Sunday, 22 November 2026
Λευκωσία 14°
Η ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΙΚΗ ΜΑΣ ΕΚΔΟΣΗΑυτόφωρο της ΚυριακήςΓνωρίστε την ενότητα
Πολιτισμός

Πώς έγινε ξαφνικά hype ο Ζαρατούστρας

Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google Add philenews.com on Google («Θα μπορούσες να πεις “ναι” στη ζωή σου, αν ήξερες πως θα την ξαναζήσεις ακριβώς έτσι;») Αυτή την Παρασκευή 27…

22 November 2026 · 07:00

Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google



Add philenews.com on Google

(«Θα μπορούσες να πεις “ναι” στη ζωή σου, αν ήξερες πως θα την ξαναζήσεις ακριβώς έτσι;»)

Αυτή την Παρασκευή 27 Νοεμβρίου, η νέα έκδοση του «Τάδε έφη Ζαρατούστρας», σε μετάφραση του Ήρκου Αποστολίδη, αναμένεται να κυκλοφορήσει και στην Κύπρο, από τις εκδόσεις Gutenberg.

Οι (ήδη) εκατοντάδες προπαραγγελίες στην Αθήνα, έχουν μετατρέψει την αναμονή της στο «εκδοτικό γεγονός της πενταετίας» – και το ερώτημα είναι εύλογο: Πώς έγινε hype ένα βιβλίο τόσο απαιτητικό, τόσο αινιγματικό, τόσο μακριά από την «εύκολη» ανάγνωση;

Στο Instagram, ο ιδιοκτήτης ενός μικρού βιβλιοπωλείου στον Κολωνό, του «biblioteca», δηλώνει στο story του ξαφνιασμένος αφού, κάτι τέτοιο, πρώτη φορά του έχει συμβεί: «Τέλος οι προπαραγγελίες, φίλοι μου. Δεν υπάρχουν άλλα διαθέσιμα αντίτυπα με την υπογραφή του μεταφραστή.

Ας αναμένουμε την επόμενη, σκληρόδετη έκδοση, αρχές Δεκεμβρίου».

Αντίστοιχη εικόνα καταγράφεται και στις προπαραγγελίες της «Πολιτείας» αλλά και του «Ιανού»: Όλα τα αντίτυπα είναι πλέον πουλημένα πριν ακόμη βγει το βιβλίο επίσημα στην κυκλοφορία· ούτε ο ίδιος ο εκδοτικός οίκος δεν περίμενε τέτοια φρενίτιδα για μία (δύσκολη) έκδοση 995 σελίδων, με περίπου 1900 υποσημειώσεις, παραρτήματα και εκτενές λεξικό – μόνη (λογική) ίσως εξήγηση πως οι εκατοντάδες ανά την Ελλάδα προπαραγγελίες του απαιτητικού αυτού έργου δεν αφορούν μόνο την κλασικότητά του αλλά την υπόσχεση μιας μεγάλης, σχεδόν μυθικής αναμέτρησης με ένα υπερβατικό έργο που οι περισσότεροι γνωρίζουν μόνο από τον τίτλο, από λίγα διάσημα αποσπάσματα ή από τη φήμη του πως «είναι δύσκολο».

Υπάρχει, όμως, κι ένας λόγος που ακουμπά στο παρόν: Ο Ζαρατούστρας μιλά για τη στιγμή που οι παλιές βεβαιότητες χάνουν την εξουσία τους και ο άνθρωπος καλείται να αναρωτηθεί ποιες αξίες θα στηρίξουν τη ζωή του από εδώ και πέρα – σε μια καθημερινότητα γεμάτη γρήγορες απαντήσεις και σύντομες αναγνώσεις, η προσμονή ενός βιβλίου που απαιτεί χρόνο αποκτά από μόνη της συμβολικό βάρος· το αγοράζεις από περιέργεια, από φιλοδοξία, από την επιθυμία να συμμετάσχεις σε μια συζήτηση που ξεπερνά τη μόδα του μήνα.

Γι’ αυτό και το hype γεννιέται ακριβώς εκεί: Στη συνάντηση ενός έργου που επιμένει στα μεγάλα ερωτήματα με την αίσθηση ότι, αυτή τη φορά, αξίζει να σταματήσεις και να του αφιερώσεις χώρο.

Ο προφήτης και η αναστροφή

Ο Ζαρατούστρας του Νίτσε δανείζεται το όνομά του από τον Ζωροάστρη, τον αρχαίο Πέρση προφήτη που συνδέθηκε με την ιδέα της σύγκρουσης ανάμεσα στο καλό και το κακό. Ο φιλόσοφος επέλεξε αυτή τη μορφή με πρόθεση: στο «Ecce Homo» εξηγεί πως εκείνος που έθεσε πρώτος τη μάχη καλού και κακού στο κέντρο της ανθρώπινης σκέψης, έπρεπε τώρα να γίνει ο πρώτος που θα αμφισβητούσε αυτή την ηθική βεβαιότητα.

Ο ήρωας του βιβλίου, επομένως, δεν αναπαράγει τον ιστορικό προφήτη· λειτουργεί ως λογοτεχνική φωνή που γυρίζει ανάποδα την κληρονομημένη τάξη των αξιών.

Κι από εκεί ξεκινά η μεγάλη του πρόκληση: Ο Ζαρατούστρας κατεβαίνει από το βουνό, όπου έζησε δέκα χρόνια μόνος, για να μιλήσει στους ανθρώπους. Η φράση «ο Θεός πέθανε» συμπυκνώνει, άλλωστε, και τη βαθιά κρίση που διατρέχει το έργο – όχι ως εντυπωσιακή ατάκα, αλλά ως διάγνωση:

Οι παλιές θρησκευτικές και ηθικές βεβαιότητες χάνουν τη δύναμή τους, ενώ οι άνθρωποι δεν έχουν ακόμη δημιουργήσει νέες αξίες που να μπορούν να στηρίξουν τη ζωή τους. Ο άνθρωπος, επομένως, σε αυτή τη σκέψη, δεν αποτελεί πια ολοκληρωμένο τελικό «προϊόν»· είναι ένα πέρασμα, μια δυνατότητα υπέρβασης του εαυτού του.

Κατά συνέπεια, ο «Υπεράνθρωπος» που προβάλλει ο Νίτσε δεν είναι μια έτοιμη συνταγή τελειότητας ούτε ένας ήρωας που κατακτά τους άλλους· είναι η εικόνα ενός ανθρώπου που αναλαμβάνει την ευθύνη να δημιουργήσει αξίες και να ζήσει χωρίς να παραδίδει την κρίση του σε μια αγέλη ή σε ένα αμετακίνητο σύστημα κανόνων.

Γι’ αυτό και ο Ζαρατούστρας αντιπαραθέτει στον δημιουργό των νέων αξιών τον «τελευταίο άνθρωπο» – εκείνον που ζητά μόνο ασφάλεια, άνεση και όσο το δυνατόν λιγότερη ταραχή, συμπληρώνοντας την πρόκληση με ένα ερώτημα που δεν αφήνει περιθώρια υπεκφυγής: θα μπορούσες να πεις «ναι» στη ζωή σου, αν ήξερες πως θα την ξαναζήσεις ακριβώς έτσι, ξανά και ξανά;

Η φιλοσοφία ως ποιητικός λόγος

Ο Νίτσε έγραψε το έργο σε τέσσερα μέρη, από το 1883 έως το 1885 – το θεωρούσε ένα από τα σημαντικότερα βιβλία του, που μετεξελίχθηκε στο πλέον εμβληματικό. Η θέση του, άλλωστε, στην παγκόσμια λογοτεχνία εξηγείται από το ότι δεν παραδίδει τις ιδέες του σαν πανεπιστημιακή διάλεξη – τις μετατρέπει σε πρόσωπα, εικόνες, παραβολές, προφητείες, τραγούδια και μικρές δραματικές σκηνές.

Ο Ζαρατούστρας μιλά με τον αετό και με το φίδι, συναντά τον ακροβάτη, τον μάντη, τον «τελευταίο άνθρωπο» και μια σειρά από μορφές που μοιάζουν να έχουν βγει από όνειρο ή μύθο – το βιβλίο αντλεί από τη ρυθμική και προφητική γλώσσα της Βίβλου, την οποία ταυτόχρονα ανατρέπει, ενώ η φύση γίνεται διαρκής γλώσσα για την εσωτερική μεταμόρφωση.

Εδώ βρίσκεται και η επιρροή του: στη σύζευξη σκέψης και λογοτεχνικής φόρμας, αυτής που άνοιξε δρόμους για φιλοσόφους, συγγραφείς και καλλιτέχνες του 20ού αιώνα. Ο ίδιος ο Νίτσε, άλλωστε, είχε αντιμετωπίσει το βιβλίο ως κορυφαία διατύπωση της σκέψης του, ενώ η μεταγενέστερη πρόσληψή του πέρασε από τη φιλοσοφία στην Τέχνη, στη λογοτεχνία και στην ψυχολογία. Συνδυασμός εξόχως σπάνιος.

Ένα εμβληματικό έργο που θέλει ησυχία

Η δυσκολία του «Ζαρατούστρα» δεν κρύβεται μόνο στις ιδέες του· βρίσκεται στη γλώσσα, στους συμβολισμούς, στις παρηχήσεις, στις βιβλικές αναφορές και στις μετατοπίσεις από τον ποιητικό λόγο στην ειρωνεία, κι από τη σοβαρότητα στο παράδοξο. Γι’ αυτό και ο αναγνώστης δεν προχωρά σε μια ευθεία διαδρομή όπου κάθε κεφάλαιο ξεκλειδώνει το επόμενο· συχνά σταματά, ξαναδιαβάζει, αναρωτιέται ποιος μιλά και τι κρύβεται πίσω από την εικόνα.

Επιπλέον, όπως αναφέρει ο ίδιος ο Αποστολίδης (ο οποίος αφιέρωσε επτάμισι χρόνια στη μετάφραση και στον σχολιασμό του κορυφαίου αυτού έργου που θα κυκλοφορήσει επίσημα την Παρασκευή) «τα βοηθήματα αυτά ανοίγουν πόρτες, δεν επιβάλλουν στον αναγνώστη να τις περάσει όλες».

Γι’ αυτό και το συγκεκριμένο βιβλίο θέλει ένα σπίτι ήσυχο, ένα τραπέζι, απομόνωση και χρόνο που να μην τον μετράς με το ρολόι – ο Ζαρατούστρας σού ζητά να μείνεις μαζί του στη σελίδα, να κρατήσεις στη μνήμη σου μια εικόνα και να επιστρέψεις αργότερα για να δεις τι σήμαινε: Η συγκέντρωση εδώ δεν είναι όρος φιλολογικής ευπρέπειας· είναι μέρος της ίδιας της εμπειρίας.

Το hype, λοιπόν, γεννιέται από μια παράξενη υπόσχεση: Πως υπάρχει ακόμη ένα βιβλίο που δεν «παραδίδεται» αμέσως, που δεν αποκτά εύχρηστο περιεχόμενο με το πρώτο ξεφύλλισμα, που απαιτεί από τον αναγνώστη να διαθέσει χρόνο και να εκτεθεί στα μεγάλα -υπερβατικά- ερωτήματά του.

Κι οι προπαραγγελίες δείχνουν προφανώς -απρόσμενα ελπιδοφόρα- την επιθυμία να πλησιάσουμε αυτό το «βουνό» ως αναγνώστες – όχι, όμως, και τη βεβαιότητα πως όλοι θα φτάσουν στην κορυφή. Κι όταν κάποιος ανοίξει τον τόμο στο σπίτι, η πρώτη σελίδα δεν θα του ζητήσει προφανώς να «αποδείξει» πως κατάλαβε τον Νίτσε· θα του ζητήσει να μείνει λίγο ακόμη για να γίνει κομμάτι της υψηλής νόησης που φέρει, ως ένα από τα πιο σημαντικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Ελεύθερα, 22.11.2026


Εγγραφείτε στο newsletter

Πηγή – Φιλελεύθερος

ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΗ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Στήριξε την ανεξάρτητη ενημέρωση

Επίλεξε τη συνδρομή που προτιμάς. Η ασφαλής πληρωμή ολοκληρώνεται μέσω Stripe.