Να τιμωρείται ο ιδιοκτήτης, όχι η επιχείρηση: H Pizza Fan και η ανάγκη για έναν θεσμό «Ποινικής Επιτροπείας»

Όταν οι αρχές περνούν χειροπέδες στη διοίκηση μιας μεγάλης επιχείρησης για οικονομικά εγκλήματα, η πρώτη, σχεδόν αντανακλαστική αντίδραση της κοινής γνώμης είναι η ικανοποίηση για την απονομή δικαιοσύνης. Όμως, το αμέσως επόμενο πρωί, όταν οι τραπεζικοί λογαριασμοί δεσμεύονται οριζόντια και η τροφοδοσία «παγώνει», η εικόνα αλλάζει δραματικά. Στην περίπτωση της Pizza Fan, πίσω από τις βαρύτατες κατηγορίες για εκτεταμένη φοροδιαφυγή και μη απόδοση ΦΠΑ δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ, βρίσκονται ξαφνικά στον αέρα πάνω από 100 καταστήματα, δεκάδες υγιείς franchisees και, κυρίως, 2.500 εργαζόμενοι.

Το θεμελιώδες ερώτημα που ανακύπτει είναι απλό αλλά κρίσιμο: Πώς μπορεί το κράτος να τιμωρήσει αμείλικτα τους φυσικούς αυτουργούς μιας απάτης, χωρίς να «εκτελέσει» την ίδια την επιχείρηση;

Γιατί αν μια αλυσίδα τέτοιου μεγέθους καταρρεύσει μέσα σε λίγες μέρες λόγω ασφυξίας ρευστότητας και απαξίωσης του brand, χαμένοι βγαίνουν όλοι: οι εργαζόμενοι χάνουν το ψωμί τους, οι προμηθευτές μένουν με ακάλυπτες επιταγές και το ίδιο το Δημόσιο δεν πρόκειται ποτέ να εισπράξει τα 25+ εκατομμύρια ευρώ που διεκδικεί από κουφάρια καταστημάτων και μεταχειρισμένους φούρνους.

Το ελληνικό νομικό κενό: Γιατί ο πτωχευτικός κώδικας δεν αρκεί

Θα αντιτάξει κάποιος: «Μα δεν έχουμε στην Ελλάδα Πτωχευτικό Δίκαιο, προπτωχευτική εξυγίανση και ειδική διαχείριση;» Η απάντηση είναι ναι, αλλά για εντελώς διαφορετικές περιπτώσεις.

Το υπάρχον ελληνικό πλαίσιο (ο Νέος Πτωχευτικός Κώδικας Ν. 4738/2020 και παλαιότερα ο νόμος περί Ειδικής Διαχείρισης) σχεδιάστηκε για επιχειρήσεις που πτωχεύουν επειδή δεν πάνε καλά οικονομικά, δίνοντας στους πιστωτές (τράπεζες, Δημόσιο) τη δυνατότητα να ζητήσουν από τα δικαστήρια την εξυγίανση ή την εκποίηση της εταιρείας εν λειτουργία. Όμως, αυτή είναι μια αργή, γραφειοκρατική δικαστική διαδικασία που απαιτεί μήνες (αιτήσεις, συμφωνίες πιστωτών, δικαστικές αποφάσεις).

Αντίθετα, όταν χτυπάει η ΑΑΔΕ ή η Αρχή Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες, η δέσμευση λογαριασμών και οι συλλήψεις γίνονται ακαριαία. Μια αλυσίδα εστίασης που της δεσμεύουν τους λογαριασμούς Δευτέρα πρωί, μέχρι την Παρασκευή έχει ξεμείνει από πρώτες ύλες και σε 15 μέρες έχει νεκρώσει εμπορικά.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται το τεράστιο θεσμικό κενό στην Ελλάδα: δεν υπάρχει κανένας αυτόματος («fast-track») μηχανισμός Ποινικής ή Φορολογικής Επιτροπείας, που να ενεργοποιείται αυτεπάγγελτα την ίδια μέρα που ασκούνται οι ποινικές διώξεις. Το ελληνικό κράτος, όταν διώκει το οικονομικό έγκλημα, λειτουργεί αποκλειστικά τιμωρητικά και όχι διασωστικά για την παραγωγική μονάδα.

Πώς θα έπρεπε να λειτουργεί το Κράτος: Διαχωρισμός προσώπων και επιχείρησης

Σε μια σύγχρονη οικονομία, η επιχείρηση ως παραγωγική οντότητα πρέπει να διαχωρίζεται αυθημερόν από τους επίορκους μετόχους ή διοικούντες της:

1. Ακαριαία απομάκρυνση της διοίκησης: Οι κατηγορούμενοι μέτοχοι και τα εμπλεκόμενα στελέχη τίθενται εκτός εταιρείας και δεσμεύονται οι προσωπικές τους περιουσίες και τα μερίσματα.
2. Αυτεπάγγελτη τοποθέτηση ειδικού επιτρόπου (εντός 24ώρου): Ταυτόχρονα με τη δέσμευση των λογαριασμών, ο Εισαγγελέας ή η ΑΑΔΕ διορίζει προσωρινό, ανεξάρτητο μάνατζερ (π.χ. από εξειδικευμένες ελεγκτικές εταιρείες) με εντολή να κρατήσει τα καταστήματα ανοιχτά και την εφοδιαστική αλυσίδα ζωντανή.
3. Ακατάσχετος λογαριασμός λειτουργίας: Οι εταιρικοί λογαριασμοί «ξεπαγώνουν» υπό τον αυστηρό έλεγχο του Επιτρόπου, με αποκλειστική προτεραιότητα την πληρωμή των εργαζομένων, των ασφαλιστικών εισφορών, των προμηθευτών και των τρεχόντων φόρων.
4. Αναζήτηση στρατηγικού επενδυτή εν λειτουργία: Στην εστίαση, η αξία βρίσκεται στο ενεργό δίκτυο, στα σημεία πώλησης (locations) και στο brand. Αν η επιχείρηση συνεχίσει να λειτουργεί υπό κρατική εγγύηση διαφάνειας, ο Επίτροπος μπορεί μέσα σε 6 έως 12 μήνες να οργανώσει ανοιχτό πλειοδοτικό διαγωνισμό για την πώλησή της. Ένα «καθαρό» δίκτυο 100 καταστημάτων θα προσέλκυε άμεσα διεθνή funds ή μεγάλους ομίλους εστίασης (όπως άλλωστε έχει αποδειχθεί επανειλημμένα στο παρελθόν με το έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον στον κλάδο της πίτσας, γύρω από δίκτυα όπως της Pizza Fan και της Pizza Hut, με τον νέο επενδυτή της Pizza Hut μάλιστα να είχε προσεγγίσει την διοίκηση της Pizza Fan για πιθανή εξαγορά). Με το τίμημα της εξαγοράς, το Δημόσιο εισπράττει τα χρωστούμενα και οι 2.500 θέσεις εργασίας διασώζονται στο 100%.

Τι γίνεται στο εξωτερικό; Διεθνή παραδείγματα διάσωσης

Πολλές ανεπτυγμένες χώρες διαθέτουν ακριβώς αυτούς τους θεσμικούς μηχανισμούς, ώστε η επιχειρηματική απάτη να μην μετατρέπεται σε κοινωνική τραγωδία:

Το ελληνικό προηγούμενο: Το «Μοντέλο Μαρινόπουλος – Σκλαβενίτης»

Η Ελλάδα έχει ήδη δει στην πράξη πόσο ευεργετική είναι η φιλοσοφία της διάσωσης μιας επιχείρησης εν λειτουργία, στην πιο κρίσιμη εμπορική κατάρρευση της σύγχρονης ιστορίας της: την υπόθεση Μαρινόπουλος (2016–2017).

Όταν η μεγαλύτερη τότε αλυσίδα σούπερ μάρκετ της χώρας βρέθηκε στο χείλος του γκρεμού με ανοίγματα άνω του 1,3 δισ. ευρώ, η απειλή ήταν συστημική: 11.000 οικογένειες εργαζομένων κινδύνευαν να μείνουν στον δρόμο και πάνω από 2.000 Έλληνες προμηθευτές αντιμετώπιζαν το φάσμα του ντόμινο πτωχεύσεων.

Τι έγινε τότε και απεφεύχθη η καταστροφή;

• Θεσμική και τραπεζική «Γέφυρα»: Αντί να αφεθεί η εταιρεία σε άτακτη πτώχευση και σφράγιση καταστημάτων, στήθηκε ένα δίχτυ προστασίας μέσω της προπτωχευτικής διαδικασίας εξυγίανσης (τότε άρθρο 106β & 106θ). Εγκρίθηκε χρηματοδότηση-γέφυρα (bridge financing) 360 εκατ. ευρώ με ειδική νομοθετική ρύθμιση, ώστε να μην καταρρεύσει η αλυσίδα και να πληρωθούν οι εργαζόμενοι μέχρι να ολοκληρωθεί η δικαστική μεταβίβαση.
• Μεταβίβαση του ενεργητικού σε υγιή «παίκτη»: Η Σκλαβενίτης ανέλαβε το δίκτυο μέσω μιας νέας εταιρείας, με ρητή δέσμευση διατήρησης όλων των θέσεων εργασίας.
• Το αποτέλεσμα: Οι πρώην ιδιοκτήτες έχασαν την επιχείρηση, αλλά οι 11.000 εργαζόμενοι κράτησαν τη δουλειά τους, οι προμηθευτές διασώθηκαν και το ελληνικό Δημόσιο εισπράττει έκτοτε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ ετησίως σε φόρους και εισφορές από έναν υγιή όμιλο.

Στην περίπτωση του Μαρινόπουλου, όμως, υπήρχε ο χρόνος για πολύμηνες διαπραγματεύσεις, καθώς δεν είχε προηγηθεί αιφνιδιαστική σύλληψη της διοίκησης. Σε υποθέσεις όπως της Pizza Fan, αυτός ο χρόνος δεν υπάρχει.

Η επόμενη μέρα: Ένας μόνιμος μηχανισμός «Επιχειρησιακής Συνέχειας»

Η υπόθεση της Pizza Fan πρέπει να αποτελέσει την αφορμή για να κλείσει επιτέλους αυτό το θεσμικό κενό στην Ελλάδα. Όταν πρόκειται για επιχειρήσεις με εκατοντάδες ή χιλιάδες εργαζομένους, η Δίωξη Οικονομικού Εγκλήματος και η ΑΑΔΕ δεν μπορούν να πηγαίνουν μόνες τους· πρέπει να συνοδεύονται την ίδια κιόλας μέρα από έναν κρατικό μηχανισμό επιχειρησιακής συνέχειας (Ποινική/Φορολογική Επιτροπεία), στα πρότυπα της Ιταλίας.

Γιατί η πραγματική δικαιοσύνη δεν είναι να κλείσουν 100 πιτσαρίες και να μπουν 2.500 διανομείς και ζυμωτές στο ταμείο ανεργίας. Πραγματική δικαιοσύνη είναι να πληρώσουν οι ένοχοι μέχρι το τελευταίο ευρώ, ενώ οι φούρνοι συνεχίζουν να ψήνουν, το brand διατηρεί την αξία του μέχρι να περάσει σε υγιή χέρια, και οι εργαζόμενοι συνεχίζουν να πληρώνονται κανονικά -και νόμιμα- τον κόπο τους.

Πηγή – Startupper

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy