Πώς το τουρκολιβυκό μνημόνιο έφερε Αθήνα και Κάιρο στο τραπέζι για την επέκταση της ΑΟΖ μετά από έξι χρόνια

Έξι χρόνια μετά τη συμφωνία του 2020, Αθήνα και Κάιρο ανοίγουν νέο κύκλο διαπραγματεύσεων για την επέκταση της ΑΟΖ, ως απάντηση στην επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου. Τα διπλωματικά μηνύματα και τα ανοιχτά ζητήματα.

Η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Λιβύης επιτάχυνε τις διπλωματικές κινήσεις της Αθήνας, η οποία στρέφεται στο Κάιρο επιδιώκοντας να διευρύνει τη συμφωνία οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών του 2020. Η ελληνική πλευρά επιχειρεί με αυτόν τον τρόπο να απαντήσει στις κινήσεις της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο, εξασφαλίζοντας παράλληλα ότι η Αίγυπτος παραμένει συνομιλητής της Ελλάδας για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών στην περιοχή.

Το πρώτο βήμα έγινε κατά την τηλεφωνική επικοινωνία του Έλληνα Υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, με τον Αιγύπτιο ομόλογό του, Μπαντρ Αμπντελάτι, στη διάρκεια της οποίας συμφωνήθηκε η έναρξη τεχνικών διαβουλεύσεων για την επέκταση της μερικής οριοθέτησης που είχε επιτευχθεί τον Αύγουστο του 2020. Οι δύο χώρες προτίθενται να εξετάσουν τη δυνατότητα διεύρυνσης της συμφωνίας στη βάση του Διεθνούς Δικαίου και της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, χωρίς προς το παρόν να έχει προσδιοριστεί ποιες θαλάσσιες περιοχές θα αποτελέσουν αντικείμενο των διαπραγματεύσεων.

Συγκροτούνται επιτροπές για τη διεύρυνση της συμφωνίας

Σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες, το επόμενο διάστημα αναμένεται να συγκροτηθούν οι αρμόδιες επιτροπές των δύο χωρών, προκειμένου να αρχίσει η ουσιαστική συζήτηση για τη διεύρυνση της συμφωνίας. Στην Αθήνα αποδίδουν ιδιαίτερη βαρύτητα στην απόφαση του Καΐρου να προσέλθει στις διαβουλεύσεις, καθώς εκτιμούν ότι αποτελεί σαφή επιλογή της Αιγύπτου να συζητήσει με την Ελλάδα το ζήτημα της οριοθέτησης στη νοτιοανατολική Μεσόγειο.

Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία υπό το πρίσμα της προσπάθειας της Τουρκίας να προσεγγίσει την Αίγυπτο και να διερευνήσει τις δυνατότητες μιας μεταξύ τους συμφωνίας για τις θαλάσσιες ζώνες. Η Άγκυρα έχει επενδύσει στην αποκατάσταση των σχέσεών της με το Κάιρο, επιδιώκοντας να ανοίξει έναν ακόμη δίαυλο διαπραγματεύσεων για την Ανατολική Μεσόγειο. Η απόφαση της αιγυπτιακής πλευράς να συζητήσει με την Αθήνα περιορίζει, τουλάχιστον στην παρούσα φάση, τα περιθώρια μιας τέτοιας εξέλιξης.

Το ερώτημα, βεβαίως, είναι μέχρι πού είναι διατεθειμένο να φτάσει το Κάιρο, δεδομένης της σημαντικής βελτίωσης των σχέσεών του με την Άγκυρα τα τελευταία χρόνια. Η Αίγυπτος έχει επενδύσει στην εξομάλυνση των σχέσεων με την Τουρκία, έπειτα από μια δεκαετία έντονης αντιπαράθεσης, και δύσκολα θα επιθυμούσε μια νέα κρίση εξαιτίας της οριοθέτησης με την Ελλάδα. Το κατά πόσον, επομένως, θα δεχθεί να προχωρήσει σε μια συμφωνία που θα προκαλούσε την έντονη αντίδραση της Άγκυρας αποτελεί ένα από τα βασικά ερωτήματα των επικείμενων διαπραγματεύσεων. Άλλωστε, για το Κάιρο η διατήρηση καλών σχέσεων τόσο με την Αθήνα όσο και με την Τουρκία έχει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία.

Για την ελληνική διπλωματία, ωστόσο, η πραγματική δοκιμασία αρχίζει με τον καθορισμό του γεωγραφικού αντικειμένου των συνομιλιών. Η συμφωνία του 2020 καλύπτει τη θαλάσσια περιοχή από τον 26ο έως τον 28ο μεσημβρινό, αφήνοντας εκτός οριοθέτησης τόσο τις δυτικότερες όσο και τις ανατολικότερες περιοχές. Το εάν η νέα διαπραγμάτευση θα κινηθεί προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, ή θα περιλάβει και τις δύο, παραμένει ανοιχτό.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει το ενδεχόμενο επέκτασης ανατολικά του 28ου μεσημβρινού. Πρόκειται για την περιοχή στην οποία οι διαπραγματεύσεις του 2020 είχαν συναντήσει τις μεγαλύτερες δυσκολίες, εξαιτίας των διαφορετικών προσεγγίσεων ως προς την επήρεια των νησιών, αλλά και των τουρκικών διεκδικήσεων που επηρεάζουν συνολικά την οριοθέτηση στην Ανατολική Μεσόγειο. Στην ίδια γεωγραφική εξίσωση υπεισέρχονται και τα θαλάσσια δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Μια τέτοια εξέλιξη θα επανέφερε στο επίκεντρο των ελληνοαιγυπτιακών διαπραγματεύσεων το σύμπλεγμα του Καστελλόριζου και το ζήτημα της επήρειας των ελληνικών νησιών στην οριοθέτηση. Άλλωστε, η συμφωνία του 2020 κατέστη δυνατή έπειτα από αμοιβαίες υποχωρήσεις, με την ελληνική πλευρά να αποδέχεται περιορισμένη επήρεια των νησιών σε σχέση με εκείνη που θα είχαν σε περίπτωση πλήρους εφαρμογής της μέσης γραμμής. Το κατά πόσον το Κάιρο είναι διατεθειμένο να προχωρήσει ανατολικότερα θα αποτελέσει, συνεπώς, ένα από τα κρισιμότερα ζητήματα των επικείμενων συνομιλιών.

Την ίδια ώρα, η Αθήνα επιδιώκει να ενισχύσει το διπλωματικό μέτωπο απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, με βασικό στόχο να αποτραπούν κινήσεις εφαρμογής του στη θάλασσα. Η επικύρωσή του από τη λιβυκή Βουλή προσδίδει νέα διάσταση στις τουρκικές επιδιώξεις, ιδιαίτερα μετά τη σημαντική προσέγγιση της Άγκυρας με την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της ανατολικής Λιβύης.

Στο διπλωματικό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Ένωση αντέδρασε στην επικύρωση του μνημονίου, επαναλαμβάνοντας ότι αυτό παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών, αντίκειται στο Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παραγάγει έννομες συνέπειες για αυτές. Διαφορετική ήταν η προσέγγιση της Ουάσιγκτον, η οποία απέφυγε να αμφισβητήσει ευθέως τη νομιμότητά του. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ περιορίστηκε να ενθαρρύνει τους εταίρους των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο να επιλύσουν τις θαλάσσιες διαφορές τους μέσα από καλόπιστες διαπραγματεύσεις.

Η διαφοροποίηση αυτή έχει τη δική της σημασία για τους ελληνικούς σχεδιασμούς. Η Αθήνα διαθέτει τη σαφή ευρωπαϊκή τοποθέτηση απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, αλλά δεν έχει εξασφαλίσει αντίστοιχη δημόσια θέση από την Ουάσιγκτον. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι συνομιλίες με την Αίγυπτο αποκτούν πρόσθετο βάρος, καθώς μια νέα συμφωνία οριοθέτησης θα μπορούσε να αποτελέσει ουσιαστικό διπλωματικό αντίβαρο στις κινήσεις της Τουρκίας και της Λιβύης.

Πηγή – Cyprus Times (iefimerida.gr)

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy