Η πραγματική ισότητα δεν μετριέται μόνο με τους μισθούς και την κατανομή του πλούτου. Μετριέται και με το ποιος παίρνει τις αποφάσεις, ποιος ασκεί εξουσία και ποιος αναγκάζεται καθημερινά να υπακούει.

Τι σημαίνει πραγματικά ισότητα; Αρκεί να έχουν όλοι ένα αξιοπρεπές εισόδημα ή μήπως το ουσιαστικό ζήτημα βρίσκεται βαθύτερα, στις σχέσεις εξουσίας που καθορίζουν την καθημερινή μας ζωή;

Η Αμερικανίδα φιλόσοφος Elizabeth Anderson υποστηρίζει ότι η ισότητα δεν πρέπει να περιορίζεται στην προσπάθεια να αποκτήσουν όλοι τα ίδια αγαθά ή τα ίδια οικονομικά μέσα. Ο πραγματικός της στόχος είναι μια κοινωνία στην οποία κανένας άνθρωπος δεν έχει τη δύναμη να κυριαρχεί πάνω σε κάποιον άλλο.

Και ένας από τους σημαντικότερους χώρους όπου αυτή η ανισότητα γίνεται καθημερινή πραγματικότητα είναι ο χώρος εργασίας.

Ο εργοδότης ως ανεξέλεγκτη εξουσία

Για εκατομμύρια εργαζομένους, η εργασία δεν είναι απλώς ένας τρόπος εξασφάλισης εισοδήματος. Είναι μια καθημερινή σχέση εξάρτησης από ανθρώπους που διαθέτουν σημαντική εξουσία πάνω στη ζωή τους.

Ο εργοδότης καθορίζει το ωράριο, τις υποχρεώσεις, τον τρόπο εκτέλεσης της εργασίας και συχνά ακόμη και τις πιο βασικές λεπτομέρειες της καθημερινότητας. Ο εργαζόμενος καλείται να συμμορφώνεται με αποφάσεις στις οποίες δεν έχει ουσιαστική συμμετοχή.

Η Anderson περιγράφει αυτή την κατάσταση ως μια μορφή «ιδιωτικής διακυβέρνησης». Πρόκειται για ένα σύστημα στο οποίο οι εργαζόμενοι υπόκεινται σε κανόνες και εντολές ανθρώπων που δεν εκλέγουν, δεν μπορούν να απομακρύνουν και συχνά δεν έχουν πραγματική δυνατότητα να αμφισβητήσουν.

Εδώ βρίσκεται μια μεγάλη αντίφαση των σύγχρονων κοινωνιών: υπερασπιζόμαστε τη δημοκρατία στην πολιτική ζωή, αλλά αποδεχόμαστε ότι στους χώρους εργασίας η εξουσία μπορεί να ασκείται χωρίς ουσιαστικό δημοκρατικό έλεγχο.

Η ελευθερία που σταματά στην πόρτα της επιχείρησης

Στη δημόσια συζήτηση, η κρατική παρέμβαση παρουσιάζεται συχνά ως απειλή για την ατομική ελευθερία. Αντίθετα, η εξουσία των επιχειρήσεων αντιμετωπίζεται πολλές φορές ως αυτονόητο δικαίωμα της ιδιοκτησίας.

Όμως οι σύγχρονες επιχειρήσεις δεν λειτουργούν χάρη στην προσπάθεια ενός μόνο ανθρώπου. Είναι συλλογικές οργανώσεις, στις οποίες χιλιάδες εργαζόμενοι συνεργάζονται, παράγουν πλούτο και συντηρούν την οικονομική δραστηριότητα.

Παρά τη συλλογική αυτή προσπάθεια, οι αποφάσεις και τα οφέλη παραμένουν σε μεγάλο βαθμό συγκεντρωμένα στα χέρια των ιδιοκτητών και των ανώτερων διοικητικών στελεχών.

Το ερώτημα, επομένως, είναι απλό: Γιατί οι άνθρωποι που συμβάλλουν καθημερινά στη δημιουργία του πλούτου να μην έχουν ουσιαστικό λόγο στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η εργασία τους;

Δύο μέτρα και δύο σταθμά για την εργασία

Η Anderson ασκεί επίσης κριτική στην ιδεολογία που απαιτεί από τους εργαζομένους πειθαρχία, λιτότητα και διαρκείς θυσίες, ενώ τα μεγαλύτερα οφέλη από την αύξηση της παραγωγικότητας καταλήγουν στους ιδιοκτήτες του κεφαλαίου.

Από τη μία πλευρά, οι εργαζόμενοι καλούνται να αποδέχονται περιορισμούς, χαμηλές αμοιβές και αυξημένες απαιτήσεις στο όνομα της ανταγωνιστικότητας. Από την άλλη, η συγκέντρωση του πλούτου και της οικονομικής ισχύος παρουσιάζεται ως φυσική συνέπεια της επιχειρηματικής επιτυχίας.

Αυτή η αντίληψη μεταφέρει συχνά την ευθύνη της οικονομικής ανισότητας στους ίδιους τους εργαζομένους, παραβλέποντας τις δομικές σχέσεις εξουσίας που καθορίζουν τις δυνατότητες και τις επιλογές τους.

Η δημοκρατία πρέπει να φτάσει και στους χώρους εργασίας

Η απάντηση, σύμφωνα με τη φιλοσοφική προσέγγιση της Anderson, δεν βρίσκεται απλώς στην αναδιανομή του εισοδήματος. Χρειάζεται αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η οικονομική ζωή.

Αυτό σημαίνει ισχυρότερα εργασιακά δικαιώματα, ουσιαστική συλλογική διαπραγμάτευση, προστασία της συνδικαλιστικής δράσης και μεγαλύτερη συμμετοχή των εργαζομένων στις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους.

Σημαίνει επίσης αμφισβήτηση της αντίληψης ότι η ιδιοκτησία μιας επιχείρησης παρέχει απεριόριστη εξουσία πάνω στους ανθρώπους που εργάζονται σε αυτήν.

Η ισότητα δεν μπορεί να εξαντλείται στις πολιτικές διακηρύξεις, όταν ένα μεγάλο μέρος της καθημερινής ζωής των ανθρώπων εξακολουθεί να καθορίζεται από ανεξέλεγκτες σχέσεις εξουσίας.

Γιατί τελικά, το ζήτημα της ισότητας δεν είναι μόνο ποιος παίρνει τι. Είναι ποιος αποφασίζει, ποιος κυβερνά και ποιος υποχρεώνεται να υπακούει. Και όσο η οικονομική εξουσία παραμένει έξω από κάθε ουσιαστικό δημοκρατικό έλεγχο, η ισότητα θα παραμένει ένα ανολοκλήρωτο αίτημα.

Πηγή: Matt McManus, Jacobin – «Equality Is About Who Rules»

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy