Φράνκο Ντέλλε Ντόνε: «Ο Τραμπ και ο Μπολσονάρου δεν κατάφεραν να προσελκύσουν ψηφοφόρους πέρα από τον σκληρό πυρήνα τους»

«Εμπιστευτήκαμε υπερβολικά τους δημοκρατικούς θεσμούς και υποτιμήσαμε την ακροδεξιά», επισημαίνει ο Φράνκο Ντέλλε Ντόνε, ειδικός σε θέματα αυταρχισμού και ακροδεξιάς.

— Φαίνεται ότι τώρα, ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών, ο Τραμπ έχει μετατραπεί σε βαρίδι παρά σε πλεονέκτημα για τους δικούς του. Εν τω μεταξύ, ο μπολσοναρισμός πνέει τα λοίσθια. Πώς ερμηνεύετε αυτή την κρίσιμη στιγμή για δύο κινήματα-κλειδιά της αντιδραστικής διεθνούς;

Το ζήτημα με τον Τραμπ και τον Μπολσονάρου σχετίζεται με ένα πρόβλημα που εμφάνισαν αυτές οι δύο συγκεκριμένες περιπτώσεις, το οποίο τους εμπόδισε να ενεργοποιήσουν μια δυναμική χαρακτηριστική αυτού του τύπου κομμάτων: τη κινητοποίηση μιας «περιφέρειας» ψηφοφόρων που περιβάλλει τον πιο πεπεισμένο πυρήνα.
Αυτή η περιφέρεια, αποτελούμενη από διαφορετικές ομάδες ψηφοφόρων, αποφασίζει να υποστηρίξει τον ριζοσπάστη ηγέτη για ποικίλους λόγους. Δεν πρόκειται απαραίτητα για ανθρώπους αφοσιωμένους σε αυτή την ιδεολογία, αλλά για άτομα που νιώθουν την ανάγκη να εκφράσουν την πολιτική τους αγανάκτηση μέσω αυτής της ψήφου. Για παράδειγμα, άνθρωποι που αισθάνονται ότι το κράτος πρόνοιας δεν τους προστατεύει πλέον· μια άλλη ομάδα με ενδιαφέροντα κυρίως κοινωνικού/πολιτισμικού χαρακτήρα, εναντίον του φεμινισμού ή της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, που στο παρελθόν ψήφιζε τη δεξιά· άλλοι, πιο κοντά σε μια φιλελεύθερη οπτική, που επιζητούν λιγότερη κρατική παρέμβαση… Όλος αυτός ο αστερισμός ομάδων επιτρέπει σε αυτά τα κινήματα να φτάσουν το 50% συν μία ψήφο. Αυτό συνέβη με τον Μπολσονάρου την πρώτη φορά, με τον Τραμπ, με την Αργεντινή…
Ο Τραμπ δεν μπόρεσε να ελέγξει τον πληθωρισμό και αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους δεν κατάφερε να προσελκύσει επαρκές κομμάτι αυτής της περιφέρειας. Στην περίπτωση του Μπολσονάρου, δεν μπόρεσε να πείσει όπως έκανε ο πατέρας του —και όχι επειδή ο κόσμος αγαπάει περισσότερο τον Λούλα, αλλά επειδή υπάρχει μια αίσθηση απόστασης από τον λόγο του. Δεν είναι τόσο το ότι κυβερνούν, κυβερνούν κακά και γι’ αυτό τιμωρούνται, όσο το ότι δεν διαθέτουν πλέον έναν ανατρεπτικό λόγο ρήξης, με αποτέλεσμα τη μείωση της ικανότητας προσέλκυσης αυτών των περιφερειακών στρωμάτων.

— Μήπως αυτή η αδυναμία συσπείρωσης θα μπορούσε να μετατραπεί σε τάση για την ακροδεξιά από εδώ και στο εξής;

Ναι, θα μπορούσε να είναι το αδύνατο σημείο της. Ωστόσο, το θέμα είναι ότι αυτή η περιφέρεια είναι ευμετάβλητη και, ως εκ τούτου, όπως πλησίασε τον Λούλα, έτσι μπορεί να απομακρυνθεί ξανά. Έχει να κάνει με μια οπτική που ξεφεύγει από τον παραδοσιακό άξονα Αριστεράς και Δεξιάς.

— Στο Ισραήλ, οι σχηματισμοί των δύο πιο ριζοσπαστικών υπουργών της κυβέρνησης διατήρησαν την υποστήριξή τους, ενώ ο Νετανιάχου, παρότι έχασε έδρες, παραμένει πρώτη δύναμη. Τι μας λέει αυτό για τη ριζοσπαστικοποίηση της ισραηλινής κοινωνίας μετά από τρία χρόνια γενοκτονίας;

Παρότι παραμένει πρώτη δύναμη, υπάρχει μια ρήξη και αρχίζουν να διαγράφονται δύο διαφορετικά μοντέλα χώρας, τα οποία ίσως σε άλλη συγκυρία να μην ήταν τόσο ξεκάθαρα. Υπάρχει επίσης η δυναμική της αμφισβήτησης και καταγγελίας για νοθεία κάθε φορά που αυτά τα κόμματα χάνουν. Αυτό λέει πολλά για τη διάβρωση της δημοκρατικής νομιμοποίησης στο Ισραήλ και σε πολλές άλλες χώρες όπου παρατηρείται το ίδιο φαινόμενο. Αυτό που πρέπει να μελετήσουμε αυτή τη στιγμή είναι αν πρόκειται για μια πορεία ριζοσπαστικοποίησης ή έντονης πόλωσης.

— Τι κοινό έχουν όλα τα πρόσωπα που εξετάζονται στο βιβλίο, από τον Σι Τζινπίνγκ μέχρι την Τζόρτζια Μελόνι, και γιατί κάνατε αυτή την επιλογή;

Το πρώτο κοινό στοιχείο είναι ότι όλοι τους διαθέτουν μια αυταρχική ρίζα ή τάση. Ανεξάρτητα από τον τρόπο με τον οποίο ανήλθαν στην εξουσία ή από το πολιτικό σύστημα, επιλέχθηκαν ακριβώς επειδή φέρουν αυτό το συστατικό. Πέρα από αυτό, όμως, αναδύονται και άλλα κομβικά στοιχεία, όπως ο πραγματισμός ή η υπομονή για την οικοδόμηση της εξουσίας. Αυτό παρατηρείται ακόμη και σε όσους δεν την επιδίωκαν εξαρχής, όπως ο Μοχάμεντ ΣΤ΄ του Μαρόκου, ο οποίος κατάφερε να τη διαμορφώσει με τέτοιον τρόπο ώστε να γίνει ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους της Αφρικής και να στήσει τη βασιλεία κατ’ εικόνα και ομοίωσή του.
Ένα τρίτο σημαντικό στοιχείο είναι ότι όλοι τους έχουν «πατρικά τραύματα» (daddy issues), δηλαδή κάποιο ζήτημα με τον πατέρα ή την οικογένειά τους, το οποίο καταλήγει να επηρεάζει τις μετέπειτα αποφάσεις τους. Ο Μιλέι έχει μια πολύ περίπλοκη σχέση με τους γονείς του· η Μελόνι εγκαταλείφθηκε από τον κομμουνιστή πατέρα της και στα 15 της προσχώρησε στο [νεοφασιστικό] Ιταλικό Κοινωνικό Κίνημα, σε μια βαθιά κομμουνιστική εργατική συνοικία· ο Τραμπ είχε έναν πατέρα που απαιτούσε από εκείνον να είναι ο καλύτερος και τον αποκαλούσε «ηλίθιο»…· ο πατέρας του Μοχάμεντ ΣΤ΄ έλεγε ότι ο γιος του ήταν «χρωμοσωμικό λάθος»… Και έτσι η αλυσίδα συνεχίζεται, ένας προς έναν.

— Πολλοί από τους ηγέτες της ακροδεξιάς φτάνουν στην εξουσία μέσω δημοκρατικών μηχανισμών, παρότι στη συνέχεια υπονομεύουν τους ίδιους αυτούς μηχανισμούς. Πού έχει αποτύχει η δημοκρατία, ώστε να μην μπορεί να αποτρέψει τη φθορά της από τα μέσα;

Εδώ και καιρό βλέπουμε τη δημοκρατία ως ένα εργαλείο που οφείλει να λύνει τα προβλήματα της καθημερινότητάς μας και σταδιακά πάψαμε να την αντιλαμβανόμαστε ως ένα σύστημα αξιών που εγγυάται ορισμένα δικαιώματα και ελευθερίες, ώστε να μπορούμε να ζούμε τη ζωή που επιθυμούμε — τουλάχιστον στις φιλελεύθερες δημοκρατίες.
Εκεί απέτυχαν, πρώτα απ’ όλα, οι υπόλοιπες πολιτικές δυνάμεις, από όλο το φάσμα, οι οποίες δεν μπόρεσαν να υπερασπιστούν την άποψη ότι πρέπει να διατηρήσουμε το status quo, ώστε να συνεχίσουμε να θεωρούμε τη δημοκρατία ό,τι καλύτερο διαθέτουμε. Υπάρχει μια δυσαρέσκεια, μια αίσθηση αθετημένης υπόσχεσης και διαψευσμένων προσδοκιών — όπως η ιδέα ότι, αν εργάζεσαι και προσπαθείς, θα μπορέσεις να αγοράσεις ένα σπίτι. Αυτή η αδικία μετατρέπεται σε πολιτικό κεφάλαιο, το οποίο, με τη σειρά τους, τα κόμματα αυτά μετατρέπουν σε διεκδίκηση και σε μέρος της πολιτικής τους υπόσχεσης.
Όπως έχει αναλύσει η Άρλι Ράσελ Χόσχαϊλντ, οι άνθρωποι νιώθουν ότι βρίσκονται σε μια ουρά που υποτίθεται ότι οδηγεί στο αμερικανικό όνειρο. Όμως η ουρά αυτή είναι στατική, δεν προχωρά. Παρότι κάνεις τα πάντα για να προχωρήσει και συμπεριφέρεσαι σωστά, δεν λαμβάνεις αυτό που σου αξίζει. Σύντομα αρχίζεις να ακούς φωνές που ισχυρίζονται ότι η ουρά δεν κινείται επειδή υπάρχουν μετανάστες που παραβιάζουν τη σειρά, μειονότητες που παίρνουν πράγματα που δεν δικαιούνται και πολιτικοί που είναι συνένοχοι σε όλα αυτά.
Αυτό έχει συμβεί σε διάφορες στιγμές της ιστορίας και σε όλο το πολιτικό φάσμα. Η διαφορά με αυτούς τους ηγέτες είναι ότι προσφέρουν μια συγκεκριμένη ερμηνεία για το τι πρέπει να συμβεί στη συνέχεια, ώστε να αλλάξει η πορεία και να ανατραπεί η παρακμή. Η ερμηνεία αυτή βασίζεται σε μια βαθιά υπερσυντηρητική, νατιβιστική (εθνοκεντρική) και αυταρχική οπτική για το πώς πρέπει να είναι τα πράγματα. Αυταρχική με την έννοια ότι τα προβλήματα λύνονται με σιδηρά πυγμή και ότι τα κοινωνικά ζητήματα αντιμετωπίζονται αποκλειστικά ως ζητήματα ασφαλείας.
Σε αυτό προστίθεται και ένα ακόμη στοιχείο: όταν αυτά τα κόμματα ανέρχονται στην εξουσία, τρέφουμε την ψευδαίσθηση ότι υπάρχουν θεσμοί ικανοί να συγκρατήσουν ή να αναχαιτίσουν αυτή την αυταρχική προέλαση. Αυτό που είδαμε, όμως, είναι ότι, βήμα βήμα, η διολίσθηση αυτή δεν κατέστη δυνατό να ελεγχθεί. Εμπιστευτήκαμε υπερβολικά τους θεσμούς αυτούς και υποτιμήσαμε το φαινόμενο. Λέγαμε ότι επρόκειτο για τυχαία περιστατικά ή ιστορικές ανωμαλίες και ότι δεν θα συνέβαινε τίποτα, ενώ στην πραγματικότητα παρακολουθούμε σχεδόν την ίδια «ταινία» σε κάθε χώρα: άνοδος στην εξουσία, διάβρωση της δικαστικής εξουσίας, συνταγματική αναθεώρηση, έλεγχος των μέσων ενημέρωσης, διώξεις της αντιπολίτευσης και περιφρόνηση προς τους διεθνείς οργανισμούς.

— Ξεκινήσατε να μελετάτε την ακροδεξιά όταν η «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD) ήταν ακόμη νεοσύστατη και παρακολουθήσατε όλη την εξέλιξή της. Τώρα κερδίζει περιφερειακές εκλογές, ενώ στις δημοσκοπήσεις εμφανίζεται ως πρώτη εθνική δύναμη… Ποιο είναι το συμπέρασμά σας από αυτή τη δεκαετή εξελικτική πορεία;

Είμαι μάρτυρας της δημιουργίας ενός «τέρατος». Όλα ξεκίνησαν ως ένα είδος αναγκαίου ή μικρότερου κακού. Η Γερμανία ήταν από τις λίγες χώρες που δεν διέθεταν ευρωσκεπτικιστικό κόμμα, αλλά αυτό άλλαξε όταν άρχισε να αναδύεται ένα στρώμα δυσαρεστημένο με τις πολιτικές διάσωσης των τραπεζών και του ευρωπαϊκού Νότου επί Μέρκελ. Τότε άρχισα να παρατηρώ εκφράσεις που ως εκείνη τη στιγμή δεν ταίριαζαν στην πολιτική κανονικότητα της Γερμανίας, όπως η ιδέα της «εκρίζωσης των κακών στοιχείων». Πρόκειται για διατύπωση που χρησιμοποιούσαν οι ναζί για την εξόντωση των Εβραίων από τη γερμανική κοινωνία.
Αντίστοιχα με το αφήγημα της «ουράς» στις ΗΠΑ, στους πολίτες της ανατολικής Γερμανίας είχε λεχθεί ότι θα γίνονταν ισότιμοι με εκείνους της δυτικής. Η προσδοκία αυτή διαψεύστηκε και κύκλοι της ακροδεξιάς την εκμεταλλεύτηκαν. Η Γερμανία και η ιστορία της AfD συμπυκνώνουν την εξέλιξη της ακροδεξιάς τα τελευταία χρόνια σε διάφορα μέρη του κόσμου.
Η AfD έκανε κάτι που δεν είχε κάνει κανείς άλλος: είπε στους πολίτες της ανατολικής Γερμανίας ότι όσα υφίστανται είναι άδικα και ότι εκείνη θα ολοκληρώσει τη διαδικασία της επανένωσης. Και τα τρία, τέσσερα ή πέντε τελευταία βήματα που απομένουν συμπίπτουν με τις δικές της ιδέες: ένα ενωμένο έθνος, ένα καθαρό γερμανικό έθνος, χωρίς μετανάστευση κ.ο.κ. Κατάφεραν να «κουμπώσουν» την ακροδεξιά ιδεολογία πάνω στον λαϊκιστικό λόγο, ώστε να φαίνεται θεμιτή και λογική.
Η πορεία αυτή ξεκινά το 2014, όταν η AfD συγκεντρώνει 10% στις περιφερειακές εκλογές. Στη γερμανική πολιτική σκηνή κανείς δεν αντιδρά, θεωρώντας ότι πρόκειται για παροδικό φαινόμενο που θα ξεπεραστεί. Τρία χρόνια αργότερα, το 2017, εισέρχονται στην Μπούντεσταγκ. Έπειτα ακολουθεί μια διαδικασία ριζοσπαστικοποίησης, η οποία κορυφώνεται όταν ο Μπγιόρν Χέκε (Björn Höcke), ηγέτης του κόμματος στη Θουριγγία, καταλαμβάνει την εξουσία σε συνέδριο του κόμματος ακριβώς 100 χρόνια μετά το πρώτο συνέδριο των ναζί, δίνοντας μια ομιλία στην οποία δηλώνει: «Αυτή είναι η AfD που ήθελα».

— Τι μας δείχνει η άνοδος φυσιογνωμιών όπως η Λεπέν, η Μελόνι ή η Άλις Βάιντελ (Alice Weidel) για το νέο πρόσωπο της ακροδεξιάς «επιδημίας»;

Η Μελόνι και η Λεπέν είναι εκπρόσωποι ενός «φεμινοεθνικισμού» (femonationalism), που εργαλειοποιεί στοιχεία του φεμινισμού αναμειγνύοντάς τα με την ισλαμοφοβία. Η περίπτωση της Βάιντελ πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα: όχι μόνο είναι γυναίκα, αλλά είναι και ομοφυλόφιλη, παντρεμένη με μια αλλοδαπή από τη Σρι Λάνκα, ζουν στην Ελβετία και έχουν παιδιά. Όταν την ρωτούν σχετικά, απαντά ότι η ίδια υποστηρίζει την παραδοσιακή οικογένεια, αλλά η δική της περίπτωση αποτελεί εξαίρεση. Πρέπει να πάψουμε να αναζητούμε λογικές εξηγήσεις ή δικαιολογίες στη στάση τους. Αυτό που κάνουν είναι να εκτοξεύουν διαρκώς δηλώσεις εντυπωσιασμού (statements) για επικοινωνιακούς λόγους. Δεν τους ενδιαφέρει να εξηγήσουν τις αντιφάσεις τους.

— Παρουσιάζετε στο βιβλίο έναν αυταρχικό Μοχάμεντ ΣΤ΄, ο οποίος όμως ενσαρκώνει ένα παράδοξο: ίσως να μην του αρέσει καν να κυβερνά. Πώς πιστεύετε ότι επηρέασε την εικόνα του εντός και εκτός της χώρας το τελευταίο επεισόδιο της μεταναστευτικής κρίσης με την Ισπανία;

Το Μαρόκο γνωρίζει πολύ περισσότερα για την Ισπανία απ’ όσα γνωρίζει η Ισπανία για το Μαρόκο. Είναι πολύ δύσκολο να εκτιμηθεί και να κατανοηθεί ο αντίκτυπος που μπορεί να είχε το επεισόδιο αυτό στον πληθυσμό και στις ελίτ, διότι πρόκειται για ένα εξαιρετικά αδιαφανές καθεστώς. Η ανάλυση θα έπρεπε να γίνει μάλλον από στρατηγική σκοπιά: πώς δηλαδή ο ίδιος αξιοποιεί αυτή την αδιαφάνεια ως διαπραγματευτικό χαρτί σε συζητήσεις, διαπραγματεύσεις ή συμμαχίες. Μπορεί να διαπραγματεύεται με πολύ πιο φιλόδοξο τρόπο από έναν δημοκρατικό ηγέτη, τον οποίο παρακολουθούν πολλά μάτια ως προς το τι πράττει και αν κινείται εντός των ορίων της ηθικής.

Javier Biosca Azcoiti

EL DIARIO

Πηγή – Commonality

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy