Τέσσερις αρχαίες ελληνικές κωμωδίες που εξακολουθούν να μας κάνουν να γελάμε – Σεξ, πολιτική και οικογενειακά δράματα

Κωμωδίες που λάμπουν στους αιώνες από την κλασική Ελλάδα. Ίσως επειδή οι αρχαίες ελληνικές ιδέες είναι τόσο βαθιά ριζωμένες στον δυτικό πολιτισμό.

Η κωμωδία είναι ένα παράξενο είδος. Ακόμη και οι καλύτερες είναι άρρηκτα δεμένες με την εποχή και τον τόπο όπου γράφτηκαν. Αρκεί να προσπαθήσει κανείς να «πιάσει» όλα τα αστεία του Σαίξπηρ χωρίς να κρυφοκοιτάξει τις υποσημειώσεις. Κάποιες φορές, όμως, ένα κωμικό διαμάντι λάμπει μέσα στους αιώνες, ακόμη κι από την κλασική Ελλάδα. Ίσως επειδή οι αρχαίες ελληνικές ιδέες είναι τόσο βαθιά ριζωμένες στον δυτικό πολιτισμό. Ίσως πάλι επειδή η Αθήνα απλώς ανέδειξε μερικούς πραγματικά λαμπρούς δραματουργούς. Αυτή είναι η αφετηρία ενός άρθρου του Σκότι Χέντρικς στο αμερικανικό περιοδικό Big Think, που ξαναδιαβάζει τέσσερα έργα με μάτια σημερινού θεατή.

Οι τρεις περίοδοι της αρχαίας κωμωδίας

Η αρχαία κωμωδία καλύπτει αιώνες, γι’ αυτό οι μελετητές τη χωρίζουν σε τρεις περιόδους. Η Αρχαία Κωμωδία του 5ου αιώνα π.Χ. καταπιάνεται με κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα, με άφθονη φάρσα και υπονοούμενα. Η Μέση Κωμωδία, από το 400 έως το 320 π.Χ., στρέφεται στην παρωδία μύθων και σε στερεότυπους χαρακτήρες. Η Νέα Κωμωδία, από το 320 έως τα μέσα του 3ου αιώνα, θυμίζει τη σημερινή κωμωδία καταστάσεων και εισάγει τη δομή των πέντε πράξεων, που θα κυριαρχήσει στο ευρωπαϊκό θέατρο. Τα έργα της Μέσης Κωμωδίας έχουν σχεδόν όλα χαθεί, ενώ ελάχιστα της Νέας έχουν σωθεί. Ακόμη και από την καλύτερα σωζόμενη Αρχαία Κωμωδία, όσα έργα έχουμε είναι όλα του Αριστοφάνη.

Η απεργία από τον έρωτα που έγινε ταινία του Σπάικ Λι

Το πιο γνωστό του έργο, η «Λυσιστράτη» (411 π.Χ.), είναι μια αντιπολεμική φάρσα που ντροπιάζει τις περισσότερες κωμωδίες των τελευταίων δύο χιλιετιών. Ανέβηκε εν μέσω Πελοποννησιακού Πολέμου. Είναι ταυτόχρονα εξαιρετικά τολμηρή, εντυπωσιακά έξυπνη, τρομερά παρωχημένη και αβίαστα διαχρονική. Η Λυσιστράτη συγκαλεί τις γυναίκες των αντιμαχόμενων πόλεων. Ο πόλεμος τραβά σε μάκρος, οι άντρες πεθαίνουν σε μακρινά πεδία μάχης και οι οικογένειες διαλύονται. Παρότι οι γυναίκες δεν έχουν φωνή στη διακυβέρνηση, εκείνη προτείνει ένα ριζοσπαστικό σχέδιο: πανελλήνια απεργία από τον έρωτα. «Γυναίκες, αν θέλουμε να αναγκάσουμε τους άντρες να υποκύψουν στην Ειρήνη, πρέπει να απέχουμε από τον έρωτα… Γιατί γυρνάτε την πλάτη; Πού πάτε; Γιατί δαγκώνετε τα χείλη; Γιατί χλωμιάσατε; Γιατί κλαίτε;»

Οι γυναίκες κλείνονται στην Ακρόπολη και κρατούν όμηρο το ταμείο της πόλης. Η Λυσιστράτη τις κρατά σε εγρήγορση, υπενθυμίζοντάς τους μεταξύ άλλων ότι, αν ενδώσουν νωρίς, οι γυναίκες στα μελλοντικά έργα δεν θα παίρνουν καλούς ρόλους. Τελικά οι άντρες υποχωρούν και ακολουθεί, ας πούμε, μεγάλη γιορτή. Η ιδέα της άμεσης πολιτικής δράσης των γυναικών θα φαινόταν παράλογη στην αυστηρά πατριαρχική Αθήνα. Σήμερα, όμως, το έργο διαβάζεται ως αντιπολεμική κωμωδία με φεμινιστική αιχμή. Το ότι οι άσκοποι πόλεμοι δεν βγαίνουν ποτέ από τη μόδα σίγουρα βοηθά. Το 2015 ο Σπάικ Λι το μετέφερε στον κινηματογράφο με τίτλο «Chi-Raq», μεταφέροντας τη δράση στη Νότια Πλευρά του Σικάγου.

Τα έργα που άντεξαν στον χρόνο

Ο «Δύσκολος» του Μενάνδρου (316 π.Χ.) είναι το μόνο έργο της Νέας Κωμωδίας που σώζεται σχεδόν ολόκληρο. Ξεκινά με τον θεό Πάνα, που περιγράφει τον μονόχνωτο γείτονά του Κνήμωνα: «Ζει εδώ καιρό και δεν έχει μιλήσει με χαρά σε κανέναν. Πρώτος δεν έχει χαιρετήσει κανέναν, εκτός από μένα, τον Πάνα, κι αυτό από ανάγκη, επειδή περνά από μπροστά μου. Και είμαι σίγουρος ότι το μετανιώνει αμέσως». Ο Πάνας θέλει να ανταμείψει την ευσεβή κόρη του Κνήμωνα, κάνοντας τον πλούσιο Σώστρατο να την ερωτευτεί. Ο υπηρέτης Πυρρίας γυρίζει ξυλοκοπημένος από τον γέροντα, κι έτσι ο Σώστρατος πιάνει δουλειά στα χωράφια για να τον καλοπιάσει.

Στο μεταξύ, η οικογένειά του σπεύδει να θυσιάσει στον Πάνα μετά από ένα φοβερό όνειρο: τον γιο τους να κάνει χειρωνακτική δουλειά. Ο Κνήμων πέφτει σε πηγάδι, σώζεται και αποφασίζει να γίνει πιο φιλικός. Δίνει την ευχή του στον κατακαμένο από τον ήλιο Σώστρατο και όλα τελειώνουν με γάμους. Ανάμεσα στις πράξεις χορεύει ένας χορός μεθυσμένων λατρευτών του Πάνα, που δεν φεύγουν ποτέ από τη σκηνή. Για την εποχή του, το έργο έχει έντονη ταξική συνείδηση. Κανείς δεν παρουσιάζεται ανώτερος λόγω καταγωγής.

Ο Σωκράτης κρεμασμένος σε καλάθι

Οι «Νεφέλες» (423 π.Χ.) είναι το έργο που ο Πλάτων θεώρησε υπεύθυνο για τον θάνατο του Σωκράτη. Πρόκειται για ξεκαρδιστική σάτιρα της ψευτοδιανόησης. Ο Στρεψιάδης χρεοκοπεί εξαιτίας του γιου του, του Φειδιππίδη, ενός ενήλικα που ούτε δουλεύει ούτε σπουδάζει και σπαταλά τα χρήματα της οικογένειας στις ιπποδρομίες. Η λύση είναι το Φροντιστήριο, η σχολή όπου μαθαίνεις να κάνεις τον αδύναμο λόγο νικηφόρο.

Εκεί ο Σωκράτης μελετά γιατί βουίζουν τα κουνούπια και πώς μετριέται το πήδημα του ψύλλου. Δίνει και υλιστικές εξηγήσεις για τα φυσικά φαινόμενα: «Σκέψου πόσο δυνατά βροντάς εσύ από μια τόσο μικρή κοιλίτσα. Πώς να μην είναι λογικό αυτός ο απέραντος αέρας να βροντά τόσο δυνατά;» Ο Στρεψιάδης αποβάλλεται και τη θέση του παίρνει ο γιος. Εκείνος γλιτώνει την οικογένεια από τα χρέη, αλλά μαθαίνει επίσης να υποστηρίζει ότι τα παιδιά δικαιούνται να δέρνουν τους γονείς τους. Ο Πλάτων υποστήριξε ότι αυτή η δημοφιλής εικόνα ενός απατεώνα και άθεου Σωκράτη τον καταδίκασε στη δίκη του.

Ο Ευριπίδης μεταμφιεσμένος

Οι «Θεσμοφοριάζουσες» (411 π.Χ.) στρέφουν τα βέλη τους στους ποιητές και γκρεμίζουν τον τέταρτο τοίχο, όπως οι Συρακούσιοι συνέτριψαν τους Αθηναίους στη Σικελική Εκστρατεία. Ένας σατιρικός Ευριπίδης φοβάται την εκδίκηση των γυναικών για τα στερεότυπα των έργων του. «Σήμερα οι γυναίκες στη γιορτή θα με σκοτώσουν επειδή τις πρόσβαλα!» Ο Αγάθων, ήδη ντυμένος γυναίκα για τις ανάγκες ενός έργου του, αρνείται να κατασκοπεύσει τα Θεσμοφόρια. Φοβάται ότι οι γυναίκες θα ζηλέψουν την ομορφιά του. Έτσι στέλνουν τον ηλικιωμένο συγγενή του Ευριπίδη μεταμφιεσμένο.

Οι γυναίκες συνεδριάζουν με τους κανόνες της Εκκλησίας του Δήμου, μέχρι που ο Κλεισθένης τις προειδοποιεί για τον εισβολέα. Ο συγγενής κρατά όμηρο ένα ασκί κρασί, προς φρίκη των γλεντζούδων γυναικών, αλλά συλλαμβάνεται. Ο Ευριπίδης προσπαθεί να τον σώσει μεταμφιεσμένος σε Ηχώ, Περσέα και Μενέλαο, σε παρωδίες γνωστών σκηνών. Στο τέλος κλείνει συμφωνία με τον Χορό των γυναικών και, ντυμένος γυναίκα, ξεγελά τη φρουρά.

Πηγή – iefimerida

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy