Χρυσά τα κρατικά ταμεία από τις ψηλές φορολογίες και την ακρίβεια την ώρα που οι πολίτες δεν βγάζουν το μήνα

Φορολογία και πληθωρισμός ανεβάζουν τα κρατικά έσοδα όπως αναδείχθηκε την Πέμπτη στην Επιτροπή Ελέγχου της Βουλής, κατά την παρουσίαση της Δημοσιονομικής Έκθεσης και του απολογισμού του κρατικού μισθολογίου για το 2025, από τον Γενικό Λογιστή της Δημοκρατίας Ανδρέα Αντωνιάδη. Αναδείχθηκε επίσης υστέρηση στην υλοποίηση αναπτυξιακών έργων, καθώς και η διαχείριση των εσόδων από τη δημοπράτηση δικαιωμάτων εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου, και η αύξηση των ανελαστικών δαπανών λόγω ΑΤΑ.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, τα συνολικά έσοδα του κρατικού προϋπολογισμού ανήλθαν το 2025 στα €10,05 δισ., έναντι €9,57 δισ. το 2024, ενώ οι συνολικές δαπάνες διαμορφώθηκαν στα €10,15 δισ., έναντι €9,89 δισ. το προηγούμενο έτος. Το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού, πριν από τις καθαρές ροές λόγω δανεισμού, περιορίστηκε στα €100 εκατ., από €320 εκατ. το 2024. Κατά την συζήτηση ο Γενικός Λογιστής εξήγησε ότι η αύξηση των εσόδων προήλθε κυρίως από τη φορολογία, σημειώνοντας ότι οι αυξημένες εισπράξεις από τον ΦΠΑ συνδέονται τόσο με την αύξηση του όγκου κατανάλωσης όσο και με την άνοδο των τιμών. Όπως εξήγησε, μεγαλύτερο μέρος της αύξησης των εσόδων το 2025 αποδίδεται στον πληθωρισμό.

Ειδικότερα, τα έσοδα από την έμμεση φορολογία αυξήθηκαν από €4,22 δισ. το 2024 σε €4,39 δισ. το 2025, ενώ τα έσοδα από την άμεση φορολογία ανήλθαν σε €4,21 δισ., έναντι €3,83 δισ. το προηγούμενο έτος. Σημείωσε ότι από τα καθυστερημένα έσοδα, το 31% αφορά φόρο εισοδήματος, το 15% αντιμισθία αποσπασμένου νοσηλευτικού προσωπικού, το 12% ΦΠΑ και το 10% έκτακτη εισφορά για την άμυνα.

Αναφερόμενος στις οφειλές που συνδέονται με το Υπουργείο Υγείας, ο Γενικός Λογιστής σημείωσε ότι ο ΟΚΥπΥ οφείλει στο κράτος περίπου €1 δισ., ποσό που αφορά σε μεγάλο βαθμό το νοσηλευτικό προσωπικό. 

Λείπουν τα ώριμα έργα

————–

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην υλοποίηση του αναπτυξιακού προϋπολογισμού, με τον Γενικό Λογιστή να επισημαίνει ότι, παρά την αύξηση των αναπτυξιακών δαπανών το 2025 σε επίπεδα ρεκόρ, εξακολουθούν να καταγράφονται καθυστερήσεις στην προώθηση σημαντικών έργων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Δημοσιονομικής Έκθεσης, το ποσοστό υλοποίησης του αναπτυξιακού προϋπολογισμού ανήλθε το 2025 στο 81%, έναντι 69% το 2024. Ωστόσο, τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες της υλοποίησης αποδίδονται στη μείωση του αρχικού προϋπολογισμού κατά €67,1 εκατ. Οι πραγματικές αναπτυξιακές δαπάνες ανήλθαν το 2025 σε €1,19 δισ., έναντι €1,02 δισ. το 2024, ενώ η αναλογία τους επί του συνόλου των κρατικών δαπανών διαμορφώθηκε στο 13%.

Ο Γενικός Λογιστής ανέφερε ότι τα επόμενα χρόνια προβλέπεται μείωση των αναπτυξιακών δαπανών, εξηγώντας ότι αυτό οφείλεται στην έλλειψη ώριμων έργων.

Αναφερόμενος στις αποκλίσεις, σημείωσε ότι οι αναπτυξιακές δαπάνες παρουσιάζουν χαμηλότερα ποσοστά υλοποίησης σε σχέση με τις τακτικές, οι οποίες είναι σε μεγάλο βαθμό ανελαστικές, ενώ σημείωσε ότι ορισμένα έργα δεν προχωρούν σύμφωνα με τον αρχικό προγραμματισμό.

Ενδεικτικά, σύμφωνα με την παρουσίαση, μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2025 το ποσοστό υλοποίησης του Νέου Κυπριακού Μουσείου βρισκόταν στο 36%, του σχεδίου «ΚτίΖΩ» στο 6%, του δρόμου Πάφου–Πόλης Χρυσοχούς στο 26% και του αυτοκινητόδρομου Αστρομερίτη–Ευρύχου στο 77%.

Αντίθετα, μηδενική υλοποίηση καταγραφόταν, με βάση τις δαπάνες που είχαν πραγματοποιηθεί μέχρι το τέλος του 2025, για το τμήμα Δένεια–Ακάκι–Αστρομερίτης, την ανέγερση του Δικαστικού Μεγάρου Λευκωσίας και την ανέγερση νέου κτηρίου των Κεντρικών Φυλακών.

Σύμφωνα με τα επικαιροποιημένα στοιχεία μέχρι τις 30 Ιουνίου 2026, η υλοποίηση του Νέου Κυπριακού Μουσείου αυξήθηκε στο 42%, του σχεδίου «ΚτίΖΩ» στο 8% και του αυτοκινητόδρομου Αστρομερίτη–Ευρύχου στο 96%.

Σε σχέση με τις αποκλίσεις στα έσοδα έναντι του προϋπολογισμού, ο Γενικός Λογιστής αναφέρθηκε και στις καθυστερήσεις στην υλοποίηση του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, οι οποίες επηρέασαν τις εισροές από ευρωπαϊκά ταμεία.

Ερωτήματα για τη διαχείριση των εσόδων από τους ρύπους

———————

Το ζήτημα της διαχείρισης των εσόδων από τη δημοπράτηση δικαιωμάτων εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου τέθηκε επίσης κατά τη συνεδρία, με βουλευτές να εκφράζουν ανησυχία για τον τρόπο αξιοποίησης των σχετικών ποσών.

Σύμφωνα με τη Δημοσιονομική Έκθεση, τα καθαρά ετήσια έσοδα της Κυπριακής Δημοκρατίας από τη δημοπράτηση δικαιωμάτων εκπομπής ανήλθαν το 2025 στα €109,9 εκατ., έναντι €94,67 εκατ. το 2024 και €112,7 εκατ. το 2023.

Τα έσοδα αυτά, βάσει της σχετικής νομοθεσίας, αξιοποιούνται για τη χρηματοδότηση δράσεων μείωσης των εκπομπών και προστασίας του περιβάλλοντος. Για το 2025, τα στοιχεία των χρηματοδοτηθεισών δράσεων δεν ήταν ακόμη διαθέσιμα.

Από την πλευρά του γραφείου Εφόρου Εσωτερικού Ελέγχου έγινε αναφορά στην ανάγκη ενός δυνατού συστήματος εσωτερικού ελέγχου σημειώνοντας ότι πληρώνονται πολλά χρήματα σε μηχανογραφικά συστήματα. Τέθηκε επίσης ζήτημα σχετικά με τα ποσά που καταβάλλονται για τους ρύπους, αναφερόμενος σε €100 εκατ. και σε ποσό €215 εκατ. που συνδέεται με την ΑΗΚ, επισημαίνοντας διαφορά €115 εκατ.

Μείωση δημόσιου χρέους και δανεισμός

————–

Όπως ανέφερε ο Γενικός Λογιστής, συνεχίστηκε η μείωση του δημόσιου χρέους με την αναλογία του προς το ΑΕΠ να μειώνεται από 62,7% στο τέλος του 2024 σε 52,3% στο τέλος του 2025 και σε 49,8% στις 30 Σεπτεμβρίου 2026. Το δημόσιο χρέος στις 30 Σεπτεμβρίου 2026 ανερχόταν σε €18,49 δισ. Κατά τη συζήτηση τέθηκε και το ζήτημα του εσωτερικού δανεισμού από κρατικά ταμεία, με τον Γενικό Λογιστή να διευκρινίζει ότι τα συγκεκριμένα ποσά δεν περιλαμβάνονται στο παρουσιαζόμενο ύψος του δημόσιου χρέους.

Σε σχέση με τις μισθολογικές δαπάνες, ο Γενικός Λογιστής ανέφερε ότι καταγράφεται σημαντική αύξηση τα τελευταία χρόνια, η οποία συνδέεται, μεταξύ άλλων, με τις μισθολογικές αναπροσαρμογές και την επαναφορά της ΑΤΑ στο 100%.

Όπως εξήγησε, από το 2022 η μέση ετήσια αύξηση των μισθολογικών δαπανών ανέρχεται σε περίπου 7% σε ονομαστικούς όρους και 4% σε πραγματικούς όρους. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρουσίασε, από το 2022 μέχρι το 2029 η συνολική αύξηση των μισθολογικών δαπανών αναμένεται να φθάσει το 60% σε ονομαστικούς όρους και το 32% σε πραγματικούς. Στην παρουσίαση καταγράφεται ότι οι μισθολογικές δαπάνες ανήλθαν το 2025 σε €2,93 δισ., έναντι €2,77 δισ. το 2024.

Σημειώνεται ότι απαντώντας σε παρατηρήσεις βουλευτών ο Γενικός Λογιστής εξήγησε ότι οι τακτικές δαπάνες είναι σε μεγάλο βαθμό ανελαστικές, ενώ οι αναπτυξιακές παρουσιάζουν μεγαλύτερες αποκλίσεις λόγω καθυστερήσεων στην υλοποίηση έργων.

Σε σχέση με το έλλειμμα των €100 εκατ., σημείωσε ότι ο κρατικός προϋπολογισμός είναι σχεδόν ισοσκελισμένος, ενώ διευκρίνισε ότι τα πλεονάσματα της Γενικής Κυβέρνησης συνδέονται και με το πλεόνασμα του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Εκκρεμούν δαπάνες για αφθώδη και πυρόπληκτους

————————

Σε σχέση με τις δαπάνες του κράτους για στήριξη των πληγέντων κτηνοτρόφων από τον Αφθώδη Πυρετό, αναφέρθηκε ότι από τον συνολικό προϋπολογισμό των 45,7 εκατ. οι δαπάνες μέχρι τις 30 Ιουνίου 2026 ανήλθαν στα 23,35 εκατ. ενώ το συνολικό ποσοστό υλοποίησης ανέρχεται στο 37%, με μηδενικές δαπάνες σε σχέση με το σχέδιο κρατικής ενίσχυσης για τους πληγέντες που θα επαναδραστηριοποιηθούν και σε σχέση με την καταβολή οικονομικής βοήθειας για ενίσχυση των κτηνοτρόφων λόγω απώλειας βόσκησης των ζώων.

Σε σχέση με τις δαπάνες του κράτους για στήριξη των πυρόπληκτων της ορεινής περιοχής Λεμεσού ανέφερε ότι από τον συνολικό προϋπολογισμό των 56,1 εκατ., οι δαπάνες μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2025 ανήλθαν στα 17,4 εκατ. και οι δαπάνες μέχρι τις 30 Ιουνίου του 2026 ανήλθαν στα 23,2 εκατ., ή ποσοστό 41%. Διαφάνηκε επίσης ότι οι γενικές υπηρεσίες απορροφούν το 43% των δαπανών, και ακολουθούν η εκπαίδευση με 14% και η Υγεία με 11%.

Αντιδράσεις βουλευτών

————–

Κατά τη συζήτηση, ο βουλευτής του ΔΗΣΥ Γιώργος Παμπορίδης επέκρινε έντονα τη διαχείριση των εσόδων από τους ρύπους, χαρακτηρίζοντας την εικόνα «χαώδη και επικίνδυνη», ενώ υποστήριξε ότι ούτε το 10% των σχετικών ποσών ανταποκρίνεται στον σκοπό που προβλέπει η κείμενη νομοθεσία και ότι, αντί τα περίπου €100 εκατ. να επανεπενδύονται, ακολουθούνται πρακτικές διαχείρισης που, κατά την εκτίμησή του, παραπέμπουν σε κατασπατάληση ποσών. 

Ο βουλευτής του ΔΗΣΥ Νίκος Γεωργίου ζήτησε διευκρινίσεις κατά πόσον στο δημόσιο χρέος περιλαμβάνεται και ο εσωτερικός δανεισμός, ενώ ο βουλευτής ΔΗΚΟ Χρύσανθος Σαββίδης αναφέρθηκε στις ελλείψεις προσωπικού που επικαλούνται τα Υπουργεία και στις δαπάνες για μηχανογραφικά συστήματα, σημειώνοντας ότι, παρά τα ποσά που διατίθενται, εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα.

Ο βουλευτής του ΑΚΕΛ Χρίστος Χριστοφίδης ανέφερε ότι το βασικό συμπέρασμα από τη Δημοσιονομική Έκθεση είναι η σημαντική αύξηση των κρατικών εσόδων λόγω της ανόδου των τιμών και της έμμεσης φορολογίας. Υποστήριξε ότι τα στοιχεία αποτελούν ακόμη μία ένδειξη των δυνατοτήτων του κράτους για ενίσχυση της κοινωνικής στήριξης, σημειώνοντας ότι μόνο από τον ΦΠΑ εισπράχθηκαν €3,16 δισ., ενώ αυξήθηκαν και τα έσοδα από τη φορολόγηση φυσικών προσώπων και επιχειρήσεων.

Ανέφερε ακόμη ότι, παρόλο που οι συνολικές κοινωνικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά €99 εκατ., η αύξηση προήλθε κυρίως από τις δαπάνες για την υγεία, ενώ καταγράφηκε μείωση στις δαπάνες κοινωνικής πρόνοιας και στο Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα.

Ο βουλευτής του ΕΛΑΜ Πόλυς Ανωγυριάτης ανέφερε ότι αποτελεί θετικό στοιχείο το γεγονός ότι το δημοσιονομικό έλλειμμα διατηρείται σε χαμηλό επίπεδο.

Ο βουλευτής της Άμεσης Δημοκρατίας Δημήτρης Μπάρος ζήτησε απαντήσεις για την διαφορά των 100 εκατομμυρίων σε έσοδα και τις δαπάνες του προϋπολογισμού και τους λόγους αύξησης των δαπανών.

Εξάλλου σε δηλώσεις μετά το τέλος της συνεδρίας, ο βουλευτής του ΑΚΕΛ Χρίστος Χριστοφίδης ανέφερε ότι «ενώ τα έσοδα της Κυβέρνησης αυξάνονται κατακόρυφα λόγω της ακρίβειας» και ιδιαίτερα των έμμεσων φόρων, «λεφτά δεν επιστρέφονται στους πολίτες» για στήριξη της μεσαίας τάξης και των λαϊκών στρωμάτων.

Σημείωσε ότι τα φορολογικά έσοδα ανήλθαν το 2025 στα €8,6 δισ., αυξημένα κατά €538 εκατ., αποτελώντας το 86% των κρατικών εσόδων, ενώ μόνο από τον ΦΠΑ εισπράχθηκαν €3,16 δισ. Ανέφερε επίσης ότι, παρά την αύξηση των κοινωνικών δαπανών κατά €99 εκατ., οι δαπάνες κοινωνικής πρόνοιας μειώθηκαν κατά €23,5 εκατ., ενώ €114 εκατ. εγκεκριμένων κοινωνικών κονδυλίων έμειναν αναξιοποίητα.

Σε σχέση με τις αναπτυξιακές δαπάνες, ανέφερε ότι παρέμειναν αναξιοποίητα περίπου €289 εκατ., ενώ η απορρόφηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων περιορίστηκε στο 52%. Υποστήριξε ότι οι αυξημένες οικονομικές δυνατότητες του κράτους δεν συνοδεύονται από αντίστοιχη ενίσχυση της κοινωνικής και αναπτυξιακής πολιτικής.

Από την πλευρά του, ο Αναπληρωτής Πρόεδρος της Επιτροπής, βουλευτής ΔΗΚΟ, Χρύσανθος Σαββίδης αναφέρθηκε στη μείωση του δημόσιου χρέους στο 50% και έκανε λόγο για «νούσιμη οικονομική διαχείριση», η οποία επιτρέπει στην κυβέρνηση να λαμβάνει στοχευμένα μέτρα στήριξης όταν χρειάζεται.

Παράλληλα, ανέδειξε το χαμηλό ποσοστό υλοποίησης των αναπτυξιακών έργων, επισημαίνοντας ότι το υφιστάμενο πλαίσιο δημοσίων συμβάσεων είναι προβληματικό. Εισηγήθηκε τη δημιουργία εξειδικευμένης τεχνικής υπηρεσίας, σημειώνοντας ότι η υποστελέχωση και η έλλειψη τεχνογνωσίας στα Υπουργεία οδηγούν σε προβλήματα κατά την υλοποίηση των έργων. Εξέφρασε επίσης προβληματισμό για τη δυσαναλογία μεταξύ των δαπανών για την παιδεία και των μαθησιακών αποτελεσμάτων.

Ο Επικεφαλής του Κινήματος ΑΛΜΑ Οδυσσέας Μιχαηλίδης υποστήριξε ότι τα ελλείμματα του κρατικού προϋπολογισμού καλύπτονται μέσω των πλεονασμάτων του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Αναφέρθηκε επίσης στη ραγδαία αύξηση του κρατικού μισθολογίου, την οποία χαρακτήρισε δυσανάλογη σε σχέση με την αύξηση των μισθών στον ιδιωτικό τομέα, στην οφειλή περίπου €1 δισ. προς το κράτος και στις συνεχείς αστοχίες στην υλοποίηση αναπτυξιακών έργων.

Πηγή – Διάλογος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy