GreeceΗ νέα εποχή των κοινωνικών εκρήξεων – του Θανάση Σκαμνάκη
Οι μέρες που προηγήθηκαν είχαν πάρει τη συναισθηματική και πολιτική φόρτιση της επετείου του Πολυτεχνείου 73. Και καθώς το παρόν (προς το παρόν) δεν έχει προσφέρει εξάρσεις, οι οποίες θα διασκεδάσουν και θα υπερβούν…
22 November 2026 · 10:13
Οι μέρες που προηγήθηκαν είχαν πάρει τη συναισθηματική και πολιτική φόρτιση της επετείου του Πολυτεχνείου 73. Και καθώς το παρόν (προς το παρόν) δεν έχει προσφέρει εξάρσεις, οι οποίες θα διασκεδάσουν και θα υπερβούν τα παρελθόντα, μένουμε προσηλωμένοι στα όσα συνέβησαν κάνοντας την μεγάλη στιγμή του παρελθόντος σταθερό σημείο αναφοράς. Είναι ανάγκη της ψυχής μας και της τροφοδότησης των σημερινών αναζητήσεων. Αλλά, το παρελθόν και όσα συνέβησαν ή στην πράξη ή στην φαντασία που συνιστά πάντα μέρος της πράξης, έχουν αξία αν τα κοιτάμε με τα μάτια στραμμένα στην αυριανή ημέρα.
Υπό αυτό το πρίσμα θεωρώ αναγκαίο να αξιοποιήσουμε τη συζήτηση για το Πολυτεχνείο προκειμένου να κοιτάξουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια το ιστορικό πλαίσιο. Για να τοποθετήσουμε και το τότε και το τώρα, και τα συμβάντα μεγάλα ή μικρά, μέσα σε αυτό.
Ο μεταπολεμικός κόσμος διαμορφώθηκε από τη νίκη κατά του φασισμού. Η συμβολή της Σοβιετικής Ένωσης και της αντίστασης, μετέδωσε ένα πνεύμα ελευθερίας σε όλον τον κόσμο και πυροδότησε ρεύματα μαζών, όπου οι λαοί, οι συγκεκριμένοι άνθρωποι, πίστεψαν πως έχουν λόγο στη διαμόρφωση των γεγονότων. Άρα, η δράση και η συμμετοχή τους είναι συστατικό στοιχείο της ιστορίας και όχι μια ματαιότητα. Κι έτσι για σχεδόν τρεις δεκαετίες ο κόσμος αντίκρυσε μεγάλα κινήματα, εξεγέρσεις, επαναστάσεις, από τον ελληνικό εμφύλιο, το Βιετνάμ, την Αλγερία, ως το Μάη του 68 και την πορτογαλική επανάσταση των γαρυφάλλων τον Απρίλη του 1974. Εδώ συμπεριλαμβάνεται και η εξέγερση του Πολυτεχνείου, η σχεδόν τελευταία σε αυτό τον κύκλο. Ο ιστορικός Νιλ Φώκνερ στο βιβλίο του Μια ριζοσπαστική ιστορία του κόσμου (εκδ. Καστανιώτη) γράφει: «Ποτέ άλλοτε μετά τη Ρωσική Επανάσταση η μαζική λαϊκή εξέγερση των ετών 1968-1975 δεν είχε φέρει τον κόσμο τόσο κοντά στην παγκόσμια επανάσταση».
Είναι η εποχή που οι μάζες βρίσκονται στο ιστορικό προσκήνιο.
Αλλά από τότε γίνεται αναστροφή του ρεύματος. Η δεκαετία του 70 είναι η περίοδος της συνολικής αντεπίθεσης. Η έναρξη είναι η Χιλή το 1973. Και ακολουθεί μια μεγάλη περίοδος όπου οι μάζες αποσύρονται από το προσκήνιο, πολλά από τα κοινωνικά, οικονομικά και ιστορικά επιτεύγματα του λαϊκού κινήματος ακυρώνονται, με κορυφαίο γεγονός την κατάρρευση της πρώτης απόπειρας να οικοδομηθεί σοσιαλιστικό καθεστώς (του οποίου βέβαια η ακύρωση είχε συντελεστεί αρκετές δεκατίες πριν), ο νεοφιλελευθερισμός, η καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση, η χρήση των νέων επιστημονικών επιτευγμάτων για την ένταση της εκμετάλλευσης της εργασίας και ο μεταμοντέρνος κατακερματισμός. Οι κυρίαρχοι σταθεροποίησαν τις θέσεις τους, οι κάτω ένοιωσαν αδύναμοι και αναποτελεσματικοί, το ατομικό κυριάρχησε απέναντι στο συλλογικό. Κάπως σαν «το θέμα είναι να την βολέψεις».
Ωστόσο, πριν αλέκτωρ φωνήσαι ξέσπασε η κρίση του 2008-10, ο κουρασμένος και κορεσμένος καπιταλισμός βρέθηκε αντιμέτωπος όχι πλέον με τις μάζες αλλά με τις γυμνές δικές του αντινομίες και αντιφάσεις, οι άνθρωποι ξανάρχισαν να ψάχνουν απαντήσεις στα θεμελιώδη ερωτήματα και να εξεγείρονται. Αυτή είναι η τωρινή εποχή. Παρατεταμένη, με μεγάλες απορίες και αμηχανίες, με περίπλοκες αναζητήσεις. Επειδή η ιστορία δεν κάνει κύκλους, κάθε εκδοχή της, κάθε νέα ιστορική εποχή, κουβαλάει μαζί της όλες τις προηγούμενες, με τις προσδοκίες και τις ματαιώσεις, με την απόγνωσή τους και με τις επιτυχίες τους. Τις αναδιατάσσει, τις αμφισβητεί και ταυτόχρονα τις εγκολπώνεται.
Αυτή την τώρα εποχή χρειάζεται να περιγράψουμε, να μελετήσουμε και να καταλάβουμε.
Η οποία περιέχει το σπέρμα μιας σύγκρουσης που μπορεί να είναι οριακή. Ανάλογη με το οριακό παρόν του καπιταλισμού, που δεν μπορεί να υπερβεί τις αντιφάσεις του και κατασπαράζει τον εαυτό του, αλλά προηγουμένως καταστρέφει ανθρώπους και φύση. Η μεγάλη περιπέτεια έχει αρχίσει. Οι εξεγέρσεις που επιδιώκουν να ξαναφέρουν τις μάζες στο πολιτικό και ιστορικό προσκήνιο βρίσκονται σε εξέλιξη. Αυτό το έχουν καταλάβει καλύτερα οι άρχουσες τάξεις και πολύ λιγότερο οι κυριαρχούμενες. Γι’ αυτό και οι μεν έχουν συγκροτήσει τεράστιους κατασταλτικούς μηχανισμούς, δίπλα στα αδυσώπητα τάνκς της «ενημέρωσης» και της ιδεολογικής χειραγώγησης, ενώ οι δε δυσπιστούν ακόμη και αναζητούν το στέρεο έδαφος που θα πατήσουν για να εκκινήσουν.
Βέβαια, το υπό διαμόρφωση νέο λαϊκό κίνημα ξεκινά από δυσμενείς θέσεις, το επαναστατικό υποκείμενο, η εργατική τάξη, είναι κατακερματισμένο και σε μεγάλους αριθμούς αποπροσανατολισμένο, τα πολιτικά υποκείμενα έχουν υποβαθμιστεί και είναι θρυμματισμένα, και η γενική αίσθηση της αναποτελεσματικότητας των αγώνων αποθαρρύνει.
Θα προσπαθήσω, σε επόμενο σημείωμα να περιγράψω μερικές όψεις της νέας αυτής εποχής.
Αλλά νομίζω πως οι δυο όψεις αυτής της νέας πραγματικότητας, η πλευρά των κάτω και η πλευρά των πάνω, ο χαρακτήρας των αντιφάσεων και των αδιεξόδων του συστήματος, ο χαρακτήρας του σημερινού καπιταλιστικού σταδίου (αυτού που εύστοχα κατά τη γνώμη μου έχει χαρακτηριστεί ολοκληρωτικός καπιταλισμός) και της ιστορικής εποχής χρειάζεται να γίνουν πρώτιστα αντικείμενα σοβαρής ενασχόλησης και συζήτησης των δυνάμεων που δηλώνουν επαναστατικές.
Πηγή – KOMMON











