικιαστής». Αυτό ισχύει όταν κατέχει το ακίνητο στη βάση προφορικής συμφωνίας ή όταν η αρχική σύμβαση έχει λήξει, αλλά ο ενοικιαστής συνεχίζει να παραμένει στο ακίνητο. Για όσους εμπίπτουν σε αυτό το καθεστώς, ο νόμος παρέχει προστασία από υπερβολικές αυξήσεις, καθώς ενοικιαστές και ιδιοκτήτες μπορούν να προσφύγουν στο Δικαστήριο Ελέγχου Ενοικιάσεων για τον καθορισμό δίκαιου ενοικίου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που καταγράφονται, δεν μπορεί να επιβληθεί αύξηση πριν περάσουν δύο χρόνια από την έναρξη κατοχής του ακινήτου ή από την τελευταία αύξηση. Το δικαστήριο δεν μπορεί να εγκρίνει αύξηση άνω του 14%, ενώ για την περίοδο από τις 22 Απριλίου 2025 μέχρι τις 21 Απριλίου 2027 η μέγιστη επιτρεπόμενη αύξηση για ακίνητα που καλύπτονται από τον νόμο ορίστηκε στο 6%. Πρόκειται, όμως, για προστασία υπαρκτή αλλά περιορισμένη, ακριβώς επειδή δεν καλύπτει όλους τους ενοικιαστές.
Η έκθεση καταγράφει επίσης τις περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να εκδοθεί διάταγμα έξωσης εναντίον θέσμιου ενοικιαστή, όπως η μη καταβολή ενοικίων παρά την επίδοση ειδοποιήσεων, η παράνομη ή ανήθικη χρήση του ακινήτου, η σοβαρή φθορά, η υπενοικίαση χωρίς συγκατάθεση, η ανάγκη ιδιοκατοίκησης από τον ιδιοκτήτη ή συγγενικά του πρόσωπα, καθώς και η πρόθεση κατεδάφισης ή ουσιαστικής ανακαίνισης.
Το πιο ανησυχητικό, ωστόσο, είναι ότι ο νόμος δεν προβλέπει αποζημίωση για εξώσεις από κατοικίες. Παράλληλα, από τις δικαστικές αποφάσεις που καταγράφονται προκύπτει ότι τα δικαστήρια εξετάζουν κυρίως τους συμβατικούς όρους και τη συμμόρφωση του ενοικιαστή με αυτούς. Δεν εντοπίστηκε απόφαση στην οποία να λήφθηκαν υπόψη κοινωνικά χαρακτηριστικά, όπως το χαμηλό εισόδημα, η εγκυμοσύνη, η αναπηρία, η ύπαρξη παιδιών ή η προχωρημένη ηλικία.
Αυτό αποτελεί κρίσιμο κενό προστασίας. Η στεγαστική ευαλωτότητα δεν φαίνεται να ενσωματώνεται ουσιαστικά στη διαδικασία εξέτασης μιας έξωσης. Με άλλα λόγια, το σύστημα αντιμετωπίζει, σε μεγάλο βαθμό, την έξωση ως ζήτημα συμβατικής συμμόρφωσης, χωρίς επαρκή στάθμιση των κοινωνικών συνεπειών που μπορεί να έχει για ένα νοικοκυριό.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και σε απόφαση του Εφετειού της 31ης Οκτωβρίου 2025, η οποία, σύμφωνα με την έκθεση, ενισχύει σημαντικά τη θέση των ιδιοκτητών. Με την απόφαση κρίθηκε, για πρώτη φορά, ότι ενοικιαστής που παραμένει στο ακίνητο μετά τον τερματισμό της μίσθωσης και χωρίς τη συγκατάθεση του ιδιοκτήτη μπορεί να είναι ένοχος ποινικού αδικήματος. Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί σοβαρές ανησυχίες για πιθανή αξιοποίηση της ποινικής διαδικασίας ως μέσου πίεσης σε διαφορές που αφορούν ενοικιαστήρια συμβόλαια.
Η έκθεση αναφέρεται και στα επιδόματα ενοικίου, τα οποία θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως δίχτυ προστασίας για ευάλωτα νοικοκυριά. Ωστόσο, η πρόσβαση δεν είναι πάντα πρακτικά εφικτή, αφού για την υποβολή αίτησης απαιτούνται, μεταξύ άλλων, ενοικιαστήριο συμβόλαιο και πιστοποιητικό IBAN του ιδιοκτήτη. Αν ο ιδιοκτήτης αρνηθεί να προσκομίσει τα αναγκαία έγγραφα, το επίδομα δεν καταβάλλεται. Έτσι, μια πρόνοια που έχει στόχο να στηρίξει ευάλωτους ενοικιαστές μπορεί, στην πράξη, να μπλοκαριστεί από διαδικαστικά εμπόδια που δεν ελέγχει ο ίδιος ο ενοικιαστής.
Ακόμη δυσκολότερη είναι η κατάσταση για αιτητές ασύλου, οι οποίοι δεν δικαιούνται Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, ενώ η πρόσβαση σε στεγαστική στήριξη παραμένει ιδιαίτερα δύσκολη λόγω των εγγράφων που απαιτούνται από τους ιδιοκτήτες. Η έκθεση σημειώνει επίσης ότι δεν υπάρχει, στην πράξη, αποτελεσματική προστασία απέναντι σε καταχρηστικές πρακτικές, όπως η διακοπή νερού ή ηλεκτρισμού χωρίς δικαστικό διάταγμα.
Το συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι η Κύπρος διαθέτει επιμέρους στεγαστικά σχέδια, αλλά όχι ένα συνεκτικό και δικαιωματικά προσανατολισμένο σύστημα προστασίας της κατοικίας. Η απουσία εξειδικευμένου φορέα για την πρόληψη της αστεγίας και την παρακολούθηση των εξώσεων, η έλλειψη στοιχείων για πραγματικές εξώσεις, η περιορισμένη κάλυψη του περί Ενοικιοστασίου Νόμου και τα εμπόδια πρόσβασης στα επιδόματα συνθέτουν μια εικόνα που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Χιλιάδες ενοικιαστές έρμαιο της εκμετάλλευσης, χωρίς δίχτυ προστασίας απέναντι στις εξώσεις 4
Read More
